XI. Boek. XLIV. Hoofd/. 
CAPUT QUADRAGESIMUM QUARTUM. 
Ophiogloffum laciniatum. Sajor manis. 
formam, ac preterea aliquid commune gerit 
cum Filice Osmunda. Caules quoque emittit fim- 
lices , rotundos , herbaceos , fed ad unam partem 
jatos & nudos, fuperius verrucis quibusdam obfes- 
fos, pedem circiter, vel ulnam altos, inzqualis cras- 
fitiei, inferne enim caulis tenuior eft quam in medio. 
> Superius fefc dividit in tres ramos, transverfaliter ex- 
panfos, non dirette in triangulo pofitos, fed ad unam 
partem dehifcit, illorum quivis fefe dividit in binas, 
tres, & quatuor longas lacinias feu folia, ita ut to- 
tum folium in duodecim lacinias fit diftinétum, qua- 
rum quevis fex & otto pollicés longa eft, ac unum 
lata, harum vero laciniarum una alterave ad litera 
non diftin&a eft, que etiam longiores funt reliquis. 
Medius ramus fefe dividit in binas tresve minores 
lacinias, que fuper eminent, & inferius ad oras mi- 
nores quasdam incifiones feu auriculas gerunt, que- 
vis porro lacinia firmum gerit nervum medium, ab 
utraque protuberantem parte, atque ex eo innumerz 
excurrunt venule transverfales ; que fefe ad oras in 
arcus claudunt , uti in Filice Osmunda. Foliorum ore 
fubtiliter dentate funt, & in vetuftis foliis quodam- 
modo fpinulofe, acfi fpinulis obfeflz effent, fi nem- 
e retrorfum fricentur, folium porro ipfum eft gla- 
balk, ac lete virens, faporis fatui ac dulcis, fere in- 
ftar Calappi medulle, qualis & primarius caulis eft. 
A Iterum Ophiogloffum peregrinam penitus habet 
Ex centro horum foliorum rectus porro excrefcit - 
caulis , feptem & oéto pollices altus, fimilem fufti- 
nens fpicam, qualem praecedens Ophiogloflum, fed 
que multo major & craffior eft, digitum longa, mi- 
nimum digitum craffa, plerumque fimplex, aliquando 
dd apicem bifida, primo viridis , dein mufcofos 
proferens flofculos , qui fpicam rugofam & rubram 
efficiunt. Hos infequuntur multa granula, intus con- 
cava, ac fine notabili femine , quum tota marcefcit 
fpica, ac brevi poft. etiam ipfum folium, quod, uti 
i&um eft, laciniis fuis undique circa caulem femi- 
circulum format. ; 
Mox alter junior progerminat caulis prope vetu- 
ftum , qui fimiles profert lacinias & fpicam, ita ut 
nunquam bini fimul , ejusdemque setatis conjunéti fint. 
In caulium inferiore parte rare obcurrunt breves 
fibrille, que, fi extrahatur caulis, pro vera haberen- 
tur radice , quod falfum eft, & decipit homines, 
fed vera radix profundius in terra locatur, transver- 
faliter prorepens, uti in Polypodio , ultra RAS 
crafía , coloris externe terreftris ; vel quale folum eft, 
in quo crefcit, in nigro enim folo nigricat , multis 
craffis fibrillis obducta, que perpendiculariter terram 
petunt, cunéte fragiles admodum , prefertim fi fic- 
c2, faporis dulcis. 
In primaria radice nodi etiam & tubera adparent , 
uti in radicibus Polypodii & Sigilli Salomonis, e qui- 
bus antea caules progerminarunt , hzc enim herba 
aliquando fupra terram omnino perit, primaria radice 
in terra vegeta & abfcondita , que poft pluviofos 
menfes ab utraque parte novos emittit caules, & per 
novos ftolones fefe propagat. e 
Sepius hanc. effodi plantam , fed primariam inve- 
nire haud potui radicem , exceptis iftis diétis raris 
fibrillis, quum incolz mi à e 
fi quis veram cuperet invenire radicem , omnino taci- 
turnum effe oporteret , quas nugas tamen effe alio tem- 
pore melius comperi, quum profundius eam effode- 
rem ,-& tot invenirem radices, quot cuperem. — . 
Primaria hzc radix ad latera quasdam emittit rami- 
ficationes inftar Polypodii, & he hic & illic novos 
diam caules, qui fuperne fzpe incurvati funt in- - 
ar hami, e quibus poftca folium excrefcit. 
Radix transverfaliter diffecta auris formam vel femi- ` 
lune pre fe fert , fi vero primarius diffecetur cau- 
lis, ubi crafiffimus eft , flavefcentia in eo confpiciun- 
tur innu , incirculo pofita, atque in medio linez 
fruftum, fed extra centrum pofitum. 
Tom. VL. Plu- 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
hi perfuadere volebant, ur,” 
143 
VIER EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De ingefneede Slange-tong. 
et tweede Ophiogloflón is van een gants vreemd 
fatzoen , en beeft daar en boven icts gemeen met 
de Filix Osmunda , bet fchiet ook met enkelde 
ronde, kruidagtige , dog aan de eene xyde geftreepte , en 
kale fteelen op, boven met eenige wratjes bezet „omtrênt een 
- voet-of elle boog , van ongelyke dikte , want beneden is 
by dunder dan in de midden. Boven verdeelt by zig in drie 
takken „regt dwers uitgebreid , ftaande niet regt in een 
drieangel, maar aan de eene zyde geopent , ieder derzel- 
ver verdeelt zig in twee ¿ drie en vier lange fribhelen of 
bladeren , zoo dat bet gebeele blad in twaalf fnibbelen ver- 
deelt is, ieder fos en agt duimen lang, en een breed, do 
van deze fnibbelen flaat een of twee ter zyden ongedeelt 
die ook de lang fte zyn. d E 4 š 
De middelfte tak verdeelt zig in twee of drieandere min- 
dere /nibbelen, die wat over malkander flaan , en agter 
‘aan de kanten nog eenige mindere keepen of ooren bebben. 
Voorts beeft ieder fuibbel een ftyve middelzenuwe, ter weer- 
zyden uitbuilende ‚van daar ontelbare kleine adertjes over 
awers ioopende, die zig langs de kanten met boogen fluiten, 
gelyk aan de voornoemde Filiz, De kanten zyn fubtiel 
getant, en aan de oude bladeren wat ftekelig , als of bet 
doorntjes waren, als men ze agterwaarts Jirykt , voorts 
is bet blad glad, en blyde-groen, van fmaak laf-zoet ‚als 
Calappus-pit , gelyk mede den hoof dfteel. 
Uit bet midden dezer bladeren [chiet nog een regte Bel 
op, Jeven en agt duimen boog , dragende diergelyke aire 
gelyk bet voorgaande Opbiogloffum, dog veel grooter, en 
dikker , een vinger lang „een pink dik, meeft enkeld , zom- 
tyds by de fpitze in tween geklooven , eerft groen, daar 
na brengt hy eenige mosagtige bloempjes voort , die de airen 
gebeel ruig en rood maken. Daar op volgen weele kleine, 
korrels, van binnen meeft bol, en zonder kennelyk zaad, 
waar op de gebeele aire verflenft , en kort daar na bet blad 
ook, "t welk, als gezegt, met zyne lappen rondom den fteel 
wat meer dan een balve kring maakt. 
Straks komt een jonge fleel woort digt by den ouden, 
die diergelyke fnibbelen en aire voortbrengt , zoo dat men 
nooit twee te gelyk en van eenen ouderdom by malkander 
ziet. Aan’t onderfte van de fleelen vindt men weinige kor- 
te vazelingen, die men in "t uittrekken voor de regte wor- 
tel zoude aanzien, daar aan men bedroogen werd , want 
de zelve leid wat dieper in de aarde over dwers kruipende 
gelyk een Polypodium, ruim een [cbaft dik , van buiten 
aardverwig, of na de grond, daar ze flaan ; want in zwarte 
grond is zy zwartagtig , met veele dikke vafelingen be- 
bangen, die regt in de aarde gaan’, allegaar zeer breek- 
zaam , inzonderbeid als zy droog zyn, en zoet, van fmaak. 
Aan deze boofdwortel ziet men ook knobbelen, en leden 
gelyk aan de wortelen van Polypodium, en Sigillum Salo- 
monis, daar te vooren fteelen geftaan bebben , want dit 
kruid vergaat zomtyds boven de aarde geheel en al , bly- 
vende de boofdwortel in de aarde verborgen, die dan na de 
regen MoefJon te wederzyden nieuwe Deelen uitfcbiet , en 
baar zelfs met nieuwe afzetzels voort zet, waar op de oude 
vergaat, 
Ik beb- dikwils dit kruid uitgetrokken , “en deze boofd- 
wortel niet vinden konden, bebalven de voornoemde weini- 
‚ge vafelingen „wanneer de Inlanders my wys maakten , dat 
indien men de regte wortel wilde vinden , moeft men in 
^t. uitgraven Bok {til fwygen, welke beuzelingen ik daar 
na wel anders bevonden bebbe , flegts een weinig dieper 
ravende, en zoo veele wortels vindende , als ik begeerde. 
De boofdwortel fchiet ter zyden eenige takken uit, ge 
lyk bet Polypodium , en dezelve bier en daar nieuwe Pos 
len, dewelke aan "t bovenfte einde dikwils gekromt zyn, 
gelykeen winkelbaak, waar uit namaals bet blad word. 
De wortel dwers doorgefneeden vertoont de gedaante van 
een oor of balve maantje , maar als men den boofflengel 
doorfnyt , daar by op "t dikften is, zoo ziet men geelagtige 
puntjes in een cirkel ftaan, en in bet midden een But van 
een linie, dog buiten "t centrum. : 
V uet 
