XI. Boek. XLIX. Hoff, AMBOINSCH ra ee 
Locus. Ad fcopulos crefcit marinos dictarum regio- ' 
* num, qui fupra terram femper elevati funt, a quibus 
di&a infula tota cincta eft, quique continuo a vehe- 
mentibus maris undis irrigantur , fed qui fuperius pauca 
reti. (unt terra, inqua Petro/elinum hoc marinum cre- 
fcit. Ex vetuftis quoque provenit muris caftelli iftius 
infule , qui conftru&i funt ex cinereis & fragilibus 
rupibus marinis fine calce fibi inpofitis, fed interpo- 
fica argilla calci admifta. Hec non tam falfum prebe- 
bat faporem , quam que in rupibus marinis crefcit, 
atque ideo prefeétus ittius caftelli fibi curabat ferva- 
. 
ri, fed altera in rupibus crefcens a quovis decerpi * 
poterat & licebat. . ; 
Up. Non modo eft excellens herba Latucaria , 
fed etiam olus eft egregium , fi aliis admifceatur ju- 
fculorum herbis, prefertim albis Pifis, Fejons dictis, 
quibus omnibus gratum prebet faporem , atque falu- 
berrima cenfetur nón tantum ad fanguinem depuran- 
dum; fed & ad urinam expellendam. Hunc in finem 
aceto conditur, & per mare in alias transfertur re- 
jones. i 
Videtur Critbmum æque ac Kaly memoratum juxta 
regionum varietatem varias induere formas & magni- 
tudinem, uti pre reliquis id patet ex Crithmo Dio/co- 
ridis libr, 2. cap. 112.. & Matthiol. in idem Caput, ego 
faltem eam hic defcripfi & delineavi, qualem in Lu- 
* . fitania eam vidi , licet parum differat ab ea, que in 
Herbariis defcripta reperitur. 
D 
Pifo libr. 4. cap. 58. tres defcribit herbas, quas Por- 
tugallice Perexil de mar , ac Brafilice Caaponga vocat , 
cunêtasque pro Portulaca marina habet. Quarum pri- 
ma fpecies cum noftra Indica Orientali convenit, in 
' arenofis ibi crefceris litoribus, atque editur aque ins 
co&a, vel inftar Lactucz. 
i Tabula. Septuagefima fecunda 
Ad Figuram primam Critbmum exhibet Indicum. 
Figura fecunda Crithmum denotat Lufitanicum. 5 
Figura tertia Nympbee Indice minoris , fpeciem primam, feu 
levem denotat, Capite 51. defcriptam. 
OBSERVATIO. 
t Critbmus Indicus Rumpbii eft Portulaca Curaffavica , angufte, 
‘longo, lucidoque folio, procumbens, floribus albis P/ukn. 
Almag. pag. 303. & Phyt. Tab. 216. fig. 1. & Portulaca 
d Curafíavica, angufto, longo, lucidoque folio procumbens, 
: floribus rubris, Par. Bat. Prodr. & Par. Bat. pag. 212. ubi 
elegans icon & defcriptio; ut € H. Amfi. part. 1. fig. 5. 
N. B. Caaponga Pifonis male a Rumpbio pro fuo Crithmo 
Indico habetur, eft enim penitus alia planta, que ab Her- 
manno in Parad. Bat. vocatur Amaranthoides Curaffavicum, 
, humile, Cepez foliis lucidis , capitulis albis, ubi icon & 
defcriptio, & in Plukn. imag. pag. 27. & Poyt. Tab. 75. 
Jig. 9. & Amarantho affinis, Aizoides, five Amaranthoides 
minor, Američana, procumbens, Sedi teretifolii foliis & 
` facie, flore oblongo niveo, Breyn. Prodr. 2. pag. 42. nova 
editionis, vide porro de hac. herba Sloan. Hift, Fam. vol, 1. 
pag. 141. & Catalog. pl, pag. 48. < 
‚ - 167 
Plaats. Het waft aan de Zeeklippen van boven gemelde 
hufte, dewelke boven "t wateraltyduit]teeken, waar van 
bet voorfcbreeve Eiland gants omringt. is, en, geduurig 
met de geweldige baaren der Zee befpat werden, maar bo- 
ven op bebben ze een weinige aarde , waar op dit Perexil 
de mar groeit. Het waft ook uit de oude muren van’t 
Kafteel deszelven Eilands , gemaakt van grauw en brok- 
kelige Zeeklippen, zonder kalk of met klei en kalk op mal= 
kander gelegt. Dit was zoo ziltig van fmaak niet als 't 
geene op de Zeeklippen groeide, en daarom. wilde de Com- 
mandant deszelven Kafleels dit voor zig alleen bewaart 
hebben, maar bet ander dat opde Zeeklippen groeide, ftont 
een ieder vry te plukken. 
Gebruik. Het is niet alleenlyk een treffelykzalade-kruid, 
maar ook een goed moeskruid by andere zoppekoft te doen , 
inzonderheid by de witte Boontjes, die ze Fejons neemen, 
daar het over al een aangename fmaak geeft , werdende 
voor zeer gezond gebouden, bet bloed te zuiveren y en den 
Uryn te dryven, tot dezen einde werd bet ook met gebecle 
tonnetjes vol ingeleid in azyn, en over Zee inandere Lane 
‚den gevoert. i 
Het febynt, dat de Crithmus zoo wel als bet-woorfchree- 
ven Kali na de verfcbeidentbeid der Landen, ook verfcbei- 
den grootte en gedaanten beeft , gelyk onder anderen blykt 
uit den Crithmus Diofcor. lib. 2. cap. 112. en Matthiol. 
over ^t zelve Capittel , immers ik beb bem bier be/cbreeven. 
en afgeteekent , zoo als ik bem in Portugal gezien beb, 
boewel wat verfchillende van den geenen , dewelke men 
in de Kruideboeken befcbreeven vinute 
Pifo lib. 4. cap. 58. befcbryft drie kruiden , die by in 
't Portugees Perexil de mar, in "t Brafils Caaponga 
noemt , em alle drie voor Portulacas marinas bout. Waar 
van de eerfte zoorte met onze Ooftindiffe over een komt , 
op zandige ftranden aldaar groejende , en werd wel ge~ 
nuttigt: in water opgekookt , en als zalade gegeten. 
„ De twee en Seventigfle Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur de Indifche Critbmus, 
De swede Figuur verbeeld de Portugeefe Critbmus. — ==. 
De derde Figuur vertoont de eerfte ofte gladde zoort van de 
kleine Indifcb: Waterplomp , in het 51. Hoofdftuk befchreeven.. ` 
AANMERKING. 
De Indifcbe Critbmus van Rumpbius is de Curaffaufche Porce- 
lyn, met een {mal lang en helder blad, en witte bloemen , 
neerleggende, van Plukn. Almag. pag. 203. en Pbyt. Tab. 
216. fig. 1. en de Curaffaufche leggende Porcelyn met een 
lang , final, helder blad „met roode bloemen, inde Par. Bat. 
Pr. en in de Par. Bat. pag. 212. alwaar een fraaije fipur 
hier van is, met de befchryving, als mede in de Amft. Tuin, 
eerfte deel, fig. 5- S : 
N. B. De Caaponga van Pifo wert qualyk van Rumpbius voor 
zyn Indifche Crithmus gehouden, want het is een geheele 
“andere plant, welke van Herman in zyn Parad. Batav. ge- 
naamt wert Curaffavifchelage Amaranthe-plant , met heldere 
bladen van de Cepza, en witte bloemknopjes, alwaar des: ` 
zelfs afbeelding en befchryving,-en in Plukn. Almag. pag. ` 
27. en Pbyt, Tab. 75. fig. 9. en een fapryl pm k aan 
de Amaranth, ofte de kleine Americaaníche leggende Ama- 
ranthoides , in gedaante en met de bladeren van de fmal- 
` bladige kleine Sedum ‚met een langwerpige witte bloem vari 
Breyne twede deel, Prodr. pag. 42. van de nieuwe druk, ziet 
verders over deze plant Famaifche Hiftor, volum. I» 
` pag. 141, en de Catal. der planten, pag. 48. - 
Ewes 
