CAPUT QUADRAGESIMUM OCTAVUM. 
Aquifolium Indicum. Djeradja. 
Aquifolium emulans , unde & Aguifolium Indi- 
cum vocatur , a quo tamen differt, & cum 
Eryngio magis convenit, uti ex defcriptione patebit. 
Hi eft planta fruticofa > Rüftum filveftrem vel 
Diftinguitur in marem & feminam. 
Primo mas trium quatuorve pedum altitudinem ad- 
tingit, ejusque caules inferius lignofi funt, in breves 
articulos diftincti, fed inregularis longitudinis , qui- 
bus adftant curte, longe, & firme fpinulz , plerum- 
que cruciatz , fed non ad quosvis articulos, Kin ve- 
tuftis fruticulis fere nulle, in fupremis articulis bina 
locantur folia, cruciatim obpofita. Hec folia quam 
maxime fpinulofa funt, craffa, & firma, intenfe vi- 
rentia, & fplendentia, fed longiora, anguftiora, nec 
tam finuofa, quam in Rafco, octo &*novem pollices 
Jonga, binos lata digitos, utrimque in quinque vel 
fex longas & protuberantes oras diftinéta , que in acu- 
tos & firmos apices fpinulofos terminantur. Prima- 
rie laciniz ad latera alios minores gerunt apices, & 
ab inferiore parte quedam protuberant cofte , que 
in maximas terminantur oras. Tenera folia molliora 
funt, nullasque gerunt oras velfpinas, exceptis fupe- 
rioribus apicibus. 
Ere&a hec crefcit, paucos emittens laterales ra- 
mos, qui etiam eriguntur , fed bini pluresque caules 
unica ex radice progerminant, ac quivis caulis fupe- 
rius racemum gerit, qui plura angufta , alba, & oblon- 
ga fuftinet capitula, fuperius parum inftar corniculo- 
rum inflexa. ` 
Flofculi conftant ex unico firmo petalo , quod a 
poftica parte fefe aperit, & extrorfum retroflettitur, 
interne exhibens quatuor craffa & purpurea ftamina, 
cum alio albo. Flos ipfe interne albus eft, & fufca 
linea diftinétus, ftaminaque parum lanuginofa funt , 
ar&te fibi adpofita, & inftar corniculi inflexa , poft il- 
los oblongi fequuntur fructus, fuperius gerentes du- 
rum apicem , glandes referentes, pollicem longi, 
diuque virent, fed penitus maturi parum flavefcunt, 
ac tandem nigricant. © ` 
In hifce locantur quatuor nigra officula, Cucurbitz 
femina referentia , fed multo minora, mollia, exter- 
ne albicantia , interne virentia, & intermixto nigro 
colore. Officula hzc plane & lignofz adftant colum- 
nz, que breves emittit apiculos, quibus femina ad- 
pendent, Exterior eorum pellicula tenuis eft, & odo- 
rem fpirat paludofum, quum aperiantur officula. . 
Ad palmz majoris latitudinem fupra térram caules 
hi undique plures emittunt radiculas, quz fefe terre 
figunt inftar Mangiorum. Radices he fupra terram 
. eminentes virent, intermixto fufco colore, fub terra 
vero albicant. & molles funt, fed durum gerunt len- 
tumque nervum medium , faporis aquofi & vifcofi, 
qui falfus eft & ingratus. : 
Secundo. „Femina glabriora gerit folia, feptem & 
otto pollices longa, vix binos lata, oris aequalibus, 
fine dentibus vel fpinulis, excepto quod fuperne in 
durum fpinulofumque terminentur apicem, ac fubtus 
acutam gerant coftam. 
Flores fruétusque funt uti in priore, multi in race- 
mo conleéti , fed hujus flores albicant , «intermixto 
- lete ceeruleo colore ad oras, fed pallide flavefcunt , 
fi ficcantur, ac fructus pallide virefcunt. ` — 
Nomen, Latine Aquifolium Indicum , feu potius E- 
ryngium Indicum; Belgice Ooftindife Hulft , feu Hulft- 
krabben; Malaice, Javanice , & Baleyice Djerudjoe ; 
Maccaflarice Galli galli. 
Locus. Nullibi crefcit nifi in cenofis locis, Wadja 
Wadja diétis , circa oftia magnorum fluminum , ubi 
aqua falfa nec ulle inveniuntur arbores , uti & ubi 
Steg parum arenofum eft, & lapillis mixtum. In Mo- 
luccis, ac prefertim in Gelolo magna obcupat fpatia,. 
tam in litore quam remotius in terra, ubi folum eft 
paludofum , ita ut tranfitus ibi difficilis fit. Amat 
crefcere circa Mangium ca/eolare in finu Amboinenfi, 
uti & in Loeheea. 
Ufus. 
XI. Boek. XLVIIL Dat, AMBOINSCH KRUIDBOEK.. 
163 
AGT EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK, : 
Ooftindifche Hull. 
it is een beefleragtig gemas , gelykende na den 
D Rufcus filveftris of Hulft, ais 't ook Ooft: 
indife Hulft genaamt wert, waar van bet nog al 
merkelyk verfcbilt , en met bet Eryngium meerder over- 
een komt, gelyk uit de befcbryving blyken xal. 
Men verdeeld bet in manneken en wyfken. 
I. Het manneke waft drie en vier voeten boog, de 
fleelen zyn beneden bouiagtig , in korte leden verdeelt, 
dog van ongelyke diflantie, aam de welke [taan korte s 
regte, en [Lyve doorntjes, gemeenelyk int kruis , dog 
niet aan alle leden , en aan de oude Ga Sebier geene. 
Aan de opperfte leden flaan twee bladeren kruiswys te- 
gens malkanderen over. Deze bladeren zyn zeer ficekelig y 
dik, en flyf, boog-groen, en glimmende , dog langer, 
Jinalder , en zoo veel niet gekrinkelt als aan den Ruscus, 
Jes en negen duimen lank, twee vingeren breed, teweer- 
zyde in vyf of fes lange uitfteekende boeken verdeelt, die 
in feberpe en ftyve puntjes als doorens eindigen. De boofd- 
Jnibbelen bebben aan de zyden nog eenige mindere fpitzen, 
en aan de onder [le gyde ziet men eenige ribben uitbuilen , 
die na de grooifte boeken lopen. De jonge bladeren zyn 
weeker , en hebben geene boeken of doorens, bebalven de 
toorfle [pitzen. 
Het waft regt op met weinige zydetakken, dieover eind 
Jtaan , ue komen twee en meer fingit uit eene wortel , 
en ieder ftengel draagt boven op een tros, daar veele dun- 
ne witte en langwerpige knopen op flaan , van vooren een 
weinig krom als boorntjes. | 
De bloempjes beftaan maar uit een ftyf blad, "t welk 
bem van agteren opent, en buitenwaarts, om kromt, var: 
"binnen vertoonende vier dikke peerfche draadjes, waar in 
nog een wit is. De bloeme Zelfs is van binnen wit, en 
met een bruin fireepje , en de draadjes wat wolagtig , 
digt tegens malkander gekromt als een boorntje. Na de 
welke volgen langwerpige vrugten , met een bart fpitsje 
boven op als kleine Ekelen, een duim lank , dielangentyd ` 
groen blyven , dog de gebeel rype werden cen weinig geel, 
en ten laatften zwart. 
Binnen leggen vier zwarte korrels als bet zaad van 
Couwoerden , dog veel kleinder, week, buiten witagtig , 
binnen gras-groen , en tuffen beiden zwartagtig. Deze 
-korrels KE om een platte boutagtige colomme , daar kor- 
te fpitsjes aan zyn, waar aan de zaaden bangen. De buin 
tenjte ebillen zyn dun, en ruiken wat moera[Jagtig , als 
men ze opbreekt. gab 
Een groete band breed boven de aarde fchieten de fien- 
gels rondom veele wortels uit, die baar in de aarde vaft 
maken , gelyk de Mangi Mangi-boom doet. De wortels 
boven de aarde zyn groenagtig met bruin gemengt , onder 
de aarde wit en week , met een barde en taaje zenuwe in 
de midden , van fmaak wateragtig en flymerig , brak en 
onlieffelyk. : 
IL Het wyfje bier van heeft gladder bladeren, zeven 
en opt duimen lank , fcbaars twee duimen breed, met effene 
kanten , zonder tanden of doorens , behalven voor aan met 
een barde ftekelige fpitze, en van onderen met een feber- 
pe ribbe. 
Bloemen en vrugten zyn als aan t voorgaande , veele by 
malkander aan een tros, dog de bloemen zyn piepe met 
ligt-blaauw gemengt aan de kanten, maar befterven bleek- 
geel, en de vrugten blyven ligt groen. ët 
Naam. In ’t Latyn Aquifolium Indicum 5 of beter 
Eryngium Indicum ; in 't Duits Ooftindife Hulft of 
“Hulftkrabben; in 't Maleits, eo en Baleyts Dje- 
rudjoe; op Maccaffar Galli galli. 
Plaats. Het waft nergens dan in broekagtige plaatzen 
Wadja Wadja genaamt , omtrent de uitgangen van groote 
rivieren, daar brak water en geene bomen zyn, ookdaar 
bet wat zandig is met kleine fteentjes gemengt. Inde Mo- ` 
luccos inzonderbeid op de Gelolo beflaat bet groote fireeken 
lands, zoo op ftrand als landwaarts in, daar "t mera 
is, zoo dat bet zeer moejelyk door te pa[Jeeren is. Het wa 
gaarn omtrent bet Mangium cafeolare in de Amboin/che 
Inham , en op Loeboe. pics 
Ce A Gebruik. 
