158 
Ad hunc fcopum binz terreftres eliguntur fpecies, 
que efficaciores funt inrefiftendo veneno fine vomitu, 
quarum dictz fibrille radicales modo mafticantur cum 
Siri Pinanga, fuccusque deglutitur. 
Ternatenfes fumunt radices ipforum Fette fette , 
que ad Orientem funt fite , cum radicibus Palmi fili- 
cis , credo autem elle Osmundam, que ipfis Gagoe 
foeroe dicitur, has aque incoquunt, ac quotidie ejus 
bibunt dofim , addentes Calbahaar album cum aliis 
Corallii fpeciebus, fi quis nempe veneno fit infeétus, 
quz potio nullum caulfat vomitum. 
Contra tetras fifluras plantarum pedum & calcaneo- 
rum , que plerumque poft Amboinenfes" remanent 
.variolas , inferiorem fume caudicem feu bulbum , 
- quem in tenuia fcinde fragmenta, que leniter con- 
tunde, fupra ignem caleface, & iis obvolve totam 
pedis plantam. SR 
Alii hzc contundunt fegmenta, cum arena mifcent, 
& adligant plantis pedum, que fauciate funt per ma- 
lignum malum Maleyenfibus dictum Katjang , noftra- 
tibus Cancrum, quod inftar vermium nodoforum fub 
cute prorepit , & fi quis procedere velit, ingentem 
ipfi cauffat dolorem , quod plerumque etiam refi- 
uum eft iftarum Amboinenfium variolarum , immo 
fpe hereditarium in talibus familiis, quz ipfis obno- 
xie fuere, 
' Inferior caudex contufus vel folus, vel aliis mixtus 
‘herbis , areis infpergitur, que oleribus confite funt, 
vel in Oryze campis, D Pady modo progerminat ad 
‘Erucas aliaque infecta arcenda, fine ullo incommodo 
„fucci hujus plante, qui ipfis nullo modo nocet, & a 
luviis abluitur.. Albus praefertim caudex in frufta 
Kinditie , quum albam refert chartam, & adpenditur 
ficcis ramis in Katjang hortis, quod incola dicit Eru- 
.cas pellere, & efficere, ut Katjang copiofos proferat 
.fruétus , hoc intelligendum eft de ifto modo Katjang 
ferendi, qui Weri h. e. projicere dicitur, quum omnes 
„arbores & frutices in loco quam amputantur, fic- 
caque crémantur folia , & ficci remanent rami , fu- 
pra quos Katjang projicitur. . . 
Si vero ifti ficci rami non adfunt , in quibusdam . 
locis. camporum Katjang baculi. quidam erigendi:, 
.& ifta Abe Rire d fis Wée funt, que ple- 
-rumque fcinduntur in formam pifcis vel alius cujus- 
vis animalis. Tales faétitii pifces alligantur quoque 
tenie paulo CW ipfum hamum , qui efcam tenet, 
qui per mare trahuntur, tum pifcis sjeckatlang ipfis 
adnatat, putat talem pifciculum capere, ac tali mo- 
do facile hamum adtrahit & capitur. : 
Contra. morfus Millepedum , & ictus. Scorpionum 
albe fumuntur radices, quz in locis paludofis excre- 
‘te funt , ore mafticentur, & ipfis adplicentur , ill 
venenum exfugent, & dolorem fedabunt, in primis 
etiam valent, & preftantes funt contra noxios pifces 
vel Cancros, qui inprudenter comefti fuere, fi.ore 
mafticentur , ipfarumque ce rag fuccus , 
uis per vim veneni intume 
cat, ita ut fauces con- 
ingantur, atque os fpasmodice claudatur, tum ex- | 
preflus fuccus vi in ejus ore infundendus eft, donec 
vomat , ac dein propinanda ipfi eft rafura Accerbaar 
nigri cum Rafura nuclei Calappi. 
_Amboinenfes hanc plantant herbam ad oras & inter 
Kelady, ut a vermibus & Erucis arceatur.: Pueri no- 
runt elegantem veficam ex ejus caudice formare , 
quem ad femi palmam excavant, donec tenuitatem 
& albedinem chartz obtineat , in ejus inferiore parte 
relinquentes lamellam , craffitie digiti minimi eu 
trajiciunt: pelliculam iftam. ad alteram partem, tum 
extremitates filo colligant, foraminulum formantes in 
centro lamelle, per quod ventum inflant , ac dein 
iterum id obturant , tum vefica ifta inflata manet inftar 
vefice pifcis per aliquot continuos dies. 
‚Malayenfes: ejus caudicem fecum. ducunt in navi- 
gis & ejus fruítulis hamis adpenfis capiunt pifcem 
regium & Bi. ig » quales figuras Amboinenfes 
formant ex albis extremitatibus Pandani litorei vel 
fruticulis Ananaffz. Eadem alba caro vel radices An- 
thracibus inpofitz intra paucas horas eas aperiunt, 
&que ac fubfequens Banang oetan. 
f Hic quoque curant ictus venenatarum fpinarum pi- 
Eu A. dn > feu Aranei marini > Jean Sambilan, 
Ad: 
HERBARIIAMBOINENSIS 
fi vero » 
- witten ei 
Liber XI. Caput XLV, 
Hier toe verkieft men de twee Landzoorten‘, de welke 
al 200 kragtig zyn , om bet venyn tegen te flaan, en dat 
zonder braken. De voornoemde worteltjes flegts met Si- 
‚ri Pinang in te nemen, en-den zap in te fwelgen. 
De Ternatanen nemen de wortelen van baar Fette fet- 
te, die na "t Ooften ziet, met de wortelen van Palmi fi- 
lix, ik geloove dat bet de Osmunda zal zyn, by bun lie. 
den Gagoe foeroe genaamt , kooken die in water , en 
drinken daar van dagelyks, daar by gebruikende bet witte 
Kalbabaar met andere Koraal-geflagten , als’eriemand ver- 
geven is, welke drank geen braken veroorzaakt. 
Tegens de leelyke fcbeuren aan de voetzoolen en bielen, 
die gemeenlyk na de Amboinfe pokken over blyven, neemt 
den onderften [lam of bol, fnyt bem in dunne flukjes , 
kneufl ze zagtjes , maakt ze warm over °t vuur, en be- 
wind daar na de gebeele voetzoole. 
Andere ftooten deze flukken, vermengen ze met zand, 
en binden ze op de voeizoolen , die gekweft zyn, met dat 
-moejelyke accident by de Malyers Katjang , by de onze 
Krabben genaamt, om dat bet als knobbelagtige wormen 
onder de buid kruipt; en in ’t gaan zeer pynelyk valt, 
zynde gemeenlyk mede een reftantje van de voor[cbreeve 
Amboinfche Pokken , ja erffelyk in zoodanige familien, die 
de zelve gebad hebben. 
Den onderften fiam geftooten of alleen , of met andere 
kruiden gemengt , firooit men op de bedden , daar moes- 
kruiden op komen, als mede op derysvelden , daar de Pady 
.eerft uitjchiet , om de Rupjen en ander ongedierte daar 
van te verjagen , zonder eenige fchroomte voor den fap 
van dit kruid, dewelke daar aan geen kavaad doet , 00k 
van den regen afgefpoelt werd.: Inzonderbeid werd den ` 
witten [Lam in ftukjes gefneeden, wanneer by wit papier 
elykt , en de zelve gebangen aan de dorre takken in de 
atjang-tuinen, 't welk den Inlander zegt , de Rupfen 
‚te verjagen, en den Katjang doet veele vrugten dragen. 
Dit is te verftaan van die maniere om Katjang te zaajen , 
die men Weri dat is werpen noemt , wanneer men al bet 
geboomte en ruigte op een plaats afkapt , de drooge blade- 
ren in brand fteekt , de dorre takken leggen laat , en de 
Katjang daar over beenen firooit. 
Als men de voornoemde dorre takken niet beeft y 200 
moet men bier en daar in de Katjang-velden flokjes zetten, 
en de voornoemde witte ftukjes daar aan binden. , die ge- 
meenelyk gefneeden worden in de gedaante en manier van 
een vifch of ander gedierte. Diergelyke gemaakte vijfen 
bint men ook aan de Angel/noer , effen boven den angel, 
daar bet aas aanbangt , en fleept dit zoo door zee, zoo 
Swemt den vifch Tsjekkallang daar na, vermeenende dit 
vie te vangen, en geraakt zoo aan den angel. 
egens de beeten van Duizentbeenen, en fleektens van 
Scborpioenen „neemt de witte wortelen, die aan moerafige 
plaatzen gewaffen zyn. , kauwze in de mond , en bind ze 
daar over y die zullen ber venyn uitzuigen, en de pyne - 
füllen „zy ayn inzonderbeid-ook goed tegens fchadelyke 
Willen of Ames » door onvoorzigtigheid gegeten; als 
men ze in de mond kauwt, en den fapinfwelgt. Maar als 
iemand door Kragt des venyns al begint te worgen , en de 
mond te fluiten , zoo moet men bem den uisgeperfien fap 
met gewelt ingieten , zoo lang tot det by aan.’t-braken 
komt, en bem daar na ingeven: bet fchraapzel van zwart 
Akkerbaar met febraapzel van Calappus-pit. — . ; 
De Amboineefen planten dit kruid ook aan de kanten en 
tuffen bet Kelady , om de zelve van Wormen en Rupfente 
beoryden. De jongens weeten een aardige blaaze van de- 
zen flam te-bereiden, den zelve een halve band uithollen- 
de, tot dat by zoo. dun en wit werde als pampier , onder 
aan latende een fcbyfje van een pink dik, daar ze de voor- 
noemde huid over been firoopen na de andere zyde , dan 
binden ze de einden met een draadje toe, maken een gaat- 
jen inde midden „in de fchyve-blaazen daar door den wind 
ins en floppen bet weder toe , zoo blyft de blaaze opge- 
Swollen flaan gelykeen visblaaze , en dat eenige dagen lang. 
De Malyers voeren deze flammen by ben op de Vaar- 
tuigen, om met de ge/neede flukjes aan de Angel-fnoeren 
Bam , de Koninks-viffen en Tsjekalangs te vangen. 
iergelyke [pookzelen anders de Amboinefen maken uit den 
inden der bladeren van Pandanus littoreus of Ana- 
nas-firuiken, Het zelve witte vlees of de wortelen op de 
bloedzweeren gebonden, doen dezelve binnen weinig uuret 
opbreeken, 200 wel als de volgende Banang oetan. 
Zy. geneezen ook de ficektens van de fenynige doornen 
der Viffen Ican fwangi , of Araneus marinus , Ican 
Sambilan, en Sabandar. : ut a 
