XI. Beek. LI. Hooff. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Radix ex longis albisque conftat fibrillis , que nio- 
do eznum tangunt, fed non profunde in eo radices 
agunt, atque hinc fit, quod hzc planta non certum 
fixumque fervet locum, fed per ventum hic & illic 
agitetur, & per hamum facile ad ripam adtrahi poflit. 
Urim ue transverfaliter alias craffas emittit radices 
inftar Taratti, que ad aliquod fpatium a prima radice 
novum formant fafciculum -fibrillarum & plantarum , 
ita ut multe plante fibi-invicem adhzreant , & con- 
' ne&antur. 
- 
Secundo. Nymphea Ceramica alia fpecies eft, aprio- 
re multum diverfa , quoad flores, fed non foliis. 
Caules enim ejus plures fimul unum habent ortum, 
binos pedes longi , rotundi; glabri, flaccidi admo- 
dum, ita ut ereGti fefe fuftinere nequeant zv interne 
albi, fungofi, feu fiftulofi. 
Folia ejusdem funt magnitudinis, rotunda, «pin- 
ia, glabra, fine coftis, & inferius umbilicata, ubi 
caulis inmittitur, fubtus fufca, fique fricantur, fupe- 
rior pars in mucum deliquefcit, fed inferior eft pelli- 
cula lenta, & tenuis, quz non facile finditur, aquis 
etiam innatant. Breviante folium in caule vaginaloca- 
tur, que fefeaperiens, multos exhibet virides petio- 
los, flaccidos, & digitum.longos, quorum quivis pu- 
fillum profert ftellatum flofculum , magnitudine floris 
Tsjili feu Capfici , quique componitur ex quinque albis 
petalis , interne lanuginofis, quinque flava ftaminula 
gerens. Fructus autem, quantum fcio, non fubfe- 
quuntur. 
.Radices funt Jonge, alba y vermiformes , flaccide 
ceno inherentes. . Hac fpecies in parva Cerama feu 
Hoeamohel reperitur, circa Erang in aquis ftagnanti- 
` bus, & placidis fluminibus. 
Tertio. Nymphes Buronica , folia gerit feptem pol- 
Dees lata, A fex longa, inferius profunde umbilicata 
inftar foliorum Ari, ubi caulis- inmittitur , funtque 
orro rotunda & glabra, utrimque vero ad oras pro- 
Node feuferratafunt, cuivis vero denti mol- 
lis infidet apex, quo ab aliis Nymphzis differunt, in- 
ferius pallide fufca funt, .& protuberantes gerunt ner- 
vos, quorum medius quam maxime protuberat , fed ad 
quodvis latus feptem minores gerunt nervos, omnes 
viridis coloris. -Caules funt rotundi & glabri, foliaque 
madida effe poffunt, quod de aliis non verum eft. 
Flos eft.conus, digitum longus ,'& externe quatuor 
gerit pállide virentia petala, & interne quatuordecim 
vel fexdecim minora alba, in-dorfo purpurea; in cen- 
tro triginta locantur ftámina primo alba, dein flave- 
fcentia circa viride caput, «cui multa incurva inpofita 
funt ftamina. 
Fru&us formam habet Limonis nipis minoris; fed 
parum planus, tenerique arcte -claufi funt per foliola 
virentia , interne vero diftinétus eft in celulas otto- 
decim, in quibus copiofum locatur fufcum femen in- 
ftar feminis Sinapios. ^ 
Nomen. Latine Nympbea Indicaminor ; Malaice Ta- 
ratti fajor , & Taratti kitsjil; veri autem Malaienfes , 
iw ; & Baleyenfes hanc proprie vocant Tondjo & 
ondjong , & juxta quinque diftin&as fpecies cogno- 
mina fua gerit. Prima feu alba fpecies dicitur Tondjo 
dedjalor, feu Tondjo puti. Secunda feu rubra vocatur 
Tondjo bang. Tertia feu pallide rubra eft Tondjo bado. 
Quarta feu lutea audit Tondjo taratte. Quinta feu cœ- 
rulea-nominatur Tondjo biru. Maccaffarenfes , uti in 
precedenti capite di&um fuit, per Tondjo intelligunt 
Eso majus, & hoc Tondjo ipfis dicitur peculiariter 
alipu. . a e 
Theopbraftus libro 4. cap. 10. Hiftor. Plant. hanc de- 
fcribit plantam , uti puto fub nomine Loti ZEgyptii , 
ejusque verba cum noftra defcriptione maxime qua- 
drant, excepto quod ejus.Losus multos fimul gerat al- 
bos flores coadunatos, forte inftar defcripte Nym- 
phee Ceramice, ac praterea bulbofam radicem , exter- 
ne nigram, interne albam, mollem, &aptam ad eden- 
dum, tam crudam quam co¢tam & toftam, quam no- 
m Tondjo non gerit, fed hzc parva differentia di- 
veritati regionum adfcribenda eft. ` ; 
Locus. Tondjo quoque crefcit in diverfis recentibus 
aquis cum copiofo cano, tam fponte, quam in effoflis 
Pifeinis locatum , uti id magnates Jave & Baleye circa 
ædes fuas curant peragi. Sponte etiam provenit iti 
was, feu arvis Oryza confitis , quam hzc aqua fuper- 
fluit, uti id fit Jave & Baleye, quod convenit cum 
Tbeopbrafti verbis, qui dicit, Lotum /Egyptium in pla- 
his crefcere agris , quum hi per Nilum fuerunt trans- 
la 
fcheid der Landen ps p 
a 
173 
De wortel beftaat uit lahge witte vafelingen, die efren 
den flik raken , dog daar in miet vaft ae n, aad 
daan komt bet, dat deze plante geen vafte plaats beboudt, 
maar met de windt been en &veer gedreeven dert, ook met 
een baak ligt na den oever kan getrokken werden. Te 
weerzyde zend ze overdwers andere dikke wortelen uit 9 ge- 
lyk de Taratti, dewelke een ftuk weegs daar van daan een 
nieuwe bos vafelingen, en nieuwe planten formeeren , zoo 
- dat veele planten aan malkander ‘bangen, 
IL. Nymphza Ceramica is een andere zorte; oan de 
voorgaande vry wat verfebillende in de bloeme , maar niet 
in de bladeren. Want de fteelen komen ele uit eenen 
oorfpronk, twee voeten lank, rond, glad, zeer flap, zoo 
dat ze op baar zelfsniet ftaan konnen, binnen wit , voos,. 
of fifluleus.. 
De bladeren zyn van de zelve grootte , rond , vet, glad, 
zonder ribben, agter met een keep, daar den fleel ingela- 
ten werd , van onderenbruinag tig , alsmen ze wryft , ver- 
gaat bet boven[le deel in flyk , maar bet onderfte is een 
taai en dun velleken , dat niet ligt [ebeurt, en xy dryven 
op "t water. Kort voor 't blad aan den fteel flaav een Jcbee- 
des diebaar openende „ vertoond veele groene Deelen, flap, 
en een vinger lank „ieder dragende een klein gefternt bioemp- 
je, zoo groot als bet bloeizel van. Tsjili of Capficum, 
gemaakt van vyf witte blaadjes 5 aan ae binnenzyde wol- 
agtig ep binnen met vyf geele draadjes , daar op mynes 
wetens geene vrugten vulgen. 
De wortelen zyn witte-lange-wormen:; mede flappelyk 
aan den flik bangende. -Dit-geflagt vindt men op klein 
Ceram of- Hoeamobel , omtrent Erang in de flaande wa= 
teren, of ftille rivieren. EA 
IL Nymphea Buronica beeft bladeren,zeven duimen 
breed , en fes lang, agter met een diepe keep „ gelyk Aron, 
waar by den fteel ingelaten werd, voorts rond, en glad , 
aan beide zyden aan de kanten zyn ze grof. getant of ge- 
zaagt , en op ieder tant [Laat een week fpitsje , waar in 
dat zy van de andere Nympbea verfchilt , van onderen 
zyn ze ligt-bruin, met witftekende zenuwen, Waar van de 
middelfte zeer verre: uitbuilt „maar aan ieder zyde beeft 
zenog zeven mindere zenuwens alle groen. De fteelen zyn 
rond, englad, de bladeren konnen nat worden , ?t welk 
de andere niet doen. 
De bloem is een vinger-lange keegel „ beeft. van buiten 
vier ligt-groene blaadjes, en daar binnen veertien of fes- 
tien kleindere witte, op den rugge pos van binnen der- 
tig, ecrfbaviste, daar na geeie draden , rondom een groene 
knop, daar op veele kromme draden ftaan. 
De vrugt is als een kleine Lemoen-nipis , dog wat piat, , 
de jonge zyn digt befloten met blaadjes , die groen zyn, 
binnen is ze verdeelt in agtien kamertjes , en dáar in veel 
bruin zaad , als Mostaart-zaad. 
Naam. Jn ’t Latyn Nymphea Indica minor ; in ’t 
Maleits Taratti fajor, en Taratti Kitsjil , dog de regte 
Malyers, Favanen, en Balyers noemen’t eigenilyk Tond- 
jo „en Tondjong , en beeft na zyne op Hoofdzoorten 
de bynamen. De eerfte of witte zoorte biet To o ted- 
jalor, of Tondjo puti, De tweede of roode biet Tondjo 
bang. De derde of bleek-roode is Tondjo bado.. De vier- 
de of geele biet Tondjo taratte. De vyfde of blauwe biet 
Tondjo biru: De Maccaffaren y zoo als in "t voor/cbreeve 
Hoofajtuk gezegt is , verftaan door Tondjo de groote 
Taratti, en deze Tondjo noemen ze ini byzonder Ta- 
lipu. i ? ie 
V heophrastus lib. 4..cap. 10. Hiftor.plant. befebryft 
dit gewas , zoo ik giffe onder de naam van Lotus Ægyptius, 
komende 2yne woorden met onze EE meeft over- 
een, bebalven dat zyn Lotus veele witte bloemen by mal- 
` kander draagt ,mi/Jebien de voorfchreeven Nymphza Ce- 
tamica, en daar en boven een bolagtige wortel heeft, bui- 
ten zwart, binnen wit, mals, en goet om te ceten, zoo 
rauw als gekookt en gebrade , dewelke onze Tondjo niet 
en beeft. Maar dat kleine verfchil moet men den onder- 
Plaats. Toridjo waft mede in verfcbeide verfcbe flaan- 
de wateren, daar veel flyk onder is, zoo. van, zelfs als in 
gegraven vyvers geplant,gelyk de grootte van Java en Baly; 
omtrent baare buizen doen. Het komt ook zelfs woort in de 
Zawas of Ryfivelden, als die met water overuloejen, ges 
lyk men op Fava en Baly doet, accordeerende met de woor- 
den van Theophrastus loc. citat. zeggende , dat de, 
JEgyptifche Lotus op de vlakke velden waffe 5 als die 
Y 3 met 
