XI. Boek. LV.Hoofdf. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Locus. Luxuriofiffime crefcit in Oryze campis cœ» 
aofis, in Maccaffara, Baleya, & Java, uti & in fta» 
gnantibus paludibus, in quibus /Vympbea feu Taratti 
crefcit. Anno 1684, quum Nympbeam minorem ex Mac. 
caffara curabam deferri , hec herba in ceno abfcon- 
dica fuit & fimul translata, ac dein fponte in meo 
cratere aqua repleto luxuriofe excrevit. Siccis tem- 
poribus hac perit herba, fed radix perennat, ac pri- 
ma pluvia iterum prodit & regerminat, 
Ufus. Apud Maccaffare incolas, ac praefertim Ma- 
ri, ubi maxima Oryzz copia colitur , vulgare eft olus, 
tam crudum ad Bocaffan, inftar aliorum olerum feu 
Ulang Ulang, quam coctum cum aliis Sajor ad blus. 
Unde & quam maxime obportunum eft Oryzz plan- 
tatoribus, qui ex ea magna ex parte vivunt, quum eo 
jufto tempore progerminat. Sed uti mihi apparuit, in 
cruda detexi oleraceam fatuitatem cum quadam acre- 
dine mixtam, que ad illam 4ri/ari adcedit, unde € 
melius cenceo efle coctam, nifi quis crederet crudam 
et Bocaffan vel alia acuta aromata vel condimenta 
corrigi. Baleyenfes autem eam in cibo non adhibent, 
licet ipforum galli gallinacei, anates, & hirci quam 
maxime eam expetant & edant. 
Tabula Septuagefima quinta ` 
Ad Figuram primam Olus exbibet paluffre. 
Figura fecunda Acorum denotat marinum , capite fexagefimo 
defcriptum. : 
Figura tertia Nidum efculentum fiftit. * 
Figura quarta Aviculam proponit, que nidos hos format. 
179 
Plaats. Het groeit zeer weelderis in de mocraffize Bot, 
velden, op Maccaffar, Baly, en dook; als mede dig (ec 
de poelen, daar de Nymphea of ‘Faratt? grocit. Anno 
1684. als ik de Nimphea minor van Macaffar liet bren- 
gen , is dit kruid in de flyk verborgen, overgebragt, en 
daar na in myn watertank weelderig opgekomen, By droo. 
ge tyden vergaat dit kruid, dog de.avortel biyft, en met 
den eerfien regen Jebier zeweder uit, 
Gebruik. By de Inwoonders van Maccaffar, inzonder 
beid van Marus, daar de meefte Ryft geteelt wert, is "t 
een gemeen moeskruid y zoo wel raauw tot Bocaffan , ge- 
Ik andere Ulang Ulang „als met onder Sajor tot moes ge- 
kookt. Daarom het zeer geryffelyk komt voor de Ryftplan- 
ters, die meeft daar van leven , dewyl * in die tyd voor 
den dag komt. Dog zoo als ik aan 't raauwe wel een moes- 
kruidagtige lafigheid, en ook een kleine Jcherpigheid beproe= 
ve, na 't Arıfarum trekkende, zoo bou ik ^t gekookte voor 
beter , ten waare dat men geloofde , bet raauwe door 
de Beca[fan of andere fcberpe zouze verbetert wierde. Ima 
mers de Balyers gebruiken "t niet in de koft , boewel haare 
Hoenders, Enden, en Bokken ^t zelve greetig eeten. 
De vyf en Seventigfte Plaat 
Vertoont iti. de eerfte Figuur het moeraffige Moes. 
De tweedé Figuur | aan de Zee Acorus , in het festi. 
Hoofdftük Pad eio een 
De derde Figuur ftelt neder een eetbaar Vagelneftje, 
De Stede ede Delt voor het Vogeltje, het welk deze Neft- 
jes maakt. i 
CAPUT QUINQUAGESIMUM QUINTUM. 
- Capillus Nympharum. Lunut laut, 
& Sajor lampan. A 
nos conferimus ad aquam mafinam, ut vide- 
amus , quaenam herbe in litoribus fub aqua 
marina crefcant , ubi fundus non eft profundior homi- 
nis altitudine , funtque omnes tales herbe, que fub 
nomine Mu/ci marini & Alge comprehenduntur , qua- 
rum varie fpecies in fubfequentibus defcribentur ca- 
pitibus. m 
Primo nobis obcurrit elegans planta Mu/ci marini , 
qui fummopere convenit cum illo,, quem fub finem 
D efcendimus nunc e terra, & ab aquis dulcibus 
praecedentis libri Muscum capillarem , feu Tay angin 
ascavimus. Fafciculatim enim crefcit, conftatque ex 
fimplicibus, longis, & tenuibus filamentis, longitu- 
dine quatuor & fex pollicum , craffitie autem fili fu- 
torii craffioris, fine articulis, fed fi fricetur, nodofus 
uafi eft, & facile frangens, coloris eleganter viren- 
tis, faporis falfi inftar Algarum. . : S 
ui crefcit in litoribus arenofis, & ad oftia flumi- 
num dulcium longitudinem habet capillitii, fed qui in 
planis crefcit rupibus, brevior eft... 
. Nomen. Latine Capillus Nympharum, & Sericum ma- 
rinum ; Malaice Lumut laut, h.e. Museus marinus, 
nomine. nimis generali , -aliis Sajor lompan ; Sinice 
Hauty; Amboinice-in Léytimora Rumut kebur, h. e. 
Muscus capillaris. ` E : 
Locus. In talibus crefcit planis litoribus, "ubi folum 
craffa arena & ingentibus planis rupibus haud profun- 
. dum? eft, vel etiam talibus in nudis fcopulis pauca ` 
arena hic & illic tectis. Copiofiflimus & optimus re- 
peritur in oftiis fluminum , atque in hifce tam alte, 
quam maris itus- &. reditus eft, ubi tales inveniuntur 
rupes; -uti if: Amboina in oftiis luminum Weykeu & 
Weynitoe, optimus tamen ficcatus ex Sina defertur, 
qui non tam falfus eft, quam quiin hifce calidis crefcit. 
regionibus. > : 
. ' Ufus. Apud. hofce incolas in nullo eft ufu, fed Si- 
nenfes eum adhibent, qui, quuni ipforum Haury non 
fit ad manus, Amboinenfi utuntur. Quotannis men- 
fibus Augufto & Septembri eum quzrunt in talibus 
litoribus, eumque per noctem in recenti macerant 
d» z E aliquot dein dies ad folem ficcant, & ad 
ervant. à 
Sic- 
. VYF EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. ' 
| o : Ha basis der Nymphen. 
af, en moeten ons in °t Zeewater begeven, omte 
zien , wat voor kruiden op de ftranden onder 't zees 
water groejen, daar bet niet boven een man diep is ,zyn- 
de alle zoodanige kruiden , die men onder den naam van _ 
Muscus marinus, en Alga begrypt , waar van ver fcbeide 
zoorten in de volgende Capitielen zullen befchreeven werden, 
W y fcbeiden nu van "t land en wan de zoete wateren 
Ten eerften komt ons voor een fcboon gewas van Zee- 
mos , groote gelykeniffe bebbende met bet geene wy in "t 
laatfte van ’t voorgaande Boek Miscus capillars of T 
angin genaamt bebben. Want bet groeit met groote bosjes 
by malkander , beflaande uit enkele lange en dunne draż 
den, van vier tot fes duimen lank , in de dikte van grof 
naaigaarn, zonder leden, egter in "t firyken wat kerteli, 
en kort afbreekende , fchoon-groen van couleur, van pee 
es als alle Alge. j : : 
et teen op zandige ftranden waft, en in deuitgatigen 
van e Afina her als bairlokken y Com op 
vlakke klippen groejende valt bet korter. ` 
Naam Jn % Latyn Capillus ema , en Serie 
cum marinum; in ’t Maleits Lumut laut, dat is Mus= 
cus marinus, met een al te gemeenen naam , byanderen 
Sajor lompan; in °t Chinees Hauty ; in "t Amboins , op 
a Rumut kehur, dat is Muscus capillaris. 
laats. Het waft op zoodanige vlakke "omn daar 
klippen niet diep 
E 
bet grof zandig is , met groote platte kraa 
daar onder , of ook wel op zoodanige bloote klippem., die 
bier en daar met een weinig zand bedekt zyn. meefte 
eh bejte vindt men in de monden van revieren , en dezele 
ve zoo hoog op als ebbe en vloet gaat, daar zoodanige klip- 
pen zyn gelykop Amboina, in de monden van de revieren 
Weikau en Weynitoe, bet befte nogtans komt gedroogt uit 
China „`t welk zoo ziltig niet en is , als tr geene in deze 
beete geweften groeit, 
Gebruik. By deze Inlanders beeft bet geen gebruik, maar 
de Chinefen maken "er meer werk af , dewelke baar Chinees 
Hauthy niet konnende krygen, moeten baar met bet Am- 
boinfe bebelpen. Faarlyks in de maanden Auguftus en 
September zoeken ze "t zelve op de voornoemde ftranden , 
weeken bet een nagt in vers water , droogen * als dan 
eenige dagen in de zonne , en bewaren "t tot de koft. 
EA Want 
