XI. Boek. XLII, Hoofdf. 
Bontius Libr. 6. Cap. 39. defcribit quoque Veroni- 
cam, quam Malaice vocat Oebat matta, fed a noftra 
uoad formam diverfa eft, quum foliola in ejus plan- 
ta folitaria fint. Ipfi tribuit vires ad oculorum lippi; 
tudinem curandam , uti & vitia pectoris, ut Afthma, 
atque etiam maligna pedum ulcera, quum optime 
deterget & exficcat, led dubito quam maxime, an 
rite iftam defcripferit herbam. Saltem ad oculorum 
vitia non hzc , fed fubfequens Menthaftrum adhibetur. 
Sinenfes videntur hanc quodammodo nofcere, ip- 
fisque dicitur Fa tsjau, h.e. Herba polypi, quum ejus 
fucco Polypum nafi curant. 
N. B. Hujus plantule icon fupra Tab. 67. fig. 2. reperitur 
exprefla , quz forte eft Mentha Cofti Hortenfis folio, Bal- 
famum Apopletticum redolens, ex infula St. Helene Plukn. 
manti fJ. pag. 129. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
151 
Bontius Lib. 6. cap. 39. befcbryft ook een Veronicas 
die by in °t Maleits Oebat matta u » dog van de one 
ze in gedaante wat verfchillende, vermits de bladeren aan 
zyne plant enkelt flaan. Hy geeft bem.de kragten om de 
leep-oogen te genezen , als mede de gebreeken der borft , 
Korten aa[fem , en kwade ulceratien aan de beenen, dewyl 
t zeer zuiverende en opdroogende van aart is, dog ik 
twyfel zeer, of by dat kruidregt befcbreeven beeft. Immers 
tot de gebreken der oogen werd niet dit kruid , maar bet 
vende Mentbaftrum gebruikt. 
e Chinefen fchynen eenige kenniffe daar aan te bebben , 
en noemen "t Ja tsjau, dat is Herbam polypi, dewyl ze 
met deszelfs fap cureren den Polypum , of neusgefaveer. 
N.B De Figuur van dit plantje wert boven op de 67. Plaat fig.z; 
gevonden uitgedrukt, welke mogelyk is de Kruis en Munt, 
met het blad van de tuin Coftus, ruikende na de beroerte 
balfem, uit het Eiland St. Helena, van Plukn, mantifJ. pag 129. 
CAPUT QUADRAGESIMUM SECUNDUM. 
Mentbafirum Ambomicum, Sulaffi ayer. 
tecedente plantula, fed omnibus partibus ma- 
jor eft, & ad e if aquatice pertinet. 
Ultra pedem alta eft, fimplici adfurgens rotundo pin- 
gui & glabro caule, qui in amplosarticulos diftinétus eft, 
ac parum finuofus , atque tales tres quatuorve caules 
unica ex radice progerminant fine lateralibus ramis. 
Singulo articulo bina adftant folia, cum fubfequenti 
pari crucem formantia, Cum illis Menthe maxime 
conveniunt , fuperius lata, & inferius anguftata, ad 
oras fubtiliter & obfcure dentata, tres quatuorve trans- 
verfales digitos longa, & binos lata, craffiufcula, 
pinguia, {ed flaccida , fubtus obliquis admodum & 
maxime protuberantibus €óftis donata , faporis Ani- 
fati, ac gratum fpirantia odorem , fcre inftar Bafilici 
albi, feu uti Sulaffi puti hifce in regionibus. 
“In quavis foliorum ala bini tresve locantur barbati 
calices, in quibus flores itidem caliculati , fuperius 
quadrifidi, colorislete purpurei, feu Violacei, quos 
infequuntur burfule rotunda & acuminate , obfcure 
fafcum continentes Jemen , paulo majus quam in 
priore planta. Pingues ac graviflimi caules inferiore 
articulo terre incumbunt, ac fibrillas ipfi inmittunt. 
Radix brevis eft, ex multis fibrillis compofita , 
que laxe ac flaccide coenofum tenent folum. Flores 
ejus ac fructus ultimis confpiciuntur pluviofis men- 
fibus, Augufto & Septembri, ceterum toto anno nil 
nifi folia profert. i KE 
Nomen. Latine Mentbaftrum Ambointcum 3 Malaice 
Sulafi ayer , h. e. Bafilicum aquaticum ; Malaienfes 
enim zoue Mentbam quam Bafilicum fub nomine Su- 
lafi comprehendunt. "EE 
Locus. In coenofis crefcit fluminum ripis , ubi & 
Calamagroftis provenit, uti in Leytimoraad Elephan- 
tem , in Hoamehela circa Laalam , ubi terra eft 
aquofa. Ceterum raro obcurrit, ac proinde Amboi- 
nenfibus parum notum eft. : 
Ufus ejus nullus notus eft, excepto quod quidam 
illud admifceant Laétuceis herbis. Incertum eft, an 
H ec Mentha aquatica multum convenit cum an- 
fit Veronica Bontii libro 6. cap. 39. defcripta, que Ja- ` 
ve crefcit, & ex ejus dicto ad lippos adhibetur ocu- 
los. Sinenfes faltem hanc herbam vocant Tsjui camt- 
fio, h. e. Liqueritia aquatica, vel Cinnamomum aqua- 
ticum, ob dulcem & aromaticum ejus odorem. Con- 
trà oculorum lippitudinem adhibent, quum oculo- 
rum ge Ab 
que difficilem cauffant pruritum , tum hanc fümunt 
herbam, cum tota fubftantia aque incoquunt, cujus 
vaporem in oculis adtrahunt, fique frigefaéta fit, ea 
lavant illos. Alii hanc coquunt herbam cum Jafilico 
vulgari, ac decoctum ejus potant contra Gonorrheam 
non virulentam , feu inpotentiam. 
Tabula Sexagefima o&ava ` 
Ad Figuram primam Mentbaftrum exhibet Amboinicum, cum 
quo convenit Menthaftrum coronatum , oblongis foliis Ma- 
labaricum, Carim-tumba H. Malab. part. 10. Tab. 93. Plukn. 
_Amaltb, Botan. pag. 144. 
Figura fecunda Opbioglo/Jum fittit fimplex, quod convenit cum 
Ophiogloffo vulgato, Plumier Tab. ult. no. 5. 
Figura tertia Opbiogloffum denotat laciniatum. 
ent, ac granula ipfis increfcunt, . 
TWEE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Amboinfche Watermunt. 
eze Watermunt heeft groote gelykeniffe met bet voor- 
aande kruidje, dog is grooter in al zyn delen, en 
eboort ondér de zoorten van Mentha aquatica. 
Zy waft ruim een voet boog , mes een enkelde , ronde, vet- 
te, en gladde el, die in wyde leden werdeelt is, en wat 
bogtig fbaat, komende drie en vier ftelen wit eene wortel, 
zonder. zydetakken, 
Aan ieder lid flaan twee blaadjes tegens malkander met 
bet volgende paar een kruis makende. Zy komen meeft met 
die van de Munt over een, vooren breed , en agter final 
toelopende , aan de kanten fyn , en donker getand , drie 
en vier dwersvingeren lang , en twee breed, dikagtig , 
vet, dog flap, van onderen met zeer febuinze en ver uit- 
builende ribben, van fmaak Anysagtig, en welriekende, 
chier als bet Bafilicum album , of Sulaf puti bier te lande, 
In ieder fcboot laan twee of drie groene gebaarde kelk- 
jes, daar in mede kelkagtige bloempjes ftaan , boven in 
wier blaadjes verdeelt , ligt violet of peers van couleur. 
Daar op volgen ronde fpitze beursjes, inboudende doncker- 
bruin zaad , wat grooter dan aan "t voorgaande. De vette 
en zwaarfte ftelen leggen met bet onder jte lid op de grond, 
en wortelen wederom in. 
De wortel is kort , wit veele vazelingen gemaakt , die 
Jlappelyk bouden in den modderigen grond, en zyn bloemen 
en vrügten ziet men in de laafte regenmaanden Auguftus 
en September , anders flaat bet fchier bet gebeele jaar lang 
met bloote bladeren. ee : T 
Naam Jn’t Latyn Menthaftrum Amboinicum ; in "t 
Maleits Sulaf ayer; datis Bafilicum aquaticum, want 
de Maleiers zoo wel de Munt als Bafilicum onder den 
naam van Sulaffi begrypen. 
Plaats. Het waft in moera[fige oevers van de rivieren, 
daar omtrent bet Rietgras of Calamagreftis flaat, gelykop 
Leytimor aan den Olyphant , op Hoeâmobel omtrent Laala, 
daar een wateragtig land is. Anders werd het eas ge- 
wonden, en is dierbalven by de Amboinezen meeft onbekent. 
- Gebruik. Daar van is nog niets bekent , bebalven dat 
bet zommige onder de Salaud-kruiden mengen gelyk Sulaffi 
oeti. Het is onzeker, of bet de Veronica van Bontius zy, 
lib. 6. cap. 39. dewelke op Fava waft, en na zyn zeggen tot 
leep=oogen gebruikt werd. Immers de Chinefen noemen dit 
kruid Tsjui camtfio, dat is Waterzoethout, of Water- 
kaneel , wegens zyn zoeten en fpeceryagtigen reuk. Zy 
gebruiken °t tegens de leepoogen , wanneer de oogen-leden 
rood werden, en ziertjes daar in groejen , die een moejelyk 
jeuken maken, nemende dit kruid met alle zyne fubftantie , 
en in water kookende, waar mede zy voor eerft de oogen be- 
roken, en daar na kout geworden daar mede waffen. An- 
dere kooken dit kruid met Bafilicum vulgare , of vlees-- 
kruid, en drinken dit Deeoêtum tegens Gonorrbea non vi- 
rulenta of inpotentia. ‘ 
De agt en Sestigfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur bet Amboinfzbe Mentbaftrum , waar 
mede overeenkomt het Malabaarfe gekroonde Mentha- 
ftrum, met langwerpige bladeren, Carim-tumba van de H. 
Malab. part. 10. Tab. 93- by Plukn. Amaltb. Botan. pag. 144. 
De tweede Figuur vertoont de eenvoudige Slange-tong, welke 
overeenkomt met de gemeene Slange-tong, van Plumier 
leatfte plaat no. 5. e 
De derde Figuur wyft aan de ngefneedeSlange-tong. 
^ 
