XL Boek. XXXIX. Hoofd. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
vero diftingui & dignofci poffit Rheo. Sinenfes vero 
Medici tam experti funt, ut ex foraminibus cogno- 
fcere poffint, an ab hominibus an vero a Simiis fue- 
rint parata. 
Hocque ultimum illud eft, quod Sinenfes tanta co- 
pia peregrinis vendunt, atque antea noftris mercato- 
ribus in Taywana folebant vendere. Hoc etiam effe- 
cit, quod Pater Martinus crediderit & fcripferit ; nul- 
jum Rhabarbarum fpontaneum effe, fed omne in hor- 
tis multo labore & cura coli, forma & modo, quo 
Praflica noftra, cunétasque effoflas radices de indu: 
ftria ab hominibus perforari , & funiculis alligari , 
atque in umbra , non autem in Sole ficcari, contra a 
variis intellexi Sinenfibus , revera montanum effe Rha- 
barbarum , quod pro Rege & Magnatibus in ipforum 
fervatur patria. 
Eodem loco nobis conatur perfuadere, nullum ve- 
rum effe Rhabarbarum, nifi quod in ifta Provincia 
Suchuen crefcat, illudque inde & ex regione Xenghi 
uotannis educi , per legationes Mogollorum & Per- 
arum ad ipforum patriam, uti & per Tartaros Occi- 
dentales per regiones Tibet & Cafcar ad ingentem 
Metropolim Samarkant, & inde per mare Caspicum 
ad Aftracam , unde per Wolgam & Ruffiam ad nos 
transfertur, quod in cauffa fuit, veteres credidifle, 
omne Rabarbarum crefcere ad fluvium Rha feu Wol- 
am. : 
€ Ex Sinenfibus vero iftis intellexi, illos a Tartaris 
Occidentalibus audiviffe , Rhabarbarum in ipforum 
quoque patria crefcere , quod fine dubio idem eft, 
quod ad Samarkant defertur. Sic quoque ex quibus- 
dam intellexi mercatoribus, qui per Mofcoviam iter 
fecerunt, fefe ibi Rheum magna copia vidiffe vendi, 
idemque crefcere in regione Siberia , & juxta Wol- 
. gam usque ad Aftracanam , fed ibi eft paulo minus, 
oblongius, & magis fufcum , mihi porro declarantes, 
fefe verum Rhabarbarum bene poffe jdignofcere a 
Rhaponticó , quod radix eft magis oblonga. 
. Ita ut verofimilefit, veteres omne Rheum accepis- 
fe ex borealibus regionibus fluvii Rhee, & fubfequen- 
tes Arabes fuum ex Sina, & vicinis regionibus, ac 
proinde eos vocaffe Rhabarbarum Raved /eni , h. e. 
Sinenfe Raved feu radicem. : 
. Memoratz ifte Simiz plerumque a pauperibus & 
mendicis manfuetz redduntur , qui victum inde ha- 
bent, quique docent eas omne peragere opus do- 
mefticum , uti Oryzam tundere, terere, molire , aquam 
petere &c. credunt enim, fagax hocce animal bene 
intelligere poffe hominum mandatum, fed de indu- 
ftria ftupidum fe gerere, ne nimios ipfis inponant labo- 
tes, quod & quidam Africani & Brafilienfes de fuis ` 
quoque credunt Simiis. cA p 
. In quibusdam fruftis reperitur fupereffe fruftulum 
ligneum , quod refiduum eft funis filvatici, quo Si- 
iie radicem perforarunt, ac proinde characterem 
praebet genuini, quod etiam minus eft vulgari; quod: 
‘que ipfis in pauco ufu eft. 
. Ufus. Apud Sinenfés verum Taybong medicis tan” 
tummodo confidetur, qui eo in pauca utuntur quan” . 
titate ad corpus leniter purgandum. Iftius Tayhong 
pondus fumunt triginta granorum Sage, h. e. fesqui 
drachma, atque id coquunt in vulgari Oryzz patina 
aqua repleta, donec tertia fere parsfit confumpta, ad- 
- funduntque ipfi parum Arec® , ut ingratum tollant 
faporem , ac fic propinant ad corpus depurandum. 
Infufum Rheicum Areca mixtum etiam tentavi ; 
* fed comperi, hoc noftro palato non convenire , quum 
. timis repleti funt , 
implex infufum gratius fic pro potu , quin in Sina 
Areca melioris fit guftus. . Sic quoque fciendum eft ; 
ante vel poft adfumptum Rheum nullum faccharum 
vel aliud quid dulce effe fumendum , quum naufeam 
parat ingentem; fed melius eft, fi Siri Pinanga fuper - 
. mafticetur. Ceterum Rhabarbatum fupra Porphyri- 
tim terunt cum aqua, ac talibus propinant, qui ex cibo 
f ut per quotidianam evacuationem 
Kaes is fiat. In initio Dyfenteriz illud quoque ad- 
ibent, uti noftri Medici: 
CAPUT 
£t: 
149 
manier doorborende, en zoo fatzoenerende, dat men 't qua- 
lyk van’t Berg-Rhabarber onder[cbeiden kan, dog de Chi- 
nefe Dottoren zyn zoo perfect , dat ze aan de gaten kon* 
nen zien, of ze van Menfchen of Apen gemaakt zyn, 
Dit laatfle dan is "t geene , dat de Châmefen in zoo 
grooten menigte aan de vreemdelingen verbanielen , en 
voor dezen aan onze Kooplieden in Taywan plagten te 
verkoopen., Dit beeft ook genoemde Pater Martinus doen 
geloven , en fckryven , dat geen Rabarber in* wild waft, 
maar allegaar in de boven met groote vlyt en zorg opge- 
kweekt word, in gedaante en manier als onze Kool, dat 
alle de uitgegrave wortelen al willens van menfchen door- 
boort aan touwettjes geregen; in fchaduwe , en niet in de 
zonne gedroogt werden. Daar en tegen beb ik van vere 
Jebeide Chinejen verftaan, dat er in der daad een Berg 
van Rabarber zy , die voor bunnen Koning en Grootenin 
*t Land bebouden wert. 
Aan dezelve plaats wil by ons ook doen geloven, dat 
geen andere opregte Rhabarber zy , dan die in genosmde 
Provintie Suchuen waft , en dat die van daar , en uit bet 
land/chap Xengzi jaarlyks uitgevoert werde, door de ge- 
maakte gezantjchappen der Mogollen en Perfranen na bun- 
ne landen, als mede de Wefter- Tartaren door de landen 
Tibet , en Cafcar na de groote Koopftad Samarkant ; en 
van daar over de Caspifcbe Zee naar Afirakan , van waar 
ze langs de Wolga en door Ruffien tot ons gebragt wer- 
den, 't welk de ouden beeft doen geloven , dat alle Rbubar- 
ber waffe aan den Stroom Rba of Wolga. 
Maar uit de Cbinefen zelfs heb ik verfiaan , van de 
Weft-Tarters geboort te bebben,dat Rbabarber in bunne lan- 
den mede waft, dewelke buiten twyfel is die geene , die na 
Samarkant gebragt wert. Zoo beb ik ook vam zommige 
Kooplieden verftaan , die in Mofcovien gercift hebben , 
dat ze aldaar de Rbabarber in menigte bebben zien verban- 
delen, dat dezelwe waft in "t land/cbap Siberia, en langs 
de Wolga-firoam tot Afirakan toe, dog is dezelve wat 
kleinder , langwerpiger , en bruinder. My verders verze- 
kerende , dat zy deregte Rhabarber. wel konden onderfcbei- 
den van de Rbaponticum, "t welk een langwerpige wortel is. 
Zoo dat bet nog waar/chynelyk is, dat de Ouden al bun 
Rhabarber uitde Noordfe landen van de Rivier Rha gekre- 
gen bebben; en de navolgende Arabiers de bunne uit China 
of de aangrenfende landen , ‚en daarom dezelve. Rhabarber 
aved feni, dat is Chinefe Raved genoemt hebben, 
De bovengemelde Aapen werden meeft van arme lieden 
en bedelaars tam gemaakt; dewelke bunye koft daar mede 
verdienen, dezelwe leerende alderhande buizelyke werken 
doen , als ryft Lampen, vryven , malen , water balen De, 
want zy gelooven, dat dit fnode beeft der menfchen com- 
mando wel verftaan kan , maar al willens zig wat flegt 
boudt , op dat bet niet werken moet; gelyk zommige Afri- 
canen en Brafilianen van bunne Apen ook geloven. 
… Men windt in zige klompen walt fleeken een ftukje 
hout , "t welk bet overblyfzel van een Boftouw is, waar 
mede de Aapen de wortel doorfteeken bebben, en dierbal= 
ven een kenteken van de opregte , die ook kleinder valt dan 
de gemeene , en by bun in klein gebruik is. | Ma 
Gebruik. By de Chinefen wert bet opregte: Tayhong 
alleenlyk de Dooren toebetrout , die bet zelve in kleine 
quantiteit gebruiken, om bet lighaam zagtjes te purgeren. 
Zy nemen ook van Taybong bet gewigt van dertig Saga- 
korrels zwaar, dat is anderbalve drachma ; en koken "t 
in een gemene ryftkom vol Water , tot dat bet omtrent een 
derdepart verlieft ; en gieten een weinig Arak daar by; 
om den diefen fmaak te benemen , en drinken ’t alzoo om 
"t lyf te purgeeren.. ... P3 deno 
_ De infufie van de Rhabarber met Arak te vermengen 
beb ik geprobeert, en bevonden, das zulks voor onze mond 
niet en deugt, xynde de enkele infufie aangenamer om in 
te nemen, of ze moeften in China beter Arak bebben. Zoo 
moet men ook weeten , dat men voor of pa-t innemen van 
Rbabarber geen zuiker of zoetigbeid ge mag, ver- 
mits zulks een groote walging veroorzaakt „ maar beter is 
bet een Siri Pinang daar op gekaauwt.. Anders oryven 
ze de Rhabarber op een Den met water, en geven ze die 
geene te drinken, die van vet overladen zjn , om dezelve 
door een dagelykze afgang wat mager te maken. In "t be- 
gin van een roode loop gebruiken ze bet ook , gelyk onze 
Do&oren. 
T3 VEER* 
