164 
Ufus. Vacce & Hirci tenera 'amant depafcere hu- 
jus fruticis folia, quod mirum eft, quum tota planta 
fit fpinulofa. Baleyenfes albas ejus fecum portant ra- 
dices in belló coñtra vülnera venenatorum telorum, 
uas mafticant, vulnerique inponunt, e apud ip- 
os a longo témpore comprobatum eft remedium , 
"quum tamem ex ipforum relata Baleyenfe toxicum 
- telorum ex Provincia Bator petitum multo fortius fit 
Maccaflarenfi: : = 
Ezdem he rádices five fole, five cum minore Zin- 
gibere adfumpte comprobatum prebent remedium 
contra laterum lancinationes &alvitormina, quz ali- 
cui fubito fuperveniunt in filva, & itinere per potum 
be frigide, vel per alium cafum , hunc in finem 
` mafticantur quoque cum Siri Pinanga , nullumque præ- 
“bent notabilem faporem. ` Conteruntur quoque cum 
“Lingibere minore, inponunturque œdematofis & lan- 
uentibus pedibus, e quibus Beriberi fepe oritur 
feu paralyfis, alii contra alvi tormina teneris utuntur 
‘foliis cum Culit Lawan mafticatis & deglutitis. 
Macaffarenfes mulieres hanc herbam fub domo de- 
"ponunt, quz poftibus inpofica eft, vel füb januis, ubi 
.puerpera decumbit , dicentes inde quevis incanta- 
"menta & prodigia depelli, uti olim Romani cum fpina 
alba id effecerunt, ie, ER : 
*" In Baleya, aliisque regionibus alia porro reperitur 
Djeroedjce fpecie » que Aquifolium parvifolium dici 
Joteft, quodque folia gerit breviora , firmiora , & 
{pinulofa niagis, magisque compacta, caterum prio- 
ribus convenit, ejusdemque virtutis eft. 
Bontius.libr. 6. cap. 55. id vocat. Myracanthum feu 
Eryngium Indicum , quum rädices invenerit in paludo- 
fis locis & paludibus aromaticas, cum levi gratoque 
calore, quod in Amboinenfi non ita diftinéte obfer- 
vavi. Quam maxime id laudat, dicitque nullum reme- 
dium*tam promptum effe ad pectus depurandum a qui- 
ibusvis pituitofis ac falfis humoribus ,. afthmaque cu- 
‚rare finale & Nephritidem RR inque fe ipfo 
Ee in Beriberi feu Paralyfi, quem in finem ra- 
dices faccharo conditas comedebat , que etiam cru- 
dee maíticatz fuo calore modico Colicam & flatus ab- 
dominis diffipant. m 
Javani hac herba eandem inftituunt fuperftitionem, 
quam veteres cum Spina alba, fi enim püerpera in 
Sead decumbar , Ejus ramos ante januam pendent, ut 
Bontíana pr&terat , nec noceat infanti ve rna 
Bontiana feu Bontin 
que gravida mortua eft, qui genius inimicus eft viro- 
rum, ad eos perpendos, quum hi cauffam fuere iftius 
infortunii, odio etiam ille profequitur puerperas fe- 
liciter enixas, quos genios putant in obfcuris & um- 
brofis federe arboribus, ac proinde notte anxios effe 
eas preterire. 
Coletta Veetla in bort..Malab. part. 9. Tab. 41. de- 
fcripta noftrum erit Aquifolium Indicum, Do&ori Pau- 
lo Hermanno di&um ` ium. Ceylanicum fébrifu- 
gum, ac Singdlenfibus Kathu karobiti , fed Malaba- 
renfe ad folioram oras nullas gerit fpinas, fed qui- 
dem ad ipforum ortum. 
Tabula Septuagefima prima 
“Ad Figuram primam Aquifolium. Indicum exhibet marem , cum 
` flore A feparato. 
Figura fecunda Aquifolium fiftit Jndicum feminam. 
OBSERVATIO. 
Aquifolium hoc Indicum femina a Rumpbio ditum, & cum C 
letta vettia H, Malab. comparatum i in multis ab eo Allee: 
a quod Coletta flores ac fru&tus ex foliorum alis ¡+ 
illud vero in fafnmitate eos profert , unde hoc potius cum 
‘Vada kodi Tah. 42. quoad figuram compararem , ceterum 
hoc genus hodie Barleria dicitur , eftque Barleria foliis in- 
tegerrimis , fpinis lateralibus , Reyes E Lugd. Prodr. pag. 
291. & Linn. Fl. Zeyl. pag. 105. a quo in H. Cliff. paz. 
486. Prionitis dita fuit , quem vide & compara cum Fi, 
Zeyl, ut & cum Th Zeyl. pag. 8. ubi Adhatoda ad alas 
fpinofa & florifera vocatur. er zi 
Aquifolium vero mas optime quadrat cim Myracantho B, Së 
. i fine dubio una eademque plenta, graca 7 ni, 
CAPUT 
HERBARIIAMBOINENSIS 
anak eft genius talis feminz, … 
Liber XI. Caput XLVI. 
Gebruik. De Koebeeften en Bokken eeten de jonge bla. 
deren van dit gewas zeer gaarne, *t welk wonder is, daar 
nogtans’t gebeele gewas 200 fleekelig is. De Baleyers dra- 
gen de witte Wortels by, baar inde Oorlog tegens de quet- 
&uurt van de fenynige [patien , dexeloe kaauwende ; en op 
dequetzuure leggende, "t welk by baar lieden een lang gen 
'proobeerd Remedie is. ` Daar nogtans na. baar zeggen bet 
Balyfe-Spatiegift vit de Provintie Bator komende, veel 
fterker is dan bet Maccaffaarfe, ~~ k 
> DezelveWortels alleen of met kleine Gember ingénomen, 
zyn een beweerd middel tegens bet xydelteken en buikpyn, 
t welk iemand fcbielykover komt in "t bos ‚ent marcheeren 
door koud drinken of ander toeval, men kaauwtze tot. dien 
einde ook met Siri pinang., en zy bebben geen merkelyke 
_jmaak. Men wryft ze ook. met kleine Gember , en bind ze 
op dé zavaare xugtige beenen , daar de Beriberi uitkomen 
wil, andere gebruiken `t tegens de buikpyn , de jonge bla- 
deren met Culit Lawan gekaawwt ,. en ingezwolgen. 
- 
De Maccaffaarfe vrouwen leggen dit Kruid onder bare 
buizen, die op ftylen faan , ofteonder de deuren, daar een 
kraamorouw in leid, zeggende dat zulks alle kwaade toe 
very en GC verdryven kan y gelyk eertyts de Romeinen 
met de Spina alba gedaan bebben. d 
Op Baly en in andere landen , vind men. nog een ander 
gellagte van Djeroedjoe , "t welk men Aquifolium parvi- 
folium mag noemen , "t «elk beeftkorter , Ier, en flee- 
kelyker bladeren , en digter in malkander gedrongen , de 
rel is bet voorige gelyk, en ook van de zelfde kragt. 
— Bontius lib. 6. cap. 55. maakt mede een Myracanthus 
of Eryngium Indicum daar van, om dat by de wortelen 
gevonden heeft aan moeraffige plaatzen en poelen , Jpecery- 
agtig van fmaak , met ĉen kleine aangename Warmte, "t 
welk ik in °t Amboinfe zoo merkelyk niet bevonden bebbe. 
Hy roemt bet zeer, dat "er geen geneesmiddel zoo veerdig 
zy om de borft van alle Pituiteefe en zoute bumeurente zui- - 
weren, de engborfligbeid te geneezen, uryn en graveel te 
dryven , em dat by aan bet zelfsegeprobeert bebbe in de 
Beriberi, tot welken einde by de wortelen met zuiker ge 
konfyt op at , dewelke andersraauw gegeten met baar ma- 
tige warmte verdryven bet colyk en winden des buiks, 
De Javanen bouden mede de zelve fuperflitie met dis 
kruid, gelyk de ouden met Spina alba, want als een kraam- 
‘prouw im een buis legt , zoo fleeken of hangen ze deze taka , 
Ken voor de deur , op dat de Bontiana voor bygaanzal, en 
^t kind en moeder geen fcbade doet. 
"Bontiana of Bonting anak is een gun van een zoodanige 
vrouw, dewelke met de wrugt in’t lyf overledenis , welke 
geeft vyand/chap draagt tegens 't manvolk, om die te beder- 
ven, dewelkeoorzaak van dat ongeluk geweeft zjn „als . 
mede de kraamvrouwen , die gelukkig kramen , welken gees- 
tenzygelooven op donkere , en fchaduwagtige bomen te zit- 
ten y en daarom by nagt bang zyn: dezelve voor by te gaan. 
Coletta Veétla in hort. Malab. part. 9. fig. 41. be- 
febreeven, wil ons Aquifolium Indicum zyn by Doctor 
Paulus Hermannus genaamt , Eryngium Ceilanicum fe- 
brifugum , in "t Singalees Kathu karohiti, dog bet Ma- ` 
labaarfe beeft aan de kanten van de bladeren geene doornen, 
maar wel aan haaren oor /pronk. ‘ 
De een en Seventigfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur de Indifcbe Hulft, het mannetje, 
met zyn bloem A afzonderlyk. - : , 
De tweede Figuur ftelt ter neder de Indifche Hulj?, het wyffe. 
AANMERKING 
Deze Indifcbe Hulf? het wyfje genaamt, en van Rumpbius ver. 
“geleken met de Coletta weétla, van de H. Malab., veríchiit 
veel daar van, wyl de Coletta zyn bloemen en vrugten uit de 
"hoeken der bladeren voortbrengt, en deze Hulft op de top- 
pen der fteelen „waarom ik het liever tot de volgende Va 
kodi Tab. 42. voor zoo veel de Figuur aangaat, zoude bren- … 
gen, anders wert dit geflagt hedendaags Barleria genaamt, 
: en is de Barleria met heele bladeren „én doorens aan de zy- 
` de, van Royen Prodr. H. Lugd. pag. 291. en Linn, Fl. Zeyl. 
„= pag: 105. van wien bet in de H. Clif. pag. 486. Prionitis 
enaamt is, welke vergelykt met.de Fi. Zeyl, en met de Thef. 
l. pag. 8. alwaar het Adhatoda nit de vlerken der blade- : 
ren, doorens en bloemen-dragende, genaamt wert. 
De Half? het mannetje, komtzeer wel overeen met de Myracan- 
Abus van Bontius , en is zonder twyffel een en dezelíde plant. 
NEGEN 
