XL Bock. XLV. Hoofaft. AMBOINSCH KRUIDB OEK. 
Ad cedematofos pedes & tumentia abdomina curan- 
da latifima hujus-plante fume folia, obline ea oleo 
Calappi, caleface hec fupra ignem , donec flacce- 
fcant , & tumentibus inpone partibus, unde cedema 
extrahitur , & tumor minuitur, fique pueri tumenti- 
bus laborant ventribus, tum hzc fume folia in partes 
diffe&a cum foliis Boppa tsjeda., ac fruftulo Limo- 
nis carbou, hzc fimulin aqua macera, atque ea pue- 
ros lava, donec aqua foeteat, tum recentia fume folia, 
Baleyenfes dicunt venenum tclorum fuorum magis 
noxium effe ifto Maccaflärenfium , fed ut ejus vim 
frangant , quam maxime fidunt efficaciz hujus radi- 
cis, quem in finem ejus plantam alunt prope fuas 
ædes , ubi ingentia format folia, longas albasque 
fibrillas , minimi digiti craflitiem habentes , quas in 
bellum euntes fecum geftant, & fi telis inficiantur , 
ore eas mafticant , fuccum deglutientes , & paftam 
vulnerate adplicant parti, quum per binas languent 
horas, ac dein revalefcunt. Si caudicis mucum cum 
pauca mifcetur aqua, atque per noctem in ea depo- 
nitur ferrum, vel arma erugine corrupta, depuran- 
tur mox, & zrugo a ferro feparabitur, & vafis parti 
` adhaeret. 
Apud Ternatenfes cuncta talia alba phanthasmata 
Fette fette vocantur, que tam ex boc caudice, quam 
aliis foliis & plumis gallinarum formantur, que adli- 
gantur chordis pifcatorjis ad pifces decipiendos, qui 
ad Hafce mobiles res adnatant , putantes pifciculos effe. 
ui.pueros habent curandos ab Amboinenfium va- 
riólis, folebant fuum corpas lavare, & oblinire fructi- 
bus vel feminibus hujus plante cum pauxillo Oryze 
in pultem contritis , ne ab infectis & variolofis pueris, 
quos curant , conmaculentur , hanc habentes herbam . . 
tanquam antidotum contra quasvis infeftiones , ut & . 
aërem malignum, & incantamenta, uti apud Homerum. . 
legitur ,. Mercurium Moly fuum in eum finem tradi- 
diffe Ulyffi, ut ab incantamento Circis liber & inmu- 
nis effec, licet (imul declarem, Moly hoc noftrum 
Indicum & aquaticum forma quam maxime differre 
ab omni Moly in Europeis libris defcripto. |. 
Bontius libr. 6. Cap. 47. Figuram habet, cujus folia 
cum Toxicaria , fed flores cum illis Bawang utan 
conveniunt, unde dubito, an Toxicariam, an vero ' 
Caffe felan intelligat, quum flores dicat efle rubios, 
& ad ripas fluminum crefcere. Vocat Moly Indicum, 
ac Lilium Indicum , & comparat cum Moly montano la- 
tifolio , flore flavo Clufii. 
Aliqui hanc radicem pro Scorodoprazo habent, ve- 
rum hoc tefte Baubino, lib. 19. Cap. 3. eft Olus apud 
Turcas in deliciis , Allii & Porri particeps. quo-ad 
odorem, Toxicaria vero fine odore eft, & ftomacho 
adverfiflima. i 
Tabula Sexagefima mona 
Totam plantam exhibet radicis Toxicarie cum ejus flore A, ac 
` fru&u B feparatis. 
OBSERVATIO. 
Radix hzc Toxicaria, Crini , feu Lilio afpbodeli videtur effe fpe. 
cies, proximeque convenit cum illo, qui eft Lilio afphode- 
lus Americanus, femper virens, maximus, & minor. Com- 
mel. rar. pl. fig. 14 & 15, & H. Cliff. pag. 127. & Dillen. H. 
Eltham. pag, 194. Tab, 161. ubi vide reliqua. 
CAPUT 
. dely& zy als bet 
“de Pri 
159 
Om zugtige beenen en gefwollebuiken te geneezen, neem 
de brecdfte bladeren van dit gewas, Jii ze met geg 
Calappus-olie , maakt ze warm over  vuur, tot dat ze 
Jlenzen » en bindtze op de gefavolle part yen, 200 zullen ze de 
zugt uittrekken, en bet gefavel doen verdwynen, Item als 
de kinderen gefwolle buiken bebben, zoo neemt deze blade- 
ren in ftukken gefneeden met bladeren van Boppa tsjeda, 
„en een [lukje van Lemoen carbou, laat bet t'zamen in 
water weeken , en waft daar mede de kinderen, tot dat bet 
water begint te flinken , zoo neemt verfche dingen. 
De Balyers zeggen, dat baar /patte-gift wel zoo feba- 
accaffaarfe, dog om 't zelve te brecken, 
betrouwen ze baar zeer vajt op deze wortel , tot welken 
einde zylieden de plante by baare buizen voeden , daar ze * 
zeer groote bladeren gewint, lange en witte vafelingen y 
als een pink dik, die ze in den Oorlog gaande by bun dra- 
gen, en gefpat werdende in de mond kauwen , den fap 
infwelgende , en de reft op de kweizure leggende , waar 
van zy een paar uurtjes leggen quylen , en daar ma we- 
derom been loopen. Als men den flym van den ftam met 
wenig Water vermengt , en daar in een nagt-over wat 
verroefb fer of geweer legt , zoo zal "t zelve gebeel zuiver 
werden, en al den roeft zal zig van 't yfer affcbeiden , 
en zig aan de kanten aft zetten. 
By de Ternatanen biet Fette fette, alle xoodanige witte 
Jpookzelen zoo wel wan deze flam, als andere bladeren, en 
boenderveren gemaakt, die men aan de vislynen bindt om 
de villen te bedriegen y die na dat heweegelyk goet zwema 
men, meenende dat bet kleine willen zyn. . 
Die geene , die kinderen onder banden hebben , met de 
Amboinfe pokken beladen , om te geneezen , plegen haar eige 
lyf na "t waffen te beftryken met de vrugten of zaden daar 
uit, met een weinig raf tot een papje gewreeven , om 
van de pokkige perzonen „waar mede zy omgaan , niet bea 
Janet te werden , agtende dit kruid voor een tegenbaat te- 
ens alle befmettingen., infettie.der lugt en tovery, gee 
on by Homerus leeft , dat Mercurius zyn Moly aan 
Jiyffes tot diergelyken einde gegenen heeft , om van Circes 
towery lie zyn, hoewel ik nogmaals verklaare, dat 
dit ons Indifcb water Moly in gedaante te veel verfchille 
van al ber Moly in de Europife Boeken befchreeven. … 
-. Bontius Lib. 6. Cap. 47: beeft een fcbilderye , wiens 
bladeren met de Spatavortel „ maar de bloemen met die van 
Bawang utan over een komen , wesbalven ik twyfel, of 
by de Spatwortel of de Caffe felan verftaat , om dat by de 
bloemen rood maakt , en langs de kanten van de revieren 
zegt te groejen. Hy noemt bet Moly Indicum, en Lilium 
Indicum , en vergelykt bet met bet Moly montanum 
latifolium flore flavo Clufii. 
- Zommigen bouden deze wortel voor bet Scorodoprazum, 
maar dit is volgens bet u Bauhinus libr. 19. 
cap. 3. een moes, by de Turken in groote agting, andere 
en voor z00 ver bet de reuk betreft, gelyk te zjn aan 
» dog de Spatwortelis zonder reuk, en zeer wal- 
gelyk voor de maag. Gs 
De gegen en Sestigfte Plaat 
Vertoont de gantfche plant van de Spatavortel , met deszelfs 
bloem A, en de vrugt B afzonderlyk. ; fait 
AANMERKING. ` 
Deze Spatwortel fchynt een zoort te zyn van de Crinum , 
ofte Lilio afpbodelus , en komt het naafte overeen met de 
Americaaníche grootfte, en kleinder Lilio-afphodelus van 
Commel. rar. pl. fig. 14 & 15. en de H. Cliff. pag. 127. en 
de H. Eltham. van Dillenius pag. 194. Tab. 161. alwaar het 
overige ziet. d 
