140 
Cardamomum adcedentis, hec autem mafla luteum 
medium piftillum ambit. Fruêtus hi eduntur ad claram 
formandam vocem, quum per totam cantare noctem _ 
oportet. \ 
N. B. Hujus plante Figura fupra Tab. 59. fig. 2. reperitur de- 
lineata. ; 
HERBARIIAMBOINENSIS 
Liber XI. Caput XXXII. 
nen ftaan rondom een geel middelpilaartje. Zy werden 
gegeten om een beidere [tem te maken, ais ze gebeele nage 
ten moeten zingen, 
N. B. De Figuur van deze plant wert boven op de 59. Plaat 
fig. 2. afgetekent gevonden. 
CAPUT TRIGESIMUM SECUNDUM. 
Globba acris. Pannas. 
defcriptionem ex aliorum relatu proponam, 
atet, maxime convenire cum 
Qui Globbz fpecies hic exotica eft, unde ejus 
lanta ipfa quoad caules ac fo- 
ex qua tamen 
rubra Globba durioen. 
lia cum ifta Globba durioene convenit , ac fructus in . 
fimili crefcuntbrevi Hypophyto, paulo majores quam 
in Globba durioene, nonrubri, fed pallide albi, feu 
flavefcentes , ceterum trigoni quoque, & curtis Ho 
nulis obfeffi. Interna ipforum medulla acrem & fer- 
vidum gerit faporem fere inftar Zingiberis, qui etiam 
percipitur in fructus pelliculis, & caufis parte interna, 
unde nulla hujus plante pars cruda edi poteft, fed 
condimento infervit, reliquum commune eft cum 
ifta Globba. 
-Nomen. Latine Globba acris, ab acri ejus fapore, 
in Maccaffara & Malaice Pannas, forte eandem ob 
rationem, denotat enim acre. 
Locus. In Amboina ignota eft hzc planta, fed co- 
piofe crefcit in Celebe poft Maccaflaram in vicinis 
montibus , unde ruftici eam in urbem deferunt, & 
vendunt. In Boetona etiam obcurrit, ubi bine ejus 
funt fpecies, una Romba, altera Coutupi dicta , que 
ambz cum radicibus transplantari poffunt, contra in 
utrisque iftis regionibus vera non reperitur Globba. 
Ujus. Bacce tote in frufta fcinduntur, & aceto 
condiuntur, quod gratum eft Atsjar. Simili quoque 
modo conditur interna caulium pars, ex qua folia 
excrefcunt, quaque etiam acris eft. 
TWEE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De fcherpe Globba. 
et wierde geflagt van Globba is bier te Lande vreemd, 
H dierhalven ik zyne befchryving maar uit bet ver- 
baal van anderen zetten moet , waar uit blykt, 
dat ze meeft met de roode Globba durioen over een komt. 
Het gewas van fteelen en bladeren is de voornoemde Glob- 
ba durioen gelyk, en de-vrugten waffen ook aan diergelyk 
kort Hypopbyton , wat grooter dan de voornoemde Globba 
durioen, niet rood, maar bleek-wit , of geelagtig , ander- 
zints mede drieboekig , en met korte ftekeltjes bezet. Het 
binnenfte pit beeft een fcberpen en beten Gei » bykans 
als Gember , den welken men ook gevoelt in de fcbalen 
van de vrugt, en bet berte van de fleelen, daarom men 
niets daar van raauw eeten kan , maar werd tot bet in- 
leggen gebruikt , de reft beeft bet met de voornoemde 
Globba gemeen. 
Naam. Jn * Latyn Globba acris ; van zyn. fcherpe 
Jimaak , op Macaffaar en Maleits Pannas ; miffcbien om 
de zelve reden, want bet beduit beet. 
Plaats. In Amboina is bet onbekent, maar veel waft 
bet op Celebes agter Maccaffer in °t naafte gebergte, van 
avaar bet de Boeren in de [lad te koop brengen. Men 
windt bet ook op Boeton , alwaar ze twee zoorten bebben , 
de eene Romba, en de andere. Coutupi genaamt ,. die zig 
beide met de wortelen verplanten laten, daar en tegen op 
beide die landen beeft men de regte Globba niet. ; 
Gebruik. De bezién met fcbel en al fnydt men klein, 
en legt ze in azyn , "t welk een aangename Atsjar geeft. 
Op gelyke wyze werd ook ingelegt het pit uit de groote 
Steelen, daar de bladeren aan flaan , "t welk mede fcherp 
van {maak is, ; 
CAPUT TRIGESIMUM TERTIUM. 
Globba filvefiris. Globba utan. 
reter quatuor diétas ufuales fpecies, quædam fil- 
veftres etiam reperiuntur Globbe fpecies , parvi 
licet ufus, has tamen hic commemorare volui, 
potiffimum ob elegantem ipfarum formam, ac divi- - 
duntur in majorem & minorem. 
Primo. Globba filveftris major eft planta, que pro- 
prie Globba utan, ac vulgo Lancquas lacki lacki dici- 
tur, h. e. Galanga mas. Eftque maxima & altiffima 
omnium Lancquarum , & Globbarum fpecierum , mix- 
tam gerens formam Folii menfarii, Galange , & Globbe. 
Ejus radix major & craffior eft quam in ulla Galan- 
ga, transverfaliter per terram repens, fed potiffimum 
componitur ex magnis tuberibus, quz inferius curtis 
& craflis fegmentis fibi adherent, interne fuccofiora, 
minus fibrofa , ac molliora quam in Galanga, ac fatua, 
nec ullo modo aromatica, ex iis multe dependent 
eraffe fibrille, minimum digitum craffe, profunde 
in terram penetrantes, multis minoribus obduéte fibril- 
lis. Magnum in terra format ftolonem , & ubique tot 
emittit craffos caules, ut ingentem & denfum quafi 
formet fruticem. ae caules ac ftolones inferius 
Cepaceum gerunt bulbum, pugni magnitudine , qui 
transverfali incumbit radici, atque ex eo ficcum ex- 
crefcit folium inftar vaginz, uti in teneris arundini- 
bus, caules ad unam partem involvens. 
, Caudex ipfe rectiffimus eft & firmus, a quatuorde- 
cim ad octodecim pedes altus, viridis, inferius bi- 
nos pollices, feu infantis brachium craflus , ex rotundo 
planus, binis obtufis dorfis auétus; a radice fex pedes 
nudus, dein folia progerminant alternata , ex iftis dor- 
fis ortum ducentia, & inclinantia, > 
Hac 
DRIE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De wilde Globba. 
ebalven de vier voornoemde gebruikelyke geflagten 
beeft men nog eenige wilde zoorten van Globba, . 
die wel klein van gebruik zyn , evenwel beb ik ze 
albier willen aanroeren , meeft om baar fraaje gedaante 
wille, men verdeelt ze in groote en kleine. 
_ I. Globba filveftris major 5 is.deplante, dewelkemen 
eigentlyk Globba utan, ‘in ’t gemeen Lancquas lacki 
lacki noemt, dat'is Galanga mas, de grootfle en boog- 
[te onder alle Larcquas en Globbas-geflagte , dragende 
een gemengde fatzoen van Folium menfarium, Galanga, 
en Globba, ` ` ; i 
De wortel is grover, en dikker dan aan eenige Galanga, 
dwers in de aarde kruipende , dog zy beftaat meeft uit 
groote bollen , dewelke beneden met korte en dikke halfen 
aan malkander bangen. Binnen fappiger , min dradig, 
en weeker dan aan de Galanga, flap, zonder eenige jpe- 
ceryagtigbeid, daar aan hangen veele grove vazelingen , 
wel cen pink dik, diep in‘ de aarde gaande, en met «cel 
mindere vazelingen bebangen. Zy muakt een groote ftoel 
in de aarde, en fcbiet overal zoo veele dikke fleelen uit , 
dat bet een grooten en digten flruik maakt. De boofdftee- 
. len of flammen bebben, beneden een ajuinagtigen bol, zoo 
groot als een vuift , dewelke op de dwerswortel ruft, en 
uit dezelve een droog blad als een Jchede, gelyk de jonge 
Bamboejen, bebben » den ftam aan eene zyde bekleedende. 
‚Den; flam zelfs is zeer regt en Daf, van veertien tot 
agttien voeten boog , gras-groen, beneden twee duimen 0 
cen kinds arm dik, uit den ronden wat plat, met: twee 
Jlompe ruggen , van de wortel wel zes voeten bloot. Daar 
. na beginnen de bladeren verwiffelt boven malkander, uit. 
de voornoemde ruggen ont/pringende , en na u ur 
gekeert, eze 
BE DS ooa 
