178 
Facobus Bontius Libr. 6. Cap. 27. eam vocat Flam- 
mulam , ubi vide , quomodo hzc plantula eum refelle- 
rit, quum eam nempe habens pro frigida planta aqua- 
tica guftaret inprudenter, fed cujus labia & os tam 
vehementer urebat, ut dolorem per tres fentiret ho- - 
ras, quod pro monitione hic notatur, ne quis in ex- 
ploratione alicujus plante incognitz nimis inpruden- 
ter judicet, velfidat externe faciei, vel fimilitüdini 
cum noftris Europzis herbis , fed potius exploret, vel 
roget incolas prius de ejus natura. 
ein autem Cap. 38. eam vocat Plantaginem aqua- 
ticam , cum qua melius convenit quam cum Flammula. 
Lens palufiris feu Anatum pabulum in Moluccis in- 
fulis quoque notum eft, uti & in parva Cerama prope 
Ajer miran. 
OBSERVA TIO. 
Piantago hec aquatica Rumpbii , Tab. 74. fig. 2. exprimitur, 
“atque Tremelle marine fpecies eft, vocaturque a Ditlenio 
Hifl. Mujc. pag. 42. Tremella marina, vulgaris, Laétuce 
fimilis, ubi omnia habet, que ad hanz plantam cum ejus 
fpeciebus pertinent, ita ut aliquid porro addere fuperfluum 
fit, nifi quod apud Bontium , ut Rumpbius fupra monet, 
cam non invencrim, 
CAPUT QUIN: QUAGESIMUM QUARTU M. 
Olus palufire. Balla Balla. 
hic tamen eam defcribere volui , quum cum 
cono Taratti ex Maccaffara fimul delata fic, & 
sin noftris fponte creverit aquarum crateribus. 
Quandam habet fimilitudinem cum Olere vago feu 
Canbong , fed nullo modo flagellis prorepit , uti id, 
«fed craffum format ftolonem , qui multos emittit Cras- 
‘fos, rotundos , fragiles, & finuofos caules, una ex 
'radice, fesqui & binos pedes longos, inferius minimum 
digitum craffos , qui dein fefe dividunt mox in quatuor 
vel quinque alios minores, qui inferius ad internam 
Í icet hec planta aquatica in Amboina fit exotica, 
partem plani funt , ad externam rotundi , pue 
riati, fuperne pennam vel culmum craff p erumque 
rotundi „vel ad internam partem parum fulcati. 
+ Difleéti interne fungofi funt & aquofi , atque ubi fu- 
pra radicem concurrunt , concavum formant anguítum, 
& acutum folium, quod in exteriore parte eos tanquam 
„vagina comple&itur, bans 
Quivis caulis in extremitate folium. gerit folita- 
rium, formam habens minoris Ari, ita ut haud male 
ad fpecies. Ari e/culenti, fupra libro octavo defcripti , 
referri poflet... Folium duplicem obtinet magnitudi- 
nem, fed unicam formam, que enim mas putatur effe, 
maxima pent folia, fpithamam longa, ultra palmam . 
p 
lata, infra auriculata rotunde, more Ari. e 
Femina minora gerit folia, tres quatuorve pollices 
longa , binos lata, fuperius in longum terminantia 
apicem , inferius binis minoribus auriculis notata , 
quzdam tam angufta, quam Langcong folia, ac porro 
glabra, firma, & crafla, fubtilibus nervis per longi- 
tudinem donata inftar arundinis tenere, fuperne in- 
tenfe virentia, inferne pallida. 
Circa medium caulis ventrem format, qui ad unam 
dehifcens partem; anguftum acutumque emittit fo- 
liolum , cymbe forme, more Dracunculi aquatilis , 
feu Anappur, fupra quoque libro octavo defcripti, 
in hoc locatur brevis craffusque petiolus, vix digiti 
articulum longus, cui infidept octo decemque longo 
tubo:inftruéti , concavi, & firmi flofculi, derer in 
ex apices: dehifcentes , coloris lete purpurei, cum 
totidem brevibus & luteis ftaminibus in ipforum ca- 
vitate pofitis... Hofce infequuntur fru&us hexagoni & 
acuminati , Olive officula mentientes, interne repleti 
ruffo & arenofo femine. : ; 
Radix eft congeries denfa fubtilium fibrillarum , 
quz laxe coeno inherent. Stolo ad binorum triumve . 
pollicum fpatium ex ceno prodit, ubi inferius ño- 
vum format radicum fafciculum , ac fuperius novum 
fruticem, quo hzc planta magnum obcupat locum. 
Nomen. Latine Olus paluftre; Maccaflarice Balla 
balla, & Tsjappo tsjappo; Baleyice Bia bia; Javanice 
Wewean. 
Locus, 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber XI. Caput LIV, 
Jacobus Bontius Libr. 6. Cap. 27. moemt bet Flam- 
mulam, alwaar ziet, boedanig by met dit kruid bedrog- 
gen xy , bet zelve voor een koud waterkruid aanfiende , en 
onvoorzigtig proevende, de lippen en mond zoo verbrande 
dat by de. pyn wel drie vuren gevoelde, "t welk. dient tot 
een Waarfchouwinge , dat men in 't onderzoeken en oor- 
deelen van een onbekent kruid , niet te zeer op de uiterly- 
ke gedaante en gelykbeid met onze Europifche kruiden ver: 
gapen-moet , maar veel meer de Inlanders van deszelfsng- 
zuur eerft uitvragen. kA 
Daar na Cap. 38. noemt by’t Plantaginem aquaticam, . 
daar bet beter mede over een komt , dan met de Wagon? 
Lens paluftris, of Eende-krooft is in de Molukze Ei 
landen ook bekent, als mede op klein Ceram by Ajer mi- 
ran, : 
AANMERKING, 
Deze Water-plantago van Rumpbius wert op de 72: Plaat fig. 2, 
uitgedrukt, en is een zoort van de Zec-Tremella, en wert 
van. Dillenius in de Hiflorie der Mofcben pag. 42. genaamt de 
gemeene Zee Tremella, aan Kropfalade gelyk , alwaar hy alles 
heeft, dat tot deze plant met zyn zoorten behoort, zoo dat 
"er iets meer by te doen overtollig is, behalven dat ik ze by 
Bentius niet gevonden heb,zoo als Rumphius boven aantekent, 
VIER EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. 
Het Water-moes. 
heb tk "t egter bier zetten willen , om dat bet. met 
den fük met Taratti van Maca/Jar aangebragt , in 
onze water-tanken opgekomen is. 
Het beeft eenige gel ykeni/Je met bet Olus vagum of Can- 
bong, dog kruipt geenzints met ranken , gelyk t zelve, 
maar maakt een dikken flruik , met veele dikke, ronde, 
broffes, en bogtige fleelen , uit eene wortel anderhalve en 
twee voeten lank , beneden een pink dik, daar ze baar: 
‚ftraks in vier of vyf andere verdeelen , dewelke beneden 
aan de binnenzyde plat zyn, aan debuitenflerond, en een 
weinig gefbreept , bovenzynze een fchaft of firoobalm dik, 
meeft rond, of aan de binnezyde wat gegeut. 
Hi: dit water-kruid in Amboina uitlands is 5 200 
_ De doorgefneedene bewind men van binnen gebeel voos en 
wateragtig , en daar ze boven de wortel zamen floten y 
bebben ze een bol, fmal, en fpits blad, "t welk baar aan 
de buitenfte zyde als een fcbede omvat. 
leder fteel draagt op zyn top eenenkeldblad, geformeert 
als klein Aron, zoo dat men 't niet kwalyk onder de zoorte 
van Arom efculentum , boven in "t agtfle Boek befchree- 
ven ‚mogte rekenen , bet blad is van tweederlei grootte, dog 
van een fatzoen , want bet geene men voor "t manneken 
boud, beeft de groofle bladeren , een fpan lank, ruim een 
band breed , agter met ronde ooren , na de manier van Aron. 
Het wyfken beeft kleindere bladeren , drie en vier dui- 
men lank, twee breed, vooren met een lange fpits, agter - 
met twee kleine ooren , zommige zoo fmal als Lsangcong, 
voorts glad, ftyf, en lyvig, met fubtiele zenuwen in de 
lengte, gelyk jong Riet, bovenboog-groen, beneden bleek. 
Omtrent de midden gewint den fteel een buik , dewel- 
ke aan de eene zyde openberftende , laat een final en [pits 
blaadje uit , als een fchuite geformeert , op de manier als ` 
Dracunculus aquatilis y of Anappur , mede in "t a tfe 
Boek befcbreeven. Hier in leid een kort en dik fteeltje, 
Jcbaars een lid van een vinger lank, daar aan fiaan agt 
of tien lankbalzige, bolle, en flyve bloempjes , boven in 
zes fpitzen verdeelt, ligt-peers van couleur , met zoo veel 
korte geele draadjes in baar bolligheid. Hier op volgen 
Jeskantige en toege/pitfte vrugten, als Olyffteenen, bin- 
nen vervult met ros, en zandig zaad. , 
De wortel beftaat uit een digte klomp van fyne vazelin- 
gen, dewelke loffelyk in de modder bangen, De ftam'fcbiet 
uit de modder twee of drie duimen voort , daar by dan bene- 
den een nieuwen bos wortelen „en boven een nieuwen frruik 
formeert , waar door dit gewas een grooten plaats beflaat. 
Naam. In "t Latyn Olus paluftre ; op Maccoffar Balla 
balla, en Tsjappo tsjappo ; in 't Baleits Bia bia; in + 
Favaans Wewean. 
Plaats. 
