150 
CAPUT QUADRAGESIMUM. 
Phafeolus adherens. Katjang utan. 
ec herba ex Katjang familia videtur effe, cujus 
H enus fatis ample in nono defcriprum fuit 
foro. fed tantopere ab eo differt, ac tam 
filveftris ac ferox eft, ut aliæ fpecies hanc admittere 
noluerint. _ 
Eft enim fruticulus repens , primo parum erectus, 
dein tenuibus .ac brevibus flagellis aliis incumbens 
fruticulis & herbis. ae 
Folia terna fimul junéta funt, illis minoris Katjang 
fimilia, fed paulo minora, tenuia, flaccida, rugof2, 
& quodammodo veftibus adherentia, pallide virentia, 
& fubito marcefcentia. ; : em 
Flofculi pufilli funt, uti in aliis Katjang , feu potius 
inftar illorum Lentis, coloris leete rubentis. 
Fructus copiofi fimul dependent , qui funt filique 
tenuiffime, vix minimum digitum longe, & tanquam 
ex multis fegmentis coadunate , primo pallide viren- 
tes, ac demum ais externe rugofz ,-ac tam 
firmiter veftibus adherentes, ut non nifi per fegmen- 
tatolli poffint. Radix tenuis eft, longa, per terram 
repens, & ipfi firmiter infixa. d 
Nomen. Latine Pbafeolus adberens ; Malaice Kat- 
jang utan, aliis Ampulat, h. e. herba adherens, quod 
nomen Lappago itidem gerit. 
` ` Locus. In nudis crefcit montibus fub humilibus fru- 
ticúlis, prope Caricem, & veram Lappaginem. 
HERBARIIAMBOINENSIS LiberXl. Caput XL, 
VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De kleevende Boon. 
te zyn, wiens geflagten wyaloopig in "t negende 
Boek befebreevenzyn, dog bet ver/chilt zooveel daar 
van, en is zoo wild, dat het de andere zoorten. onder baar 
niet bebben willen lyden. 
Het is cen kruipent beeftertje , eerft een weinig over 
eind fraande , daar na met dunne dog korte ranken op de 
andere ruigte ruftende, 
Debladeren fiaan drie en drie by malkanderen, die van 
de kleine Katjang gelyk, dog wel zoo klein , dun, flap, 
ruig , en cemigzints aande kleeren kleevende , doods-groen , 
en vauft verwelxende. 
De bloempjes zyn klein, gelyk andere Katjang , of beter 
gelyk Linfebloeizel, ligt-rood van couleur. 
De wrugten, bangen veele by malkander, zynde byfter 
dunne bouwen , fchaars een pink lang, en als van veele 
Jebyfjes aan malkanderen gezet, bleek-groen , ten laaflen 
zwartagtig, ruig van buiten, en zoo vaft aan de kleede- 
ren kleevende , dat men zeniet dan Jchyfje voor fcbyfjekan 
afnemen. De wortel is dun, lang in de aarde kruipende, 
en vajt houdende. 
Naam. In ’ Latyn Phafeolus adherens; in 't Maleits 
Katjang.utan , by andere Ampulas; dat is kleefkruid, 
welke naam de Lappago ouk draagt. 
D it kruid fcbynt wel uit de maag [chap van Katjang 
^, Plaats. Het waft op kale bergen onder laage ruigtens 
by "i fnygras , en by de regte Lappago. 
een 
CAPUT QUADRAGESIMUM PRIMUM. 
Terebinthina. Sulaffi ayer kitsjil. 
montibus iterum defcendimus , ác fubito in Íi- 
, tus pervenimus & ad aquas, ubi aquaticarum 
nn cohortem offendemus, fed prius hec 
plantula defcribenda eft, que in ficcis adhuc crefcit 
‘campis. . 3 ; 
Adfinis eft Veronicg, modo crefcendi & foliis pro- 
xime cum ea conv: 
alta eft, fimplices gerens Cales, qui inferius terre 
parum incumbunt, quidam fimul ex unica radice pro- 
pullulantes , & ubi terram tangunt , fibrillas ipfi in- 
mittunt. 
Caules rotundi funt, fuperius parum ftriati & fufci, 
sibus folia adftant bina fibi obpofita , ac quatuor 
mul crucem formant, illis Veronice vel Menthe 
anguftifoliz fimilia, vix articulum longa, craffiufcula, 
ad oras fübtiliter ferrata. - rd 
Ex quavis folii ala folitarius excrefcit flofculus 
illi Menthe fimilis, fed minor, albus cum purpureó 
intermixto colore in fundo, fenfim ex alis hifce bre- 
ves laterales excrefcunt fürculi , foliola & flofculos 
erentes , quos infequuntur pufille & angulofe burfu- 
æ, in quibus pufillum , & ex fufco nigrum latetfemen. 
Radix vilis eft, non profunde terram petens. Sa- 
por odorque totius plantule eft fervens , acris, & 
aromaticus , ad Cardamomum accedens, cum levi 
amaritie , fique foliola in fuperiore parte Adcurate 
. Perfpiciantur, tanquam aciculis punétata ac perforata 
Videntur , fed ifta foraminula hon penetrant. 
Nomen. Latine Terebintbina , fic modo dicta, quum 
foliola contrita Terebinthinz oleum fpirant. Amboi- 
nenfes noftri Malaice hanc vocant Daun Cardamom, 
alii Bafilieum , & hinc quoque Sulafi ayer kitsjil, h. e. 
Bafilicum aquatile minus. or 
E ea. In argillofis SN campis fub Carice, po- 
tiffimum juxta vias ad oras aquaru i 
funt arth ‘ ` args ges 
Ufus. Apud Amboinenfes parum nota eft, uti & 
raro obcurrit, faltem in Leytimora, fed nullibi fre- 
quentior eft quam in Elephantis campo , vulgo vul- 
neraria habetur planta, ut cum ejus fucco vulnera 
depurentur, licet paulo acris fit, & ulteriore tenta- 
mine compereretur, inter vulnerarias herbas & de- 
A zque adhiberi poffe quam Veronicam noftra- 
em. 
: Bontius 
ens. Semi pedem vel palmam ` 
EEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
Terpentyn-plant. 
Y y Y zyn dan de bergen wederom afgedaalt „en komen 
Jchielyk op firand en aan de wateren, daar wy 
een troep waterkruiden zullen aantreffen, dog al- 
voorens moeten wy dit kruidje befcbryven , "t welk nog 
op de drooge velden waft. 
Het is uit de maag {chap van Veronica , aan wasdom 
en bladeren dezelve meeft gelykende , het waft een halve 
voet of palme boog „ met enkelde fieelen , die benedenop de 
aarde wat ruften , ettelyke uit eene wortel op/chietende, en 
daar ze de aarde raken weder , inwortelende. 
De fleelen zyn rond, boven wat geftreept , en bruinag- 
tig, daar aan [laan de bladeren twee en twee tegens mal- 
kander , en met bun vieren in ’t kruis, die sie, nina 
of fpitfe Munte gelyk , fcbaars een lid lang , dikagtig „aan 
de kanten fyn gezaagt. 
In ieders blad-fcboot komt een enkelde bloeme voort -bet . 
bloeizel van Munte gelyk , dog kleinder ,. wit met wat 
peers vermengt op de grond , met "er tyd groejen uit deze - 
. febooten , nog korte zydefckeutjes , kleindere bladeren en 
bloempjes dragende , daar op volgen kleine en hockige beurs- 
jes > en daar in bylter klein, zwart-bruin zaad. ` 
De wortel is gering, niet diep in de aarde dringende. 
De fmaak en reuk van "t gebeele kruid is beet, fcberp,en 
JSpeceryagtig , na Cardamom trekkende, met een kleine bite 
` terbeid , en als men de blaadjes naauw beziet aan de bo- 
venzyde , zoo febynen ze als met naaldjes geprikkelt, dog 
de gaatjes gaan niet door. 5 
Naam. /»"t Latyn Terebinthina; Aldus by provifie 
genaamt , want de gewreeve blaadjes eenigzints na Ter- 
pentyn-olie ruiken. Onze Amboinfe Maleiers noemen "t 
Daun Cardamom, andere ook Balzem-Kruid, en Sulaffi 
ayer kitsjil, dat ís Bafilicum aquatile minus. 
Plaats. Het waft in de kleiaguge velden onder "t: fay- 
gras , meeft lahgs de wegen , en aan de waterkanten , daar 
geen geboomte is, 
Gebruik. By de Amboinefen is bet weinig bekent, ge- 
lyk "t ook weinig gevonden werd. Immers op ponpa 
nieuwers zoo veel als in *t Olypbants-veld , men boud bet 
in "t gemeen voor een wondkruid , om met deszelfs fap de 
wonden te zuiveren , boewel *t wat fcherp daar in valt, 
en by onderzoek zoude men bevinden , dat bet onder wond- 
kruiden en wonddranken zoo wel mag gebruikt werden als 
onze Veronica. 
Bontius 
