es HERBARILAMBOINENSIS ` Lier St Capit Li; 
fufi, ac mox dein dicit, illum quoque provenire in 
Euphrate , ubi ejus capita florifera tam profunde fub 
aqua fubmerguntur, ut ne manibus aflequi ea quis 
poffit, & per diem fatis alte iterum fuper aquam ele- 
vantur. ns 
In Amboina ignota eft hec planta, fed obcurrit in 
vicinis ipfi infulis Manipa & Boerone. Copiofe in Ce- 
lebe, Java, & Baleya, alba nempe ejus fpecies fponte 
in ftagnantibus crefcit fluviis , fed verficolores po- - 
tiflimum coluntur in pifcinis prope Magnatum pala- 
tia, non tantum ob elegantes flores, fed quod pifces 
etiam amant fub iis degere & latere , unde in eum 
finem in pifcinis deponuntur. i 
Multo difficilius transplantatur Taratti , quum tota 
. planta exftirpanda fit, & in vafe femi pleno coeno & 
aqua deponenda, donec in locum fit deducta, in quo 
eam deponere volumus, ubi & fepe non 4uccedit , 
quia peregrinz aque adfuefcere recufat, quod tamen 
potiffimum cauffatur, fi in transportatione a fole non 
rite arceatur, ac per femen propagari itidem non po- 
teft, quum plerumque in hifce regionibus fru&ibus & 
bulbofa defticuatur radice. 
Ufus. Apudincolastotius plante nulla pars ob igno- 
rantiam ipforum in ufu eft ad cibum. Sed Sinenfes 
nos melius edocuerunt , qui non modo ejus caules pa- 
rum radunt, in frufta fcindunt , & inftar Cinare 
edunt, fed etiam radices , tam repentes quam glan- 
dulofas, ubi nempe inveniuntur, torrent, coquunt, 
& edunt. i 
Ceterum ,.uti dictum fuit , apud Magnatum atria 
coluntur ob elegantiam atque varietatem colorum, 
quos Javani & Baleyenfes, gentiles adhuc, amant ge- 
rere inter capillos ut & in capite, quum fua frequen- 
tant Templa. Hocque potiffimum peragunt prz fu- 
perftitione, quum per noctem male fomniarunt, tum 
. mane fua lavant corpora, & hifce floribusornati tem- 
pla intrant, quo fatto malum fomnii omen, vel inter- 
pretationem deprecari volunt, & ut evanefcat. 
Huic rei anfam prebet florum natura, qui per no- 
&em fub aqua merguntur, acfi gravem patiantur fom- 
nium, & per diem lete ex aqua iterum emerguntur. 
Apud Sinenfes in eodem habetur pretio , quo Bonga 
taratti, quum hunc florem: amant in zdibus habere, 
ut eum proponant Latucong, h. e. Lari familiari. 
Tertiam vero fpeciem , dentata gerentem folia , 
convenire cum Loto Can, qui a Faba ZEgyptia 
bene diftinguendus eft, iemonfbebo ex neotericis 
fcriptoribus, prz aliis ex Dapperi Africá, qui pag. 82. 
de ea ita fcribit. 
Circa urbem Rofetto, ac praefertim Cairo crefcit 
in foffis, que eftate per Nylum transfluurt, & ab 
JEgyptiis Birkas vocantur , quzdam planta 4gyptius 
Plompe feu Lotus di€ta, tanta in quantitate, ut folia, 
que eodem modo quo Nymphee folia aquis inna- 
tant, aquam undique tegant. Algyptii florem cum 
caule vocant Arais el nil. Folium cum caule Bifel nil. 
Radicem Biarum, hzc planta eam videtur habere pro- 
prietatem, quod in aque foffa crefcat tam alta, quam 
profunda eft aqua in ea, tam alte profunde etiam Lo- 
*us excrefcet. Upde patet hanc plantam non ubique 
eandem habere altitudinem , fed eam proprietatem , 
folummodo in aqua crefcere, & fefe adcollere ad ejus 
fuperficiem , fuumque florem nunquam fub fed fem- 
per fupra aquam aperire, quod neceffario fieri opor- 
tet, fi revera fit, florem fefe cum fole vertere, eum- 
ue fequi , de qua re veteres tam multum commentati 
unt, ` " eds 
Flos copiofa profert petala undique in orbem po- 
fita, quz colore & forma proxime cum petalis Nym- 
phee albe conveniunt. Quibus Prosper Alpinus dè- 
ceptus eft, qui ob convenientiam hafce plantas pro 
Nympheis in Agypto habuit. Quodvis folium pecu- 
liarem faum habet caulem, qui e radice oritur uti in 
Nympbea alba. Atque hzc planta non modo foliis , 
fed etiam capitibus & radice cum Nymphea alba 
convenit. 
‚Radix ejus craffa eft , oblongo-rotunda; magnitu- 
dine, (licet maxima non major fit ovo Gallinaceo) 
& forma minorem zmulatur Pyrum , externe nigra, 
interne flavefcens. Medulla ejus interna maxime car- 
nofa eft, dura, aditringens in ore & dulcefcens, ex 
qua. innumerz fere, tenues, & albicantes propullu- 
lant fibrille. ; 
Flores 
met den: Nyl overftroomt zyn, en traks daar op zegt by , 
dat by ook «va[Je in den Eupbrates , daar by zyn bloem« 
boofden zoo diep onder water duikt, dat men ze met geen 
band bereiken kan, en egter daags wederom boog boven’t 
water verbeeven Daat. ] d 
In Amboina is bet onbekent , maar «vel op de naburige 
Eilanden, Manipa, en Boeroe. Overvloedig op Celebes, 
Fava en Baly, te weten de witte zoorte, van zelve inde 
Stille rivieren , maar de veelverwige werden meeft gebas, 
vent in tanken en vyvers; by de groote Heeren buizen 
niet alleen om de fchone bloemen willen , maar ook omdat 
de viffen daar onder zig gaarne opbouden , die ze tot den 
zen einde in deze vyvers zetten. 
Het is veel moejelyker te verplanten dan bet Taratti, 
dewyl het met de geheele plante moet uitgetrokken , en in 
een vat balf vol flik en water flaan, tot dat bet ter plaat- 
ze komt, daar men "t planten wil , daar bet nog al dikwils 
mislukt , eer bet aan "t vreemde water gewent, °t wélk 
egter meeft toe komt , als men ^t in "t overbrengen niet wel 
voor de zon bewaart , en met zaad kan bet ook niet ge- 
fcbieden , dewyl bet meefte bier te land zonder vrugten, 
en zonder bolagtige wortel is. 
Gebruik. By de Inlanders is van de gebeele plante aye: 
gens bare onwetenbeid niets in gebruik tot de koft. Maar 
de Chinezen bebben ons beter geleert , die niet alleen zyne 
ficelen een weinig fcbrapen , in flukken fnyden , en koken 
als Artischokken, maar ook deszelfs wortelen, 200 welde 
kruipende als de klyfteragtige , daar men ze bebben kan , 
braden , koken, en eeten. : 
Anders. werd ze , als gemelt , by de groote Heeren buizen 
aangekweekt , meeft om de fcboonbeid en verfcheidentheid 
der bloemen, die de Favanen en Balyers nog aan *t Hei- 
dendom bangende , gaarn in baare batren en op baar boofd 
dragen, als.ze in baare Tempels willen gaan. Dit doen 
ze mecht uit fuperflitie , wanneer ze fnagts een kwaden 
droom bebben gehad, zoo waffen ze s'morgens baar ligba- 
men, en gaan dan met deze bloemen verftert in de Tem- 
pelen , willende daar mede dekwade beduidinge des drooms 
afbidden en verydelen. : 
Hier toe geeft bun aanleidinge de natuur der bloemen ; 
dewelke des nagts onder water duikt , als of zeeen zwaare 
droom badde, en daags weder blyde uit bet water kykt. 
By de Cbinefen is zy in dezelwe waardye , gelyk de 
Bonga taratti, die ze gaarn in baare buize bebben , om 
voor baaren Latucong dat is buis God te zetten. - 
Dat nu de voornoemde derde zoorte met gekartelde kans 
ten overeen komt met den Lotus /Egyptius , dewelken 
men onderfcheiden moet van de Faba /Egyptia, zal ik bė- 
tonen uit de nieuwfte Schryvers , onder anderen uit Dap- 
pers Africa, welke pag. 82. daar van aldus febryft. 
Omtrent de Stad Rojette en inzonderheid Cairo groeit in 
de flooten ; die des zomers door bet Nylwater overvloejen , 
en van de Egiptenaars Birkas genaamt werden, zeker ge- 
was de Egiptiffe plompe , of Lotus gebeeten , in zulk 
een overvloed, dat de bladeren , die even eens als bladeren 
van ae, op bet water dryven , bet water over al be- 
dekken. De Egiptenaars noemen de bloem met zyn fieel 
Arais el nil, bet blad met de fteel Bifel nil. De wortel 
Biarum , dit gewas fchynt dit eigen te bebben, dat bet in 
bet bloot water opfchiet , zoo dat bet effen zoo boog fcbynt 
te zyn „ als bet water in de floot diep is, 200 diep zal men, 
“bevinden , dat ook de Lotus zy. Waar uit blykt, dat dit 
gewas niet over al een en dezelfde boogte, maar die eigen» 
Jcbap beeft , dat bet alleenlyk in bet water waft; en tot 
boven aan bet water opfcbiet , en zyn bloemen nooit- onder 
maar boven bet water opent , welk laar fte noodwendig ge- 
Jcbieden moet „ indien bet in der daad waar is , dat bet 
zig met de zon , waar af de ouden zoo veel gewags ge- 
maakt bebben; omkeert.: E El 
Het is talryk van bladeren , die rondom gekant, en 1n 
. verruwe, en ge[lelt zeer na met de bladeren van de witte 
- water-plompen over een komen. Waar door Prosper Al 
pinus bedrogen, die door de gelykeniffe deze gewa/jen voor 
Plompen in Egipten aangefien beeft. leder blad beeft een 
byzondere fleel, die uit de wortel fchiet , gelyk in de wit- d 
te plomp. Dies is dit gewas niet alleen in bladeren , maar 
ook in de koppen, en wortel de witte Plomp gelyk: 
De wortel is dik , lan ig-rond, -in groote (bw- 
wel de aldergrootfte niet ey ^ een groot Hennen-6 
is) en in geftalte een kleine peer gelyk , vanbuiten zwart, 
van binnen geelagtig. Het merg van binnen is zeer vlees- 
agtig , bard, t’zamentrekkende op de tong , en zoetagtig» 
waar uit byna ontallyke , dunne, en witaguge vezelen 
Schieten: i 5 
U 
