XI. Bock. L. Hoofdft. 
Floris odor gratus eft, fed debilis , maxime ad Ani- 
fum & Cinnamomum adcedens, S proprie in luteis 
détegitur ftaminibus, quz etiam Cinnamomi faporem 
habent. In fuperiore planitie tenerorum conorum 
cofte quzdam tanquam radii confpiciuntur ex centro 
ad péripheriam ducti. 
Semi matura officula fufca funt, tumque apta funt, 
ut cruda edi poffint , nigrà enim nimis dura funt, 
fi vero quis ea edere velit, prius decorticanda funt, 
dein aperienda, ac viride iftud & amaricans peralum 
eximendum eft. . 
Radix fub quavis planta ex cóngerie conftat alba: 
rum fibrillarum, atque inter has transverfalis locatur 
radix minimum digitum craffa, alba, rotunda, & gla- 
bra, utrimque prorepens , nunc rotunda, nunc finuofa. 
Ad fpithamz circiter fpatium a prima planta iterum 
fimilem format fafciculum fibrillarum, ibique novam 
generat plantam , turiones novos producentem. He 
radices bre ample difpergunt, continuo novos genc- 
tantes fafciculos fibrillarum & plantarum, ita ut intra » 
breve temporis fpatium ingentem obcupet locum, ra- 
dix interne quoque fungofaeft, & foraminibus replera, 
faporis dulcis & aquofi. 
Diximus vulgarem hüjus floris colorem effe rofa- 
ceum, qualem veteres eum defcripferunt, ac plerum: 
qué in hifce obfervatur infulis, fed alios gerit quoque 
colores, fed hi rari funt, excepto in Sina, uti id pos- 
tea ex Sinenfi Atlante patebit. 
‘Jave itaque verficolor reperitur , una nempe fpe- 
cies lete rubentes feu incarnatos gerit flores, quem 
colorem Malayenfes Dado, & Paru paru fala matta 
vocant, fecunda albos, tertia luteos, & quarta ceru- 
` Jeos gerit flores, quinta gerit albos & rubros variega- 
tos more Tuliparum. Omnes vero hi colores diftin- 
&ius & vulgatius reperiantur in fubfequente Tondjé. 
Nomen. Latine Nympbea Indica major; Belgice Wa- 
tertulpe, feu Tulipa aquatica , & groote plompe; Ma: 
laice & Maccaffarice Bonga tarratti & Tarrate,; Mac- 
caffarice Tonjo; Sinice Lien; Lufitanice Foula de gol- 
faon. 
Cum aliis doétis in ea verfor opinione, hanc Indi- 
cam Nympbeam nil aliud effe nifi veram Fabam Agyp- 
iiam antiquorum , de qua vide Theophr. libr. 4. Hift. 
pl. Cap. 10. Diofcorid. libr. 2. cap. 99. uti ex compara- 
tione defcriptionis illorum cum noftra id patebit , 
excepto quod eam cum Colocafia in quibusdam parti- 
bus.confundant, quod nomen fupra libro 8, Cap. 84.. 
proprie tribuimus Aro ZEgyptio feu Kelady , ac potett 
effe, ambas iftas radices apud veteres unum idemque 
obtinuiffe nomen, uti id quodammodo patet ex tex- 
tu Diofcoridis , qui aperte radices Fabe “Egyptiace 
vocat Colocafiam, licet tadices Indice Nympbee nos- 
tre nullo modo conveniant cum illis Ari ZEgyptii , 
uti id ex ifto capite patet. 
“Sic error quoque videtur effe in textu Theopbrafti, 
Es radices Fabe Agyptie fpinofas efle dicit , quod. 
orte de caulibus intelliget, atque hac etiam decla- 
rant ejus verba, quum enim dicit, Crocodilos in Nyo 
vitare hanc plantam, ne oculos lædant per ipfius fpi- 
nas , hoc non de radicibus intelligi poteft, qua in 
cano latent, fed de caulibus fpiriulofis , qui alicujus 
cutim quam maxiine ledere po unt, fi quis eos fricet, 
uti neque Dio/corides de radice fpinofa ullam facit 
mentionem, qui fine dubio eas in /Egypto vidit, at- 
tamen error quidam in ejus textu videtur detegi , 
quum caulem fue fabe dicit ulram modo longum efle , 
qui ex Theophrafto & Plinio melius tres quatuorve 
ulnas longus effe dicitur, funtque fex pedes, fi ulne 
parve intelligantur, fed octo novemque pedes, fi de 
majoribus dicatur, quam altitudinem etiam adtingit, 
ac planta ad minimum ulnam aquarum requirit; übi 
crefcit. 
Figura Fabz JEgyptit a Mattbiolo in Diofcoridem 
propofita non quadrat cum noftro Taratti, fed fine 
dubio erit Lotus Egyptius, quem Theopbraftus in ifto 
defcribit Capite, de quo vide in fubfequenti Capite. 
"re PL Eeer > 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
169 
De reuk van de bloeme is lieffelyk , dog flap, merkelyk 
na Anys en Kaneel trekkende, dewelke niai inde Ws 
le dradem zit , die ook na Kaneel fmaken. Op de bovenfte . 
vlakte van de jonge bollen, ziet men eenige ribbenals ftra- 
len van bet centrum na den omloop getrokken. 
De balf rype korrels zyn bruinagtig, en dan Zn ze bé- 
kwaam om raauw te eeten , want de z4varte zyn tebard, 
dog als men ze zeten wil, moet men zeeerft fchillen, daar 
na openen , en dat groene bittere blaadje uitnemen. 
De wortel onder ieder ftruik heftaat uit een bos witté 
tazelingen, én daar tufJen een dwerswortel een pink dik, 
wit, fond, en glad, te weerzyden PH » 20M= 
tyds regt, zomtyds met booten. Omtrent gen Jpan. van 
den eerften ftruik, maakt bet weder een zulke bos vazelin- 
gen, en formeert aldaar een nieuwe firuik , jonge Jebeutjes 
voortbrengende. Wyd en zyd verfpreiden je deze wor- 
telen , telkens nieuwe boffen van vazelingen en ftruiken 
formeerende , zoo dat bet in korten tyd een groote plaats 
beflaat , van binnen is de wortel mede voos en vol gaatjes 5 
van fmaak zoet , en wateragtig. 
Wy bebben gezegt, dat de ordinaris couleur. van deze 
bloeme is roozerood , gelyk ze de ouden ook befchreeven beb- 
ben, en meeft in alle deze Eilanden gezien werd, maar 
men vindt er ook van andere couleuren , dog die zyn zelde 
zaam, bebalven in China, gelyk bier na uit den Chineezen 
Atlas blyken zal. f f > 
Men vindt ze dan op Fava van verfebeide couleuren z 
waar van de eene zoorte ligt-roode of incarnate bloemen 
beeft , welke couleur de Malyers Dado, en Para paru 
fala mátta noemen , de tweede beeft witte, de derde geele, 
de vierde blaauwe bloemen; de vyfde beeft ze met wit en 
rood gefchildert, op de manier van Tulpen. Alle welke 
couleuren men duidelyker en gemeender vindt aan bet vol 
gende Tondjo. ` ; s 
Naam. In bet Latyn Nymphea Indica major; in * 
Duits Water-tulpe, en groote plompe; in `i Maleits 
en Baleits Bongatarratti, en Tarrate. Op't Maccaffaars 
Tonjo; in’t Chinees Lien ; in 't Portugees Foula de 
Golfaon. 
Ik ben met andere geleerde Lieden van dat gevoelen , dat 
deze Indiefche Nymphza anders niet zeae de opregte Fa- 
ba Egyptia antiquorum , waar van Theoprhaftus Lib. 
4. Hift. plant. cap. 10. Diofcorides Lib. 2. Cap. 99. 
gelyk uit de overeenftemminge van baar lieden befchryvin- 
ge met de onze blykt , bebalven dat ze dezelve met de Co- 
. locafia in eenige deelen confundeeren , welke naam wy bo- 
ven libr. 8. cap. 84. geftelt bebben, eigentlyk bet Arum 
JEgyptium, of ons Kelady toe te Mas. pe kan wel 
zyn, dat by de oüden die beide wortelen eenderlei namen 
bebben gebad, gelyk ook eenigzints uit den Text van Dio- 
fcorides blykt, dewelke uitdrukkelyk de wortelen van zyn 
Faba JEgyptia Colocafiam noemt , hoewel de wortelen 
van onze S iefche N ag gants gg: gelykeniffe beb- 
ben met die van Arum Agyptium, gelyk uit dat Hoofd- 
Zoo fchynt ook een abuis te fleeken in den text van Theo- 
Ps ge daar by de wortelen van de Faba  JEgyptia 
doornagtig maakt , "t welk-by mifJcbien van de [Leelen zeg- 
gen wilde, en zulks brengen ook zyn eigen woorden mede y 
want als by zegt, dat de Krokodillen in den. Nal ben voor 
dit kruid wagten , om baare oogen aan de doorens niet te 
bezeeren, zoo kan zulks niét van de wortels verfiaan wer- 
den, dewielke in den flik fcbuilen , maar van de fteekelige 
fleelen , dewelke verzekert iemand bet vel konnen kwetzen s 
als men daar tegens aan vryft , gelykook Diofcorides van 
gem fleekelige wortel gewag maakt, die ze.buitentwyfel 
in ZEgypten gezien beeft. En egter [cbynt nog een-abuis 
in zyn text te zyn, daar by den fteel van zyn Faba maar 
een elle lang maakt , dewelke uit Theopbrastus en Plinius 
beter drie of vier ellen lang geftelt werden, zynde jes woe-, 
ten, als men kleine ellen verftaat , maar agt en negen voe- 
ten, alsmen van groote ellen recht, welke boogte by ook 
beeft, en de plante moet ten minften een elle diep water 
ebben „daar ze ftaat. SÉ e 
: De Figuur SC Faba Ægyptia Matthioli i». Diofc. 
geflelt, accordeert niet met onze "'aratti , maar zal bui- 
ten twyfel den Lotus JEgyptius zyn , die Theophras- 
tus in °t voornoemde. Hoofdftuk befcbryft y en waar van 
ziet in *t volgende Hoofdftuk. : … — E 
