XI. Boek, LVI. Hoff. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM SEXTUM. 
Alga coralloides. Sajor karang. 
Agar agar carang. 
am vere fubfequuntur Algz , Malaienfibus generali 
J nomine Agar agar die, atque fub iis mox una 
obcurrit plantula , quam ob elegantem ejus for- 
mam primo propofuimus & preferimus , & cujus qua- 
tuor obfervavi fpecies. 
Primo. Alga coralloides prima, eft arbufcula elegan- 
ter ramofa, non ultra tres quatuorve transverfales di- 
gitos alta, que inferius caudicem gerit parvum, fed 
hic mox fefe dividit in quatuor vel quinque rotundos 
& glabros ramulos, vix culmum vel filum velatorium 
craffos , atque hi iterum in innumeros minores di- 
ftinguuntur , qui eriguntur inftar foliolorum brevio- 
rum Feniculi vel veri Crithmi , ita üt tota hee arbu- 
Tcula denfam gerat frondem, ac fuperiora foliola feu 
apices nodofi quafi vel articulati videntur , fed re 
vera non funt, Ita ut tota plantula, fi rami paulo ma- 
gis introflexi effent, haud male referret rofam iftam 
Hierochlytanam dictam. = 
Tota vero plantula non dura vel faxofa eft, fed mol- 
lis & cartilaginea quafi, ad ramos femi pellucida, gla- 
bra, & vifcofo muco obducta , ita ut e manibus ali- 
cui prolabatur, fi quis eam evellere tentet. Color va- 
rius eftpro varietate fundi, ns enim in planis crefcit 
litoribus , plerumque alba eft, leete rubro intermixto 
colore, quz vero in magnis & nigris provenit fcopu- 
lis fub aqua pofitis , plerumque obfcure ruffa eft inftar 
Vifci, fpiratque fortiter odorem marinum , fi primum 
ex aqua producatur , faporis falfi eft inftaraliarum Alga- 
rum, fi vero in aqua parum abluatur, falfa quodam- 
modo eft, ac proinde cruda edi poteft. 
Secundo. Alga coralloides fecunda, paulo altior eft 
praecedente , fed craffiores & firmos gerit ramos, qui 
. fuperius in obtufos dividuntur apices, ac melius Co- 
ralliorum arbufculas referunt , nec tam vifcofa eft 
quam prior, coloris obfcuri inftar Vifci, in aliis vero 
jnfulis quoque alba, purpurea, & virefcens reperitur, 
- Tertio. Alga coralloides tertia ramulos gerit inftar 
precedentis, fed hi lati funt, & diftin&i inftar crifta- 
rum Galli, coloris Vifeini, fed non mucofi. 
. Quarto. Alga coralloides quarta prime fimilis eft, 
fed longiores gerit ramos , & tenuiora foliola, fere 
inftar Millefolii , coloris vifcini , non mucofa, fine . 
femine & granulis.. 0. - EN 
- Nomen. Latine Alga coralloides, & Agarum coralloi- 
des; Malaice efte ag , & Agar agar carang ; Am- 
boinice in Leytimora Ayfana & Ayısfana, h. e. ar- 
bufcula ramofa., item. Rume yar waccar ex forma race- 
mi Canariorum ,. qui fructibus onuftus eft, aliis Lottu 
lottu, & Callocane; Javanice & Baleyice Bulung; Mac- 
caffarice Dongi dongi. SE 
Locus. In planis reperitur arenofisque litoribus , 
non pura arena , fed fractis Coralliis teftis , & inani- 
bus conchis tectis , ubi fundus plerumque albus eft. 
Ruffa & vifci coloris reperitur in Leytimorz parte 
Zephyrea , ih magnis & planis fcopulis marinis, fub 
aqua femper pofitis, qui vel maris refluxu non multam — 
retinent aquam. Non femper tamen magnis. fixa eit 
rupibus , fed lapillis , teftis, & fragmentis Corallio- 
rum, que cum ea fimul extrahuntur , atque circa rą- 
dicem aliam aliquando gerit plantam , foliola nempe ` 
tenuia & viridia feu fegmenta ex claífe fubfequentis Mag 
Latuce marine. : EE 
Apertum amat mare , circa quod non multifunt fluvii 
dulces, unde non vel raro reperiturin Amboinenfifinu, — 
fed in Leytimore 
pene Zephyrea Oma , Oeliaffara , 
-& in plana infula 
uffa Cafla in Caybolbz finu fita. 
Ed $ 
Tres últimz fpecies in quibusvis crefcunt litoribus, ` 
ac vulgatiores {unt prima fpecie, que peculiáriter 
Lottu lottu puti dicitur , uti tres ultime, obfcura 
nempe ruffa, &vifci color Lottulottu metten, Harien- 
baur vun, h. e. Alga coralloides vocatur. ` 
Bulung quoque in cunétis fcopulofis litoribus Bale- 
E & Jave Orientalis reperitur, prefertim circa Ba- 
eyez pagum Lebe, ubi dicitur, ferrum e terra excre- 
Ícére, ubi hanc Algam decurrente aqua ex fcopulis 
B Us. 
Marinis petunt. 
181 
SES EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK. 
‚De Koraalsgewyze Alga-plant, 
u volgen de eigentlyke Algæ , by de Malyers met 
een generalen naam Agar agar genaamt, enonder 
de zelve ten eerfben een klein plantje, "t welk wy 
om zyn fraaje gedaante den voorrang geven, en waar van 
ik vier zoorten aangemerkt bebbe, i 
 L Alga coralloides prima , is een aardig getakt boomp» 
Je, niet boven drie of vier dwersvingeren boog , beneden 
bebben ze cen flammetje , maar dat verdeelt bem terftont 
in vier of vyf ronde , en gladde takjes , fcbaars een ftroo. 
balm of zeilgaarn dik , en dezelve baar wederom in on- 
telbare mindere , die over eind ftaan „als korte enkele blaad- 
jes of den opregten Critbmus , zoo dat bet gebeele boompje 
cen dikke bos wert, en de bovenjte blaadjes of Jpitsjes vies 
ken wat knoppig of geleed „maar zyn bet niet, zoo dat bet 
gebeele plantje, indien de takjes wat meer innewaarts ge- 
kromt [Londen „ niet kwalykgelykt na die zoo genoemde roos 
van Jericho. 
Het gebeole plantje is niet hard of fleenagtig, maar week 
en Arakebeenig aan de takken y half dovr/cbynend , glad, 
en met een kleeverige flym bebangen, zoo dat bet iemand uit 
de banden glipt, als men *t uittrekken wil. De couleur is 
verfcheiden na de verfcheidentheid der gronden, Want 
het geen op vlakke firanden gróeit , is meeft «vit , met ligt. 
rood gemengt , maar "t geen op groote en zwarte klippen 
walt, die onder water fiaan, is meeft donker-ros als lym, 
van een flerke zee-reuk, als zy eer[E uit bet water komen, 
žiltig gelyk andere Alge , maar als men ^t flegts een wei- 
nig in water af/poelt , 200 is bet niet meer dan balf brak, 
en dierbalven bekwaam om faauw te eeten. 
_H. Alga coralloides fecunda , is twat booger dan de 
voorgaande , maar heeft dikkere en flyve takken , die zig 
boven in ftompe fpitzen verdecien , en beter naregte Coral: 
boompjes gelyken , zoo flymerig niet. als "t voorgaande, 
mede lymverwig van couleur, maar op andere Eilanden 
vindt men 't mede wit , purperverwig, en groenagtig. 
TIT. Alga coralloides tertia ,. beeft takjes als "t voor- 
gaande , maar die zyn breed, en verdeelt als Hanekam- 
men, ook Lymveravig , en niet flymerig. 
IV. Alga corallöides quarta, is bet eerfle gelyk , dog 
beeft langere iro[Jen , en pes. blaadjes , fcbier als Mil- 
lefolium, lymverwig, niet flymerig, zonder zaaden kor- 
Tëlee REN 223. AE dI. 
— Naam, Jn "t Latyn Alga coralloides y: €? Agarum 
coralloides ; in ’t Maleits Sajor carang en Agar agar 
carang; in t Amboins, op Lytimor Aytana y en Ayts- 
fana; dat is veel-getakt boompje ; item Rumé yar 
waccat, ma de gedaante van een Kanary-tros met vrugten 
bladen, by andere Lottu lottu, en Callocane; in’t Fa- 
vaans en Baleits Bulung; op Maccaffar Dongi dongi. 
Plaats. Men windt bet op vlakke zandftranden niet in 
zuivere zand, maar alwaar gebrooke kraaltakjes y feberf= 
jes, en lege ze leggen , "t welk ee wit is. 
Her roffe en lymverwige vindt men op Lytimors Zuidzyde, 
op groste en vlakke zee=klippen , die altyd onder water 
fan, of by de ebbeniet veel water bebouden. Het is egter 
x aan de groote kl ippen niet altyd vaft ‚maar mede aan kleine 
17] erfjes , en ftukjes van gebrooke kraalftenen, 
die men daar Erd , bebbende omtrent de worte} 
zomtyds nog een ander gewas , te weten dunne groene 
PE riemkes , uit e geflagte van de gma Ed 
‘marina, ES Ta 
[et wil een-openbare zee bebben , daar omtrent niet veel 
evieren zyn. Wesbalven men’t niet of weinig vindt 
—$n de Amboinfen inbam , maar op Lytimors Zuidzyde 
Oma, Oeliaffar , en opt vlakke Eiland Nuffa Caffa in 
ad 
Caybolhos bogt gelegen. 
= CH drie lain wee wallen op allerbande firanden, en 
1 zyn gemeender dan de eerfte zoorte , dewelke in’t byzonder 
> Lottu lottu puti biet, gelyk de drie laafte donker rofJe of 
lymverwige Lottu lotta metten, en Harienhaur uun, 
dat is Kraalfteenige alga. 
Het Bulung werd ook op alle klippige ffrandenvan Baly 
en Ooft-Fava gevonden , inzonderbeid omtrent de Bali/cbe 
Negory Lebee , daar men zegt, dat yzer uit de aarde 
groeit, alwaar ze deze Alga met aflopent water van de 
elen, 
SE dn Gebruik, 
