479 
Diuturnam Botanicorum: disputationem, gu nem- 
pe vera fit veterum Colocafía , fupra libro ottavo: Cap. 
84. ex ingenii modulo determinavimus, quam fenten- 
' tiam adhue fovemus , Colocafiam nempe Veterum ra- 
dicem fuiffe Fabe Ægyptie feu Taratti, fed Colocafia 
Neotericorum eft Arum ZEgyptium, feu Kelady fupra 
defcriptum , quod forte antiquis temporibus in ZEgy- 
to non ita fuit cultum, vel quod ambz iftz plante 
ob foliorum fimilitudinem ab antiquis auctoribus fint 
confufee, quod tamen de Dio/coride, Strabone, aliis- 
que , qui Beitrag peragrarunt , non ita facile cre- 
dendum eft. r "aal KEE 
"Optimum indicium feu argumentum, Colocafiam ve- 
terum fuifle Fabam iftam feu Taratti , meo judicio 
peti poteft ex fatyra quadam Martialis , in qua olus 
ex fibrofa radice Fabz preparatum ita deridet. 
Niliacum ridebis olus , lanasque fequaces 
Improba cum morfu fila manuque trabes, 
Hoc eft ridebis olus Niliacum & fila lanofa, quum 
ea in maftieatione manibus ex ore trahes , quod non 
de Kalady fpeciebus intelligendum eft, fed de hifce 
Taratti radicibus , que jam Plinii temporibus in Italia 
folebant feri; uti infra id latius explicabitur. 
Locus, Nullibi crefcit, nifi in ftagnantibus recenti- 
busque aquis vel talibus in magnis fluviis, qui hic & 
fumitur 
5 
r aliquot macerentur dies, 
undum petunt, per aliquot macer 
onec findantur, ac viride exhibent germen. 
- Hecelige, & nigro obtege cceno, ita ut fint glebe 
magnieudine Nucum Juglandum, hec in aquam inmit- 
te ditte profunditatis , fed diffule a fefe invicem , 
tum Piaget, due Jefe dein per repentes ra- 
dices longe lateque multiplicant, ita ut vix exftirpari 
mr Tee ee a dhe Ee rupe oe init, 
Kart defendendas ch am 5 Hele comedunt, 
duis à 
uti & fquille. Radicibus fuis aliquando etiam ficcas 
pent oras , ubi plantulas quidem profert, fed hz pu- 
Ile funt. 
“Inter omnes populos Sinenfes hanc quam Maxime. 
amant plantam , in quorum. ate non tantüm cre- 
fcit. in lacubus > palüdibus , & RE 
MES 
> fed etiam follicité in quorumvis 
> & fomspifeinis colitur. ^ ^ 
i a facut Copiofiffimas & ele 
lagrates hos colere flores 
non tantum ob elegantem formam , fed quod fumma: 
ipforum. Dea > quam ubique quzrunt 
 quzrunt propi- 
tiam ac faventém, fedem fuam fixerit in hoc’ B 
ys ce: 
-Ufus ejus äpud hofee incolas non tantus eft, fine. 
dubio ab eorum ignorantiam ; quantus apud Sinenfes 
& JEgyptios , hifce enim: in terris nulla ejus adhibe- 
tur pars, quam capita femina continentia, que ñon- 
dum penitus matura in forum venalia portantur , in 
quibus fabz nondum nigre, fed ex fufco nigrefcunt. 
e Hz, 
Thati & dte 
"o nec in induràtarum ,. que in pati 
-deponuntur, flu&tuantia vero abjiciuntur , 
noo j Uu c de 
"en de, pu in de naburige brengt., 
D 
"HERBARILAMBOINENSIS ` LiberXI. Caput Li; 
Den langen twift der Herbarifien, wat de regte Colo. 
cafia veterum zy, bebben wy dan boven lib. 8. cap. 
na ons gering verftand gefcheiden , waar by wy bet no, 
bouden , namentlyk dat de Colacafia veterum de worte 
van Faba /Egyptia of ons Tarratti xy geweeft, maar Co- 
locafia Neotericorum is bet Arum /Egyptium of Kelady 
boven be[cbreeven , welk mifJcbien in oude tyden in ZEgyp- 
ten 200 zeer niet is gecultiveert , of dat die beide planten 
wegens gelykbeid der bladeren van de oude Schryver; zyn 
geconfundeert geweeft, bet welk egter van Diofcorides, 
Strabo , enandere , die Ægypten zelfs doorwandelt bebben, 
niet ligt te gelooven is. ; 
Het befte bewys , dat de Colocafia veterum de voornoem- 
de Faba of ons Tarattizy geweeft , kan men mynes oordeels 
balen wit zeker fpotgedigt van Martialis, daar hy bet moes 
uit de bairige wortel van de Faba gemaakt, aldus uitlagt, 
Niliacum,ridebis olus, lanasque fequaces 
Improba cum morfu fila manuque trahes. 
Dat is gy zult moeten laggen , over dat Nilotiffe moes 
en de wolagtige draden, als gy dezelven in ^t kauwen met 
de handen uit den mpnd trekt , ^t welk men van geen Ke- 
lady-zoorte verftaan moet, maar van deze Taratti, dewel- 
ke al in Plinius tyden in Italien plagten gezaait te wer- 
den, gelyk bier onder nader zal gexegt werden. 
Plaats. Het waft nergens dan in flaande ver/che wa- 
teren, of zoodanige groote rivieren, die bier en daar een 
groote fiillen boek maken, en op de grond veel flik bebben, 
Het moet ten minften twee en drie voeten diep water beb- 
ben, maar dieper als in fes. voeten waters waft bet niet. 
In Amboina is ’t ombekent , maar wel op de naburige 
Eilanden, Ceram, Manipa , en Boero, dog weinig. 
Overvloedig vindt men ’t op Fava, inzonderheid om de. . 
Stad Batavia, daar bet fchier in alle flooten en gragten 
waft. ltem op Baly, Celebes , in de Philippinis , en op 
Mindanau, van waar het zaad of de bonen met beele firoo- 
zakjes vol, die men broodjes noemt , uitgevoert werd, en 
zoo is bet ook in Ternaten gekomen, daar bet weelderig in 
"t Kafteels graft waft. Hoewel dat water half brak iss 
200 beb ik bet echter van daar eindelyk Anno 1679. in 
_„Amboina laten brengen, daar bet nu in zommige gegrave 
vyvers aan den Olyphant waft. 
Cultura. De manier van planten is nog gelyk by de ou- 
de ZEgyptenaars, men neemt cen band vol rype bonen, die 
regt zwart en niet in de rook gedroogt zyn , legt die in 
een kom vol water , alle die dryven /myt weg , dewelke 
Sluiken, laat eenige dagen weeken , tot dat ze ies. en 
bet groene bertje vertonen. ` 
` Neemt die dan , en bekleedze met zwarte flik, dat bet 
klontjes werden , in de grootte van Walnooten, laat die in't 
water zinken , dat de voornoemde diepte heeft , dog wydt van 
malkander , zoo zullen ze opkomen , die zig daar na door de 
kruipende wortelen wyd en zyd vermenigvuldigen „dat men 
ze kwalyk uit roejen kan , maar men moet den plaats, daar 
ze eerft op komen voor endten bewaren , om dat: dexelve de 
nieuwe fcbeutjes op eeten , gelyk ook de Garnalen doen. 
Zy kruipt met bunne wortelen zomtyds na de drooge kanten, 
daar ze welook plantjes voortbrengt, maar die blyven klein. 
Onder alle Natien maken, de Cbineefen bet meelte werk 
van deze plante, in welkers land zy niet alleen in Mei- 
ren, Poelen, en flaande wateren van zelfs waft, maar 
ook zorgvuldig fchier in alle groote Heeren Paleifen en 
gegraven tauken of ay aangekweekt werden. , <- 
Den Chinefen Atlas getuigt , dat men de meefte en 
Jcboonfte vindt in de agıfie Provintie Kiangfi , dewelke de 
wärerrykfie is onder alle Cbineefe Provintien, van waar, 
Pater Martinus beeft ze aldaar van vierderlei couleu- 
ren gezien, purper-roud , miffcbien roofe-rood, regt rood, 
avit , en van gemengde couleur; ook is de wortel aldaar 
veel dikker dan in deze Eilanden, te weten een arm dik, 
binnen wit, voos, vol gaatjes , en ecthaar, "e welk met 
de EE Andere Cbineefen bebben. my ver: 
baalt, dat de groote Heeren deze bloemen aankweeken » 
niet alleen om bun feboone geftalte, maar om dat bun 
boogfte Godinne Coâmin, die ze over al zoeken gunftig te 
hebben, hunne zitplaats-in deze bloemen Beet, nn, 
Gebruik. By deze Kilanders is ze in zoo groot gebruik 
niet, buiten, fel wegens hunne onweetentheid ,. dan by: 
de Cbineefen en Egyptenaren, want bier te lande hezigt men. 
Jchier niets daar van dan de zaadbollen, diemen , nog nie? 
ter degen ryp zynde, op de markt te koop brengt, daar 
in de bonen nog niet ten vollen zwart , maar — 
"nt 
