188 e 
CAPUT QUINQUAGESIMUM NONUM. 
SargafJum pelagium. Sarga[fo do maar. 
terim convenientiam hic quid memorare opor- 
tet de nature noto artificio, quod inftar Alge 
marine eft , & in magno Atlantico mari ad centena 
quidam milliaria obcurrit inftar ingentium campo- 
rum, ac potiffimum uno in loco, vel decurfu multo- 
rum annorum paululum eum mutat. 
Nautarum negligentia in cauffa eft, nondum plena- 
rie fuiffe defcriptum in hunc usque diem juxta ejus for- 
mam, naturam, & ortum, licet revera fit opus homi- 
num ingenio haud facile penetrandum , atque hinc 
Maxime convenit ifte locus Pfalmifte, qui dicic Pfal- 
mo 107. verfu 23 & 24. Qui navibus mare trajiciunt, 
& in magnis aquis fefe exercent, ingentia vident fum- 
'mi Numinis opificia & miracula in profundo. Non 
uno modo atque unius forme a nautis defcribitur, 
unde probabiliffimam hic ejus proferam naturam. 
I icet paululum extra fcopum fit, attamen ob ma» 
Quum Chriftopb. Columbus Anno 1492. novum in- 
veltigaret mundum, & a Canarienfibus infulis ad Oc- 
cidentalem trajiciebat plagam , mare inveniebat mox 
tot refertum herbis, ut pratum referret , dicitque ber- 
bam iftam effe flavefcentem, inftar foeni femi ficci, 
folia gerentem Rutz vulgaris, cui adpendebant co- 
iofz bacce, nigricantes, & ficcate inftar Baccarum 
nint" &c. Ifto cempore hanc offendebant herbam, 
uam primum ex Zephyrea plaga advenientes infulas 
i Verde, noftratibus Salinas ditas , præternaviga- 
rent, ad altitudinem nempe viginti graduum. 
Hodie non prius detegitur, quam quum perventum 
fit in:occidentali plaga infularum Canarienfium, a vi- 
inti feprem nempe gradibus ad triginta oéto latitudi- 
dinis borealis, quod fpatium eft ultra centum & fexa- 
ginta milliarium mon continuum , fed ubi ingentibus 
pratis inftar infülarum in eo fluétuat loco, nunc fibi 
vicinum, nanc iterum recedens, prout forte ventiid 
propellunt, vel naves id feparant. : s 
Fobann. Larius in fao itinerario marino fequenti id 
defcribit modo, Dein navigabamus quindecim conti- 
puis diebus per herbam, que ibi aque innatat, tam 
firmiter fibi nexa, ut nifi fecuribus viam aperuiffe- 
mus, quum navis permeare cam non poterat, ibi re- 
morari & manere debuiffemus. Ac quum per hafce her- 
bas aqua marina effet turbida , hinc cogitabamus in 
aludibus cenofis nos effe depulfos, vel quasdam in- 
ulas.adjacere. Projiciebamus itaque plumbum, fed 
detegebamus ad quingentas ulnas nullum fundum, uti 
neque infula neque continens ibi obfervabatur. 
Anno 1596. Belge, qui primam inftituerunt naviga- 
tionem in Indiam Orientalem, in reditu hanc detexe- 
rant sherbam altitudine a viginti ad triginta quatuor 
[ed latitudinis borealis, « : 'eam cum 
‘afturtio aquatico , ejusque s cum Uvis crispis , 
uwe intus concave erant, ac mare hac herba tam den- 
e obduétum erat, ut ni ventus effet fatis fortis, eam 
pernavigare non facile poffent. - 
Pifo Libr. 4. Cap. 68. Sarga[Jo fequenti defcribit mo- 
do. Planta iita marina, quam Hispani Sargaco, ac 
noftrates Zee-krooft vocant , potius ett Lenticula mg- 
rina, quam Alga, eft enim arbufcula palmam longa, 
cinereos gerens caules, quibus innumera adftant fer- 
rata foliola , rubentia, & in glebas quafi a 
. . D - „> 
quz ex incerto ortu circa infulas Flandriz tantum in — 
mari obcupat fpatium ; ut pro terra& non pro mari 
haberetur, atque haud multum naves, non forti 
propelluntur vento, inpedit, unde PA a Len- 
ticulare mare vocatur a Belgis, qui ex India domum 
redeunt. 
Lufitani & focii Germani magna eam‘ re fo- 
Jebant copia, in aqua macerare, coquere 
cum fucceflu bibere contya dolentem & fappreffum 
urine micum. = 
Herba eft fatua , excepto quod parum falfa fit ab . 
aqua marina, nullz in ea obfervantur fibrille radica- 
les, (ed veftigia quedam funt, aci abrupte effent. 
Alii mihi narraverunt , folia oblonga & angufta effe, 
fruétusque referre Ribefia, foliaque ficca elegantem 
contrahere rubrum colorem , que hodie in Belgium 
adducuntur, ut contra Nephritidem adhibeantur. 
Quum 
HERBARIIAMBOINENSIS LiberXl. Caput LIX, 
NEGEN EN VYFTIGSTE HOOFDSTUK, 
Het Zee-krooft. 
oe wel ’t buiten uns perk is, zoo moet ik wegens gès 
H lykbeid der [Loffe al bier wat aanroeren , van't be. 
: kende wonderwerk der natuur , zynde een Zeekroos 
t welk men in de groote Atlantiffe zee eenige bondert mylen 
lank met groote Velden, en dat meêft op een plaats vindi 3 of 
by verloop van veele jaren den zelven een weinig verandert. 
De agteloosheid der Zeeluiden is de oorzaak , dat men 
tot beden toe bet zelve niet ten volle befchreeven vindt; 
na zyne gedaante , aart , ende oorfpronk, boe wel ^t in der 
daadeen werk is voor "s menfchen verfland zwaar te door- 
ronden , en bier inzonderbeid plaats beeft, ^t geene den 
falmift zegt , Pfalm 107. vers 23 en 24. die met Schee 
pen ter zee varen , handel doende op groote wateren , die 
Sien de werken des Heeren , en zyn wonderwerken in de 
diepte, Het werd niet op eenderlei manier, en van eens 
derlei gedaante door de Zeelieden befchreeven , waar van 
ik de waarfchynlykfte bier voort brengen zal. 
Als Chriftoph. Columbus Anno 1492. de nieuwe age, 
reld opzogte, en van Canarien Weftwaarts over ftak, be- 
vond by firaks de zee zoo vol kruiden , dat bet een wei» 
land geleek , en zegt dat bet zelve kruid geelagtig was, 
als balf gedroogt booi, met bladeren als de tamme Ruite, 
daar aan veele befien bangen, zwartagtig , en gedroogt 
als Geneverbefien ESc. In die tyd ontmoete men dit kroos, 
zoo dra als men uit bet Zuiden komende, de Eilanden van 
Cabo-Verde, by de onze de zoute Eilanden genaamt , gepas- 
Jeert was , te weten amtrent de boogte van twintig graden, 
Hedendaags ziet men ^t niet eerder , dan tot: dat men 
regt int Weften van de Kanariffe Eilanden komt, na- 
mentlyk van zevenéntavintig tot agtentwintig graden Noor- 
der breedte , zynde een rak van ruim bondert feftig mylen 
niet aan malkander bangende, maar met groote veldenals 
Eilanden op die plaats dryvende , van en tot malkander 
Mosa "o dat bet mi[Jcbien de winden dryven , of de 
Scheepen doorfnyden. 
_ Johan. Lerius in zyn Schip vaarden befchryft bet ab 
dus. Daar na zeilden wy wel vyftien dagen door veel 
kruid, "t welk aldaar op ' water dryft, zoo vaft aan mal 
kander bamgende , dat indien wy niet met bylen de weg 
badden opgekapt, vermits bet fchip niet door konde komen, 
«vy aldaar badden moeten blyven. En dewyl door deze krut- 
den bet zeewater eenigzints troebel wierde, zoodogten wy 
in eenige moerafige poeleh waren gezeilt , of dat ’er eenige 
Eilanden omtrent waren. Wy wierpen dierbalven loot, 
maar bevonden op vyf bondert ellen nog geengrond, gelyk 
ook nog Biland nog vaft Land daar omtrent was. 
„Anno 1596. Hebben de Hollanders , die deeerfte Schip- 
vaart na. Oojt-Indien gedaan hadden , in’t wederkeren _ 
naar buis dit kruid gevonden , op de boogte van twintig 
tot vierendertig graaden Noorder-breeite, en vergeleeken't 
zelve by Waterkerfe,zyne vrugten by Kruisbefien, die van 
binnen bol-waren, en de Zee zoo dik daar mede bedekt , dat 
ze zonder tamelyken wind daar niet door konden geraken. 
$ 
Pifo Lib. 4. cap. 68. befchryft bet Sargaffo aldus. Dat 
Zeegewas , dat de Spanjaarden Sargaco , en de onze Zee- 
krooft noemen, is veel meer een Lenticula marina, dan 
een “Alga , want bet is cen boompje van een band lank s 
met grauwe ficelen , daar aan ontelbare gezaagde blaad- 
Fei SC roodagtig, en in klontertjes gepakt , bet welk 
wit een onzekeren oorfpronk omtrent de Flaamfche Eilan- 
den een x00 groote plaats in zee beflaat , dat men "t voor 
pen bebben , niet weinig belet, waar van die kontryen 
de Krooft-zee van de Neerlanders , die uit Indiente buts 
dand ied pall. pal aanzien, ende Scheepen, die flap» 
keeren, genaamt werd. 
De Porrugeefen en Duitfe gezellen pleegen "t met boo- 
pen te wergaderen, in water te weeken , op tekooken , em 
a gor Heer te drinken tegens bet pynelyke en opgebou- 
atermaken. en 
Het is zonder fmaak , bebalven eenige brakkigbeid, die 
bet van "t zeewater beeft, men ziet er geen wortelen aat» 
dan eenige tekens , als of bet afgebrooken was. 
Anderen bebben my mondeling verbaalt , dat de bladeren , 
lankagtig en fmal zyn, en de vrugten naar Aalbefien ge- 
lyken, dat de bladeren gedroogt , Jcboon rood werden, die 
men bedendaags in Holland voert, om tegens "t rent 
&tbruiken. 
