XL. Boek. XXXIIL Hatt, AMBOINSCH KRUIDBOER. 
Hzc fimilia funt Folio menfarii, tres pedes longa, 
ultra binas palmas lata, inferius craffo rotundo nervo 
eucta, qui ipfi folio adcumbere videtur, ac fuperne 
anguítum format canalem, eftque porro folium tenue, 
glabrum, multis paralelis venulis transverfalibus per- 
textum , quz prope oras furfum incurvantur, & in 
fuperiore folii- parte fubtilia formant dorfa, in infe- 
riore autem fubtiles fulcos , juxta quos folium facile 
etiam finditur inftar Mufz folii, ES 
Suprema caudicis pars terminatur in alium caulem, 
tres fpichamas longum, ac pennam craffüm , in Artie 
culos diftinétum , penn uivis nodus anguftum ge- 
rit folium Cymbæ forme, fuperne excavatum coloris 
obfcure rubentis. ' 
Inferiores articuli rpfo deftituuntur, in cæteris pla- 
num reperitur germen, binos digiti articulos longum , 
inferius glabrum , fuperius rugofüm , feu fquamofum, 
& in fummo floris rubri gerit formam , fed non am- 
ple aperti , in pofteriore hujus fquamofi germinis par- 
te verus excrefcit fructus fimplex, raro geminus , & 
erectus, magnitudine ovi columbini , E 
rum trigonus, rubens, ac fuperius emarcidum & in: 
curvum fuftinens florent, qui nunquam decidit. 
Sub exteriore molli putamine gleba reperitur ex 
tribus fegmentis compofita , quorum quodvis nigra 
grana compreffa inftar Globbarum continet , ficca, mu: 
cofa, & flava farina confperfa, faporis ingrati, 
Nomen; Latine Globba filveftris major, five Galanga 
mas; Malaice Globba utan befaar , fen Lancquas lacki 
lacki; Amboinenfes confundunt eam cum precedenti, 
& vocant Annipa waccan majus, quod nomen com- 
mune eft cum Bangle Malacca ; Dens Pacolang ; 
Maccaffarice Catimban , commune nomen cum prece. 
denti Globba uviformi. £ " 
Locus. Crefcit ad oras levium filvarum, & ad pedes 
montium anteriorum, tam in Amboina quam in Ce- 
lebe. $ 
: Ufus ejüs nullus notus eft, nifi quod folia integra 
fumantur,& fupra ignem calefaciant, ut lentefcant , qui- 
bus Oryza co&a inpingitur forma oblongorum pul- 
vinarium , que Pali pali vocantur, & qualia venalia 
proftant. 
: Secundo. Globba filveftrisminor, five florida , modo 
crefcendi cum precedenti maxime convenit, excepto 
quod ejus folia funt magis vaga & anguftiora, illis 
vulgaris Globbe fimilia y fed Weg acutiora funt, ac 
proinde cum illis Folii men/ariianguftifolii conveniunt, 
quod Amboinice Ribut vocatur. Primarius caulis ul- 
terius adfcendit, binos tresve pedes longus & aphyl- 
lus. Huic infident copiofi oblongi flores , oblique 
fupra fefe invicem, more Hyacinthorum , formati ex 
multis anguftis petalis , intricatis & circinnatis, colo- 
tis ruffi, lutei, & albi. Um 
Nullos profert, quantum novi, fructus, neque ex 
floribus neque“ex radice. ` Raro obcurrit in folitariis 
filvis. Inferior caulis pars in magna fpecie tam firma 
ac folida eft, ut pro baculis ambulatoriis adhiberi 
offit, fed fuperior pars pr&fertim tenerorum cau- 
ium molle & album gerit cor inftar Palme medulle, 
quo omnes fere incole ad Sajor utuntur, fed Amboi- 
nenfibus noftris id ignotum eft. : 2 
‚Vocavi eam Globbam filvefirem floridam, quum nil 
nifi raros proferat fruétus, nullum habet ufum, nifi 
qui fupra memoratus eft, nempe quod foliis Oryza. 
cotta aliquando involvatur ob gratum quafi. odorem. 
Flores etiam aliquando in Sajor coquuntur. 
Preter Globbam filveftrem in Orientali: Celebis ora, 
prefertim in regione 'Tambucco quatuor vel quinque 
inveniuntur fpecies, que in hifce n exotica 
funt, primo nempe præcedens Globba filvefiris ma- 
jor, quam Ofinibo vocant, forte a noftra nil differt, 
ac cujus tenero corde feu Palmyta ad Sajor utuntur 
coquunt. Secundo Pana in precedenti Capite de- 
fcripta, Tertio. Sekala, que minor eft Ofinibo, fed. 
Craffiora & glabriora gerit folia, 
Mera, fed nil profert nifi rubentes flores, qui fruftra 
€cidunt ac pereunt, contra ejus tenerum Robong feu 
tuber Caudicis edule eft Sajor , quod coquitur. Quarto. 
Sulica eft Globba repens, atque hic & illic caules 
Profert , qui folia gerunt inftar Ganda Juli, fed gla- 
riora. ` 
In 
iquando pa- ` 
Ejus Hypophytum parvum eft, uti in Globba durion 
e 
141 
Deze gelyken na "t Folium menfarium, drie voeten 
lang » tuim twee dwersbanden breed y beneden met een 
dikke ronde zenuwe , dewelke tegen het blad febynt aan te 
leggen, en boven een fmalle geute maakt, voorts is bet 
dun, glad, met veele paralelle dwers adertjes doorregen, 
dewelke by de kanten na vooren-toe krom looper, aan de 
bovenfte zyde des blads met fübtiele ruggetjes , beneden 
Jubtiele voorens makende , langs dewelke bet blad ook ligt 
Jcheurt , gelyk een Pifang=blad. 
Het opperfte van den ftam eindigt in een andere fteel , 
ruim: drie fpannen lang, en een febaft dik, in leden ver- 
deelt „waar van ieder knopje een final -blaadje beeft, als 
een fcbuitje geformeert , met bet bol na boven gekeert, 
van verwe donkererood. 
De agterfte fchuitjes zyn leeg , in de rift vindt men 
een plat [cbepzel, twee leden van een vinger lang, benen 
den effen, boven ruig of fcbubagtig , en voor aan meteen , 
gedaante van cen rovde bloem „ dog niet wyd geopent , aan 
^t agterfte van dit fchubagtige gewas groeit de regte orugt 
enkeld, of zelden twee by malkander, en overeind ftaan- 
de, in de grootte van een Duiven-ei , zomtyts wat dries 
zydig , roodagtig , en met een kromme en geflootene bloem 
boven op, dewelke nobit afvalt, 
Onder de buitenfte weeke fcbellen vindt men een klomp 
van drie deelen gemaakt, een ieder van zwarte korrels als 
Globbast'zamen gezet; met een droog , /meerig , en geelag= 
tig merg bevangen a onlicffelyk van [maak 
“Naam. Jn-’t Latyn Globba filvaftris major , five 
Galanga mas; im "t Maleits "Globba útán befaar, of 
Lancquaslacki lacki. De Amboineien confundeeren 1: met 
bet voorgaande, en noemen "b Annipa waccan ’t groote : 
een naam gemeen met Bangle Malacca; Javaans 
Pacolang; op * Macaffaars Catimban, gemeen met de 
voorgaande Globba uviformis. 
~~ Plaats. Het waft aan de randen van de ligte boffen , 
en aan de voet van "t voórfte gebergte, zoo wel in Am- 
boina als op Celebes, p 
Gebruik. Hier van is niets bekent , dan dat men de 
bladeren neemt , die nog beel en ongeftbeurt zyn, over 't 
vuur warm maakt, dat ze lynig werden, en daar in de 
gekookte ryft propt, in de gedaante van langwerpige kus+ 
Jens , dewelke men Pali pali noemt, gelyk men ze te koop 
brengt. ` 
IL Globba filveftris minor , five Florida, komt in 
wasdom met de voorgaande meeft overeen , bebalven dat 
de bladeren wat ydeler ftaan, en fmalder zyn, de gemeene 
Globba gelyk , deg agter dier toevallende , en dierbal- 
ven met bet fmalbladige Folium menfarium overeen ko» 
mende, in ’t Amboins Rihut genaamt, Den boofdfteel 
loopt nog verder uit, twee of drie voetemlang , en zonder 
bladeren. Hier aan ftaan veele langagtige bloemen , 
Jchuins-boven malkander , op de manier. van Hyacintben, 
gemaakt van veele blaadjes, die wat verwert en gekrult 
fíaan, van couleur ros, geel, en wit. 
Het draagt geene vrugten, zoo veel my bekent is, nog 
by de bloeme nog uit de wortel. Men vindt bet weinig in 
eenzame- boffen, Het onderfte. deel van deze ftam aan de 
groote zoorte, is zoo Daf, dat men "t voor wandelflokken 
gebruiken kan, maar bet bovenfte deel, inzonderbeid ac 
de jonge flammen, beeft een week en wit bert. gelyk cen 
Palmiet, ^t welk fcbier alle de Inwoonders tot Sajor ge= 
bruiken , maar by onze Amboinefen is ze onbekent. 
Ik beb ’t Globba filveftris florida genaamt, dewyl bet 
niets dan rare bloemen voortbrengt. Het beeft geen ge- 
bruik, bebalven die boven isgezegt , dat men in de bladeren 
zomtyts den gekookten ryft wind om eenigen goeden geur 
vapilles De bloemen werden ook zomwylen tot Safor gekookt. 
Bebalven de voortioemde Globba filveftris, beeft men 
op de Ooftkuft van “Celebes, inzonderheid in ^t. difiritt 
van Tombuco nog vier of vyf zoorten, dewelke in deze 
Landenvreemd zyn, namentlyk eerft de voornoemde groo- 
“te Globba filveftris, dewelke zy Ofinibo noemen , mis- 
Jchien van de onze niets verfcbillende , en waar van zy bet 
jonge bert of Palmyt tot kook Sajor gebruiken. 2 Pana 
in "t voorgaande Hoofdftuk befchreeven. 3. Sekala is 
-awat kleinder dan Ofinibo , maar beeft dikker en gladder 
bladeren. 
Zen Hypophyton is klein, gelyk aan Globba durion 
mera, maar brengt niets voort dan roodagtige bloemen, 
dewelke voor niet met al vergaan, daar en tegen is bet jon- 
ge Robong van den firüik een kook Sajor. 4. Sulica is 
een kruipende Globba,, brengt bier en daar Dechen voort 
met bladeren als Ganda fuli, deg gladder. 
S 3 Op 
