AAA 
HERBARII 
AMBOINENSIS 
LIBER DUODECIMUS. 
De arbufculis agens marinis, ES plantis 
Saxofis, feu de Lithodendris © 
Lithophytis. 
| 193 
AMBOINSCH 
KRUIDBOEK. 
TWAALFDE BOEK. 
Handelende van de Zeeboompjes ‚en 
fleenagtige Zeegewalfen, die na 
een Plant gelyken. 
CAPUT PRIMUM. 
De Lithodendris generaliter , ex qui- 
bus nempe confiant partibus, quo 
modo , ES quo in loco crefcant. 
debimus , quid in fuo abfcondat finu , quod 
nempe zmulatur plantas terreftres, flores, vel 
fructus, ac proinde in hoc contineri quoque oportet 
Herbario. 
Latine vocantur Arbuscule marine, Greca voce 
Litbodendra ; Belgice Zee-boompjes , & Kraalfleenen , 
acfi diceretur Corallium /purium, feu arbufcule, que 
Corallium referunt. Malaice Accarbaar, & Kalbabaar, 
vocabulo femi Arabico , quod denotat radicem vel 
lignum e mari, item Carang, h. e. Corallium, fed 
quodam difcrimine , uti mox patebit, 
A terreftribus plantis in mare devenimus , übi vi- 
Dividuntur in tres primarias claffes, quarum prima 
'comple&itur tales, quee mixtam habent fubftantiam 
ligni & faxi, quedam unius, quaedam alterius copio- 
fiorem materiem , unde & magna ex parte flexiles 
etiam funt. 
He proprie vocantur Arbufcule marine, ac Malaice 
Accarbaar & Calbabaar, proxime accedentes ad Co- 
ralliorum naturam. : 
Secunda claffis eas comprehendit , que majorem 
faxei quam lignei habent fubftantiam, immo magna 
ex parte faxofz funt, nihilominus tamen referunt for- 
mam plante, floris, vel fructus. He peculiariter vo- 
cantur Corallia, Malayenfibus Carang & Carang bon- 
ga, h. e. flores vel germina Coralliorum. 
"Tertia claffis eas continet , que neque faxum, ne- 
que lignum funt, fed fpongiofam habent fubftantiam, 
que nunquam in faxum degenerat, quales funt Spon- 
gie & fimilia. 
Locus naturalis eft mare, ac non modo crefcunt in 
rupibus in mare excretis, fed etiam aliisin rebus, tam 
faxis quam lignis , & fragmentis in id projeétis vel de- 
pofitis, uti ad quamvis fpeciem peculiariter indicabi- 
tur, quibusdam in locis fundus maris hifce plantis 
adeo tectus eft, acfi dunus effet „fed plerumque difper- 
fie crefeunt, hic & illic una alterave, atque nulla eft 
infulain hoc Archipelago Moluccano, cujus litus non 
unam alteramve profert plantam , ita ut huc perti- 
neat & verificetur, quod Plinius olim feribebat Libr. 
13. Cap. 25. quum dicit. In mari etiam crefcunt fru- 
tices & arbores, minores quam in mediterraneo noftro 
mari, Lacus enim ruber, & totus Orientalis pelagus 
repletus eft filvis fub aqua crefcentibus. Quo in capite 
plures enarrat alias fpecies, cum noftro Accarbaar 
convenientes, uti fuo loco ad quamvis adnotabitur 
plantam. 
Quedam harum plantarum marinarum amant litus, 
vel fundum litori proximum , queque modo binas, 
tres, quatuorve fupra fefe habent orgyas aque, que- 
dam etiam tam proxime litori vel fupra tenias maris 
fite funt, ut maris refluxu femi nude fint. Alie con- 
tra tam profunde fefe abfcondunt in maris finu , ut tota 
planta magna ex parte hominibus ignota fit, ac pro- 
funditatem habent quinquaginta , octoginta, & centum 
orgyarum , ipfarumque frufta tantum conquiri pos- 
funt, uti pre reliquis abyffum amat ifta arbor, cui ad- : 
crefcit rara Calappa-laut. 
TAFEL A Ut 
EERSTE HOOFDSTUK. 
Van de Zeeboompjes in °t gemeen, 
wat bet zy, boe, en waar 
zy groejen. 
W y zyn nu al van de Landkruiden af, en opzeege- 
raakt, daar «vy zullen bezien, «vat dezelve in ba- 
ren {choot verborgen bout , bet geene naar land- 
gewalfen, bloemen, of vrugten gelykt , en dierbalven in 
dit Kruideboek moet mede begreepen werden. 
Men noemt ze in't Latyn Arbusculas marinas , en 
met een Grieks woord Lithodendra , im't Duits Zee- 
boompjes, en Kraalfteenen, als of men zeide Baftardt 
Corál of Boompjes, die na Koraalftruiken gelyken. In 
"t Maleits Accarbaar , en Kalbahaar met een balf Arabis 
woord, willende zeggen wortel of bout uit zee, item Ca- 
rang , datis Kraalfteenen, dog met een onder/cbeid , gelyk 
Jtraks blyken zal, 
. Men verdeelt ze in drie boofdgeflagten, waar van 't 
eerfte bebelfi zoodanige , die een gemengde fubjtantie van 
bout en Deen bebben , zommige van't eene , en zommige 
van "t andere meer, daarom ze ook voor bet meefte deel 
EE zyn. 
eze noemt men eigentlyk Arbusculas marinas, dat is 
Zecboompjes , en in ’s Maleits Accarbaar en Calbahaar , 
de natuur der Koralen naaft komende. 
Het tweede geflagt begrypt die geene, die meer van de 
fleenige dan van de boute fubftantie bebben. ‘Fa voor bet 
meefte deel geheel fteenagtig zyn, niet te min nog alle de 
edaante van een plante, vrugt, of bloeme beboudende. 
eze noemt men in 'tbyzonder Kraalfteenen , de Malyers 
en Carang bonga , dat is bloeme of uit/pruitzels 
van den Kraalfteen. ` - er 
- Het.derde geflagt, zyn die geene , die nog [leen nog bout 
zyn; maar een vooze fpongieuze fubftantie bebben, die 
nooit in fleen verandert, gelyk de Spongien en diergely- 
ken, 
Haare natuurlyke plaats belangende , 200 is de zelvede 
zee niet alleen op de natuurlyke klippen, die in zee groejen, - 
maar ook op andere dingen zoo wel fleenen als bouten en 
` „Seberven, die daar in geworpen of gezet worden, gelyk 
by een ieder zoorte in ^t byzonder zal gezegt werden, op 
zommige plaatzen is de grond van de zee met deze planten 
zoo bezet, als of bet een duin was , dog meet groejen ze 
ver/preid van malkander bier en daar een, en daaris niet 
een Eiland indezen Archipelagus Moluccanus viens firan- 
den niet de een of andere zoorte voortbrengen, zoodat bier 
wel te pas komt , en waar gemaakt werd, bet geene Pli- 
nius eertyds fcbreef Lib. 13. Cap. 25. zeggende, In de 
zee wajlen ook flruiken en bomen , kleinder dan in onze 
- Middellanize Zee, want bet roode Meir , en de gebeelen 
Orient is wervult met boffen, en dat onder water. In 
welk Hoofdftuk by: meer andere zoorten ophaalt , die met 
ons Accarbaar over een komen , gelyk op zjn plaats by 
ieder zal getoont werden. 
Zommige van deze zeegewaffen, beminnen de firand of 
wal, die den firand naaft is, bebbende maar twee, drie, 
vier , en vyf vademen water boven baar , zommige ook zoo 
na op firand of zoo boog op de reven, dat xe by afloopent 
avater balf bloot leggen. Andere daar en tegen verbergen 
zig zoo diep in de fchoot der zee, dat bet gebeele gewas 
nog meerendeels voor menfchen onbekent is , op vyftigs 
tagentig , en hondert vademen diepte , en niet dan ftukken 
en brokken daar van voor den dag komen , gelyk voor de 
andere de afgrond bemint die boom , daar de zeldzame 
sail aangroeit. pa 
