160 HERBARII AMBOINENSIS 
CAPUT QUADRAGESIMUM SEXTUM. 
Cepa Jilveftris. Bauwang utan. 
plantz , atque hanc feminam , precedentem effe > 
V5 putat hanc plantam fpeciem effe prioris 
marem, fed potius cum Schylla comparari po- 
teft, radix enim ejus declarat Cepaceam effe plantam. 
Radix itaque ingens eft bulbus, inftar mediocris Po- ` 
_ mi, raro fimplex , fed plerumque ex binis magnis 
compofita fegmentis, inftar binarum dimidiarum Ca- 
ftanearum , ac praterea undique adpendicibus aucta , 
neque etiam rotunda , fed planiufcula , ita ut tota 
radix non rotundum formet bulbum , fed colleétio- 
nem craffarum fquamarum fuperius dehifcentium , & 
inferius multis tenuibus & brevibus fibrillis obduéta- 
rum more Ceparum. Hi bulbi & adpendices formatz 
funt ex craffis & fibi inpofitis lamellis inftar Cepz, 
fubftantie fibrofie , fuccofe, & fragilis, fine acrimo- 
nia, vel ullo odore ad Allium vel Cepam adcedente, 
fed faporis amaricantis, ac fimul naufeofi. 
Primarius caulis fex feptemve profert reétos caules, 
quatuordecim & fexdecim pollices altos, virides, & 
glabros, ad internam partem fuleatos, nec fefe invi- 
cem perfecte ambientes, quivis vero ingens gerit TO- 
* tundumque folium , inferius finuofum , ubi petiolus 
inmittitur, fuperius in brevem definens apicem y tres 
palmas transverfales latum , ac duodecim digitos lon- 
gum, intenfe virens, glabrum, & fplendens, multis 
nervis pertextum , a quindecim ad viginti numero, 
excepto nervo medio , omnesque füperius fulcum 
formant, qui prope petiolum & apicem concurrit , 
ac juxta folii rotunditatem fefe incurvat. 
Ex centro alter rotundus, ac paulo altior excrefcit 
caulis , in vertice amplam gerens burfam, ex tenui? 
bus pelliculis compofitam , quz fefe aperiens pluri- 
mos alios exhibet petiolos in umbellam extenfos , 
tenuibus acutisque foliolis. feu pelliculis diftinétos, 
quz albent, & femi pellucidz funt. Quivis vero petio- 
lus pollicem longus eft, ac viridis, cui infidet rotun- 
dus globulus, viridis quoque ,& in eo longus, albusque 
tubus , fuperne ftellatum fuftinens flofculum , magni- 
tudine ac forma Hyacinthi vel Asphodeli, qui com- 
As ex fex acutis petalis, in hexagono pofitis, 
uperius albis, & inferius virentibus, nunquam vere 
apertis , fed femi conniventibus , fere fine ullo odo- 
re, interne fex alba & brevia locantur ftamina, an- 
theras flavas gerentia, ac feptimum fimplex eft. Ex 
viridibus globis, quibus flores infident , fructus ex- 
drefcunt magnitudine nucum Avellanarum, in fupe- 
riore parte latiores, ac fere pyriformes , femper fere 
virentes,ac per tres menfes eandem obtinentesformam. 
Interne locantur plurima coadunata femina, inre- 
ularis forme, alba vel virentia , ac fere femper mol- 
ia, ego faltem nunquam ea dura vidi vel obfervavi , 
illaque fimul cüm femi putrido decidunt fructu, , 
Floret ultimis pluviofis menfibus , ac fructus No- 
vembri confpiciuntur , fed non idem obfervant tem- 
pus. Quotannis vetufta perit radix, & adpendices in 
novos excrefcunt bulbos, primo caules ac folia pro- 
ducentes , fi vero caulis florifer prodit, plurima mar- 
cefcunt folia." ` ua 
Nomen. Latine Cepa filveftris; juxta Malaienfe Ba- 
wang utan; Ternatice Bauwa furw; Amboinice Bau- 
wa appar. N. B. Bauwang apud Malaienfes generale 
eft nomen Cepz, Allii, fimiliumque bulbofarum ra- 
dicum , quod derivatur a Bauw, & Babouw sh. e. odo- 
rem fundere. 
„Locus. Crefcit in anterioribus & leviffimis filvis, & 
ad ipfarum oras, fub fruticulis , fed maxima pars in 
hortis plantatur, ubi quotannis paucum alium querit 
locum , pereuntibus cunctis vetuftis radicibus cum 
omnibus/caulibus , atque nova fobole fenfim prorepit. 
In Occidentalibus infulis Baleya & Java ignota fere 
eft hec HSH 
Ufus. Hujus plante nulla pars ad cibum adhibetur, 
quum naufeam & vomitum cauffet, quod obfervatum 
efta Chirurgo quodam , qui radices ejus preparabat 
ad Oxymel fcilliticum ex iis componendum, quas- 
que pinfebat in panem more Pharmacopeorum ad 
malignitatem ex iis extrahendam. 
Hic 
Liber XI. Caput XLVI. 
SES EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Wilde Ajuin. 
E gemeene man wil dit kruid tot een medezoorte 
D van bet voorgaande maken, boudende dit voor bet 
wyfkens, en bet voorgaande voor 't manneken , 
maar men kan bet beter met de Schylla vergelyken. Want 
de wortel bewyft, dat ber een ajuinagtig gewas zy. 
De wortel dan is een groote knobbel, als een middelba- 
ren Appel, zelden enkeld , maar uit tavee grootere deelen 
tegens malkander gezet, als twee kalve Caftanjen > daar 
en boven rondom met aanhangzels bezet , ook niet rond, 
maar platagtig ; zoo dat de gebeele wortel geen-ronde bol 
uitmaakt, maar een vergadering van dikke fchubben , bo- 
ven wat gapende , onder ann met veele dunne en korte va- 
zelingen , op de manier van een Ajuin. Deze bollen en 
aanbangzels ion ipea bo dikke, en boven esi 
leggende fchilferen, gelyk Ajuin , van een bairige , fappige 
P. E zonder [cberpigbeid of eenige Li 
na Look of Ajuin trekkende, maar bitteragtig van fmaak, 
en die walging veroorzaakt. 
Den hoofdfteel brengt voort zes of zeven regte fleelen , 
veertien en festien duimen boog , gras-groen , en glad, 
aan de binnenzyde met een geut, en malkander niet ter 
degen omvattende. leder draagt een groot rond blad, 
agter met een keep, daar den fleel ingelaten werd, en 
vooren met een kort fpitsje , drie dwersbanden breed, en 
twaalf vingeren lang , hoog-groen, glad, en blinkende , 
met veele zenuwen doortogen, van vyftien tot twintig , 
bebalven de middelzenuwe , alle boven een voore makende, 
. die by den fieel en by de fpitfen tamen flooten , en zig 
voorts na de rondte des blads krommen. 
Uit bet midden komt een ander ronde, en wat booger 
Steel, dragende op zyn top een breede beur/e, van dunne 
vellekens er » die bun openende vertoont veele andere 
fleeltjes of voetjes in een dolle uitgebreid , met dunne jpitfe 
blaadjes of velletjes onderfcheiden , die witagtig en balf 
. doorfchynend zyn. leder voetje is een duim lang , gras- 
„groen , daar op flaat een rond bolleke , mede groen; en 
op bet zelve een langen witten bals , dragende boven op 
een gefternt bloempje , im de grootte en gedaante van 
Hyacintben of Asphodelus , gemaakt van fes fpitfe-blaad- 
jes, in een fesboek ftaande ‚boven wit , en beneden groen- 
agtig , die zig nooit ter degen openen, maar balf luikende 
fiaan, fcbier zonder reuk, binnen met fes witte en korte 
draadjes , geele noppen dragende, en bet zevende is zon- 
der nop. Uit de groene knoppen, daar de bloemen op fiaan, 
werden de vrugten , in de grootte van Hafelnoten , aant 
. voorfte eind breeder , en Jcbier peereformig , Jebier altyd 
groen blyvende, en wel drie maanden in dezelve gedaante 
aan den flok ftaande. 3 
Binnen ziet men veele op malkander gedrongene zaden, 
die ongefchikt van figuur zyn, wit of groen , en fchier 
altyd week, immers ik beb ze nooit bard gezien, maar 
t'zamen met een half verrotte.knop afvallen. 
Het bloeit in de laatfte repenmaanden , en de vrugten 
ziet men in November, dog boud geen preciefe tyd. Faar- 
lyks vergaat. de oude wortel, en de aanbangzels worden 
tot nieuwe bollen , eerft bunne fteelen en bladerén,voort- 
brengende „.maar als den bloemdragenden Deel voortkomt , 
zoo vergaan de meefte bladeren. rd 
Naam. In ’t Latyn Cepa filveftris ; na 't Maleits 
- Bawang utan; op Ternaten Bauwa furu; op Amboina 
Bauwa appar. N. B. Bauwang is by de Malyers een 
generale naam, van Ajuin, Lok , en diergelyke klifteer- 
agtige wortelen , afkomftig van Bauw , en Obour » dat 
is rieken. 
Plaats. Het waft in de voorfte en ligtfte boffen , en aan 
de randen der zelven onder de dunne ruigten, maar bet 
meefte werd geplant in de boven , daar bet, jaarlyks een 
weinig van plaats verandert. De oude wortelen met alle 
fieclen vergaande , en met nieuwe afzetzels allenkskens 
vorikruipende. Inde Wefterfe Eilanden, Baly en Java, 
is het febier enbekent. 
Gebruik. Wan dit kruid werd ook niets tot de koft ge- 
bruikt , om*dat het walginge en brakinge veroorzaakt , 
zynde zulks ervaren door zekeren Chirurgyn, die de wor- 
telen probeerde, of men niet een Oxymel fcilliticum daar 
van konde maken, bakkende dezelve in brood, na de manie- 
reder Apothekers konft, om de kwaadaardigheid daar uit 
te trekken. Dis 
me 
m— 
