XI. Boek. XXXI. Hoofdf. 
Hzc planta aliquid peculiare quoad fructus profert , 
qui neque in fuperiore parte, neque in Hypophyto 
crefcunt , fed alieno prorfus modo progerminant, ad 
ulnz enim feu binorum pedum fpatium fupra radicem 
nudus dehifcit caulis, ex quo eminet primo longa & 
acutafpatha, que fefe aperiens racemum exhibet pal- 
mam longum, qui multos profert albicantes flores, 
cum illis Galange majoris maximé convenientes, fed 
fhajores , magisque apertos, quivis autem viridi infidet 
capitulo , quod in fructum excrefcit magnitudine, 
forma , & colore convenientem cum Uvis, qui ali- 
quando fimplici infidetpetiolo , aliquando diftinétis in 
lateralibus racemis ; ad tattum lanuginofus, Hæ bac- 
ce paulo majores funt Uvis, fed mature non rubent, 
ut ille Bangle Malacce , fed albent, ac ficca nigre- 
fcunt, feu fumei funt coloris, ex rotundo parum an- 
ulofe funt , quadam etiam protuberante dorfo & 
iulceo notatz , externe pellicula craffa & lenta ob- 
du&z , fuperne refiduam floris partem gerentes, in- 
terne in tribus cellulis locantur tres granulorum gle- 
bule, uti in Globba durion , obduéte vifcofa medulla, 
jn inmaturis acida , in maturis vinofi faporis , que 
etiam ob gratum faporem exfugi poteft , fed acini 
quodammodo acres funt, fapore cum Cardamomo 
convenientes, fed ingrato , fique medulla putrefcat , 
faporem fundit Sinapios contriti. 
' "Radix , uci dictum eft, obliqua eft, & in denfos arti- 
‘culos diftinéta, dura, & tenuis, inftar minoris Lanquas, 
craffis & curtis fibrillis ornata, nullum aromaticum 
habens odorem vel faporem, qui neque in caulibus 
neque in foliis obfervatur. 
Nomen. Latine Globba uviformis ; Malaice Makui 
"werum, feu minus, ad diftinctionem Mukwi majoris feu, 
Bangle Malacce fupra libro octavo ad Caput vigefimum 
‘primum defcripte. Maccaflarice Cattimban minus, 
& Ladja lobbe,h. e. Lancquas globba à mixta ejus forma, 
` Quidam Amboinenfes hoc ctiam vocant Marui & 
Maxoy, in Loehcea Maroy, Sed alii, praefertim in Ley- 
timora, id erronee vocant Annipa wackan,h. e. Glebbam 
Bandenfem , quod nomen proprie dide competit Ban- 
gle Malacca, i M 
Locus. Sponte crefcit in humidis campis, raro in 
Amboina poft caftellum Victoriam ad montium pe- 
des, prope Batoe medje, & poft pagum Hoecanalo, 
majori copia reperitur in Celebe, & regione Boegen- 
fium in Provincia Loeboe. 
Up ejus in cibo rarus eft, fed maturi fru&us a 
pueris eduntur delectationis cauffa, in filva etiam ex- 
fuguntur ad fitim fedandam , fed granula, quz majora 
funt quam in aliis Globbis, acui & filo adnectuntur, & 
-Tsjoukor & Bangle adponuntur, quorum odorem ad- 
fcifcunt, ac De Ge harmaceuticum adquirunt odo- 
em incolis gratum , quique amuleta hzc capiti adli- 
' gant. Hi Mackui fru&us fimul cum Canariis matu- 
refcunt Decembri, fed quam maxime comeduntur ab 
avibus viridibus Cacatouwis dictis. 
_ In Boegenfibus regionibus, ubi Atap feu Zagus de- 
ficit, edes hifce obteguntur foliis, que confuuntur 
in afferculis, ex quibus tecta formantur. Si hzc com- 
ponere velint, primo conneétunt bina ternave folia 
fupra fefe invicem, ac dein juxta fefe invicem adli- 
gant afferculis uti Amboinenfium Atap, fed hzc tecta 
hoc laborant vitio, uti & illa ex Lalan compofita , 
quod pluviofis menfibus multos generent nigros mil- 
lepedes ipfis Patty wolo dictos, fed qui innoxii funt. 
Tenera folia in Sajor feu olus coquuntur. Quidam 
fru&us edunt contra abdominjs tormina. In Amboina 
nullius eft ufus. Sed Celebis populi radicis decocto 
utuntur contra Diarrheam albam & rubram, 
Altera hujus fpecies eft , incolis quoque Lawa/i 
Malacca dia , folia gerens Lancquas Malaccz libro 
octavo deferipte, fed anguftiora, ac penitus filveftris 
eft. Fruétus ejus progerminant in fumma majoris cau- 
lis parte, racemum formantes fpithamam longum , 
gracilesque referunt Olivas , fuperius latiores quam 
inferius, tribus obfcuris fulcis longitudinalibus ftriati, 
juxta quos dehifcunt in tria fegmenta , externe rubri 
& glabri. Interne tria locantur fepta pauca rubra cor- 
ne obducta , qué compofita funt ex muitis nigris gra- 
nulis, majoribusquam in Globba, faporis fatui & ad 
‘AMBOINSCH KRUIDBOEK 
139 
Deze plant beeft nu weder wat byzonders in zyn vrug- 
ten, dewelke nog aan de bovenjtaande takken; nog aan E 
Hypopbyton voort komen , maar op cen gants byzunderen 
manier , want een elle of twee voeten boven den wortels 
berft den kalen feel open, waar uit voort komt , eerjt een 
lange /pitze booze, dewelke baar openende , wertoont een 
tros wel een band lang , daar aan ftaan veele witagtige 
bloemen, die aan Galanga major meeft gelykende , dog 
grooter , en wyder geopent , ieder op cen groen kropje 
Jiaande; uit deze knop werden de vrugten, ingrootte, ge- 
daante, en couleur als Druiven, zomtyds rondom een en- 
kelde [Leel , zomtyds aan verdeelde zydetakjes fraarde , in 
"t aantaflen dolagtig , de beffen Suë wat grooter dan drui- 
ven , in kaar rypbeid niet rood, gelyk die van Bangle 
Malacca, maar blyven witagtig , dog-de drooge werden 
zwartagtig of rookverwig , zy zyn uit den ronden wat 
boekig , zommige ook met een uitfleekende rugge of niad, 
buiten met een dikke en taaie fcborze , en boven op "t. re- 
fiant van” bloeizel , binnen leggen in drie kamertjes, drie 
` klontjes korrels, gelyk in Globba durion., omgeven met 
een flymerig merg, in de groêne vry wat zuur, in de ry- 
pe wynagtig, en goed om af te zuigen , maar de korrels 
zyn wat [cberp, in fmaak na Cardamom , dog niet aange: 
naam, en als "t vlees begint te rotten , zoo ruikt bet als 
gemalen Mostaart. 
De wortel, als gezegt, isdavers , in digte leden verdeelt, 
hard, en dun als kleine Languas, met dikke en korte vas 
zelingen bebangen, zonder Jpeceryagtigen reuk of finaak , 
gelyk ook niet in de fleelen nog biaderen is: 
Naam. In ’t Latyn Globba uviformis; in ’r Maleits 
Makuy bet regte , of kleine, tot onder/chcid vant groote 
Makuy , of, Bangle Malacea boven in " agtfte Boek; en 
eenentwintig fte Hoofajlukbejchreeven. Macaffarıjch Cats 
timban bet kleine , en Ladja lobbe , dat is Lancquas 
globba van zyn gemengd futzoen. 
Zommige Amboinezen noemen "t ook Makui en Makoy; 
op Loeboe Maroy. Maar anderen inzonderbeid op Leyti- 
mor noemen °t abufivelyk Annipa wackan, dut is Banda- 
fe Globba , welke naam eigentlyk bet voornoemde Bans 
gle Malacca toekomt. ` 
Plaats. Het waft in ’t wild in vogtige velden; wei: 
nig in Amboina, agter bet Kafteel Vitoria, aan de voet 
der bergen, by Batoe medje, en agter bet Dorp Hoeca- 
nalo, meerder vindt men bet op Celtbes, en bet Land der 
Boegifjen, en in de Provintie Loeboe. - 
Gebruik. Tot de koft beeft bet geen groot gebruik , wet- 
dende de rype korrels flegts van de kinderen gegeten uit 
pleizier , men zuigtze ook uit in * bor om den dott te ver: 
Jlaan , maar de fieenen , deweike grooter-zyn dan aan an- 
dere Globbas , werden met een naalde en draad aan mal- 
kander geregen , en by Tsjoukor en Bangle gelegt, wiens 
reuk zy aannemen, en zoo °t zamen een Apoteekers reuk 
maken, by de Inlanders aangenaam , die de fnoeren daar- 
om om bet boofd drogen, De Makoeis vrugten werdenryp s 
vzamen met de Canarys in December y vog meeft van de 
groene Cacatouwas afgegeten. * 
In de Boegi[fe Landen, daar men geen Alâp of Zagu 
beeft, dekt men de huizen met deze bladeren, dezelve aan 
Kleine latjes t'zamen naiende , en daar uit fcoindulen ma: 
kende, Als xy deze Jebindulen maken willen , zoo bin. 
den ze eerft twee of drie bladeren te zamen boven malkan- 
deren y en rygen ze daar na neffens malkanderen aan lat» 
jes, gelyk onze Amboinze Atap, maar deze daken bebben 
dat gebrek, gelyk mede die van Lalan gemaakt , dat ze 
in de regenmaanden utele zwarte duizentbeenen geneereren, 
by bun lieden Patty wolo genoemt , dog die zynonfchadelyk; 
De jonge bladeren kooken ze ook tor Zayor, . Zommige 
eten de vrugten tegens bet krimpzel des buiks. In Air 
.boina beeft bet geen gebruik, maar de volkeren van Cele- 
bes gebruiken bet Decoftum van de wortel 5  tegens-den 
witten en roden buikloop. 
Een andere zoorte bier van by de Inlanders mede Las 
wafi Malacca.genaamt , beeft bladeren als Languas 
Malacca in bet agtfte Boek befcbreeven , dog fihalder, en 
is regt wild. De vrugten komen voort boven aan den 
boofdfteel , makende een tros een fpan lang y en yn als mas 
gere Olyven, vooren breeder dan agter , met drie donke- 
re voorens in de lengte geftreept , langs dewelke xy open 
berften in drie deelen, van buiten rood, en glad. Binnen 
ziet men drie fleenen 4 met een weinig rood vlees omgeven , 
gemaakt van veele fwarte korrels , grooter dan aan Glob- 
ba, laf Së {maak , na Cardamom trekkende , en de tee+ 
2 nen 
