194 
Ur de ipfarum ortu generali quid memorem, hic 
non omniex parte fatis-indagatus eft , quum funt 
lante extra hominum vifum & acceflum crefcentes. 
nde & pfo modulo ingenii, proprieque experien- 
tie’ quid de eo philofophabimur , antea Lectorem 
monentes, vulgarem opinionem non valere, que pu- 
tat, omnes haíce arbufculas ex rupibus crefcere, qui- 
bus infident; quod falfum efle experientia docet , 
exceptis quibusdam , in quibus verum efle quodam- 
modo. videtur. i 
Non juftüm etiam proferunt fru&um vel femen, 
quo fefe propagant , uti quidam de veris Coralliis fa- 
bulati funt. Ifta enim capitula, veficule , & granula, 
que aliquando iti quibusdam hatum plantaram marina- 
rum reperiuntur, non magis pro iplo femine habenda 
funt, quam aquofz ifte & concave veficulz , que in 
cunétis fere deteguntur Algis, & ad propagationem 
nil faciunt. 
Ut itaque ortum harum plantarum ultérius indage- 
mus, dicimus, cunctas arbufculas marinas, quamdiu 
fub aqua in naturali crefcunt Joco , inveftitas effe vel 
cortice fragili & fpongiofo, vel muco falfo absque 
cortice , fed ita ut utreque ifto muco obduéte fint. 
Hunc. mucum putamus effe verum ortum omnium 
plantarum marinarum., in quo vis feminalis latet 5 at- 
ue ubi hic mucus per maris undas devehitur , atque 
efe figit alicui rei, ibi format novam plantam Mmari- 
nam, que mox pabulum ducit ex falfis, fulphureis, 
& pinguibus aque marine partibus, quod per Magne- 
tismum nature adtrahit , ac non ex fubjeéto fundo, . 
qui aliquando penitus ineptus eft pro nutritione. ta- 
lium arbufeularum. p 
Huic enim muco perinde eft, ubinam fefe figat, 
atque nil differt, an ligno, frufto vafis, lateri cocto, 
filici, offi, velaliireiadducatur , ubifefe modo figere 
otet , ibiarbufculam format. Attamen nigrum Accar- 
ariumaliquid peculiare habet , quod radices fuas pro- 
funde agit in mollia Corallia, ex quibus in proventu 
aliquód pabulum videtur ducere , fi vero radix rite a 
faxo feparetur , nil nifi rugofus detegitur apex , qui 
nullas fibras in faxum figit fuétorias , uti omnes plan- 
te neceflario requirunt, qua ex eo pabulum fugere 
vellent. MA Sci LIEU 
Cortex ifte fpongiofus, feu crufta ifta potiffimum 
"detegitur in arbufculis prime claflis, & quidem diverfi 
color, nigrum enim Accatbarium cinereo obduétum eft 
cortice, cinereum vel ligneum rubro, flabella márina 
nunc rubro, nunc cinereo, nunc albo, & calce quafi 
obducta funt. “Cinerea & rubra crufta facile: feparari 
oteft , fi aliquamdiu pluviis exponatur planta, vel 
in humido fepeliatar folo, ac leniter abradatur, fed 
. alba, que in quibusdam. dependet flabellis , difti- 
bos eparari poteft, ac plerumque lapidea quafi 
Non credendum itaque eft, uti fupra jam innu- 
mus, arbufculas hafce marinas ortum ducere-ex Alga 
coralloide , licet forma optime cum iis conveniat, ex- 
perientia enim fatis docet, Algam iftam nunquam la- 
ur See , fed maturam a fundo feparari, & herbacea, 
a fübttantia in litus projici. Sic quoque falfum eft, 
vera Corallia, vel has arbufculas marinas füb aqua 
mollem effe herbam, & fupra aquam in aére*primum 
lapidefcere, uti multi id pertinaciter perhibent, in 
opinionem duéti id credere, quum arbufculas has fub 
aqua vident fefe flectere inftar Juncorum , ër juxta. 
fluxum fefe torquere, quumque ifto cinereo cortice ` 
tete funt, optime Juncos emulantur. Concedo qui- 
dem, füb aqua multo mobiliores & flexiliores effe, 
atque in acre multo rigidiores, quod etiam compro- 
batur & detegitur in cunctis ingentibus fcopulorum 
faxis, marmore & albaftro , quz multo facilius in 
matricis finu cedenda funt, quam fi aliquamdiu aéri 
fuerint expofita. , 
Mos adtrahendi & colligendi hafce arbufculas va- 
rius quoque eft, ac proinde melius conducet quem- 
vis ad quamvis fpeciem. ee notare, uti & 
am proxime quelibet ad verum adcedat Corallium. . 
Hoc generaliter hic declarare me oportet, magis for- 
tuito qan de induftria adtrahi , ac quidem per pifca- 
tores & nautas, 
L 
Piíca» 
HERBARIIAMBOINENSIS 
Liber XII. Caput 1 
Van haren oorfpronk iets in ^t generaal te melden , zoo 
is dezelve nog niet-alderduidelyks onderzogt ,- als zynde 
pianten , die buiten "s menfcben gezigt en omgang groejen, 
Die wy na de mate van ons verjland en eigen ervaringe 
daar van zullen philofopbeeren. Voor alden Leezer waar- 
fcbousvende , dat bet gemeene gevoelen niet en deugt, daar 
men fuftineert, dat ole deze boompjes uit die klippen groe- 
jen; daar op ze finan , bet welk niet waar te zjn, de 
ervaaringe leert , bebalven in zommige y daar bet eenig- 
zints waar fcbyut te zyn, ‘ 
Zy dragen ook geen waaragtige vrugten of.zaad, waar 
door ze-bun mogtén voort-teelen , gelyk zommige: yan de 
regte Koraalbomen gefabuleert;bebben. Want die knopjes, 
blaasjes, en korrels , diemen zomtyds aan eenige van deze 
zeegewallen vindt, zyn niet meer voor opregt zaad te bot 
den, dan die wateragtige en bolle blaasjes , diemen fcbier 
aan alle Algaas vindi , en tot de voortteelinge nieten deu- 
en. 
Om dan. den oorfpronk dexer_gewaffen wat-nader te ra- 
men, zoo zeggen wy dat alle zeeboompjes zoo lange zeon- 
der water op-baar natuurlyke plaats aen. af met een 
broffe en-fpongieufe [cbor[Je , of met een xiltige Den 20N= 
der fcbor[Je bekleedt zyn, dog zoodanig , dat beide met dien 
Siym bebangen zyn. Dezen Sym ellen wy voor den tin 
gentlyken oorfpronk van alle zeegewallen , daar in deza- 
delyke kragt leid , en waar dezen flym door de 2eebaren 
been gevoert werd, daar by zigaan zet, daar formeert bet 
een nieuw zeeboompje yt welk voorts zyn voedzel beeft uit de 
ziltige, zwavelige, en vette deelen des zeewaters „ dezelve 
door. de Magnetismus nature aan zig trekkende , en niet 
uit den onderleggende grond , die zomtyds gants ombe- 
kavaam is. om zoodanige boompjes te voeden. ; 
Want. dezen flym maakt geen onderfcbeid „ waar dat by 
zig hegte, bet geld bem even veel of by tegens een bout, ` 
poi/cberoe , gebakke fheen, key, of been aangevgert werd. 
Daar by zig maar hegten, mag, daar formeert by. een 
boompje. Evenwel beeft bet zwarte Accarbaar iets by 
zoriders y. ^t welk:zyne wortelen wat-diep fcbiet in dewe- 
‚ke Kraalfteenen , waar wit bet fchynt in "t opwa/Jén eenig 
woedzel-te trekken, Maar als men de wortel te degen-van 
den Been zuivert, zoo vindt men, niet daneen ruige lomp, 
die geen zuigaderen in den fieen zendt gelyk alle plan- 
ten noodzakelyk moeflen doen, die daar uit willen voed- 
el. trekken. 
De voornoemde fpongieufe fchorfJe of korft windt men 
meeft aan de boompjes van 't eerie geflagte , van diverze 
couleuren:; want bet zwarte Accarbaar is met een graai- 
we fcborffe bekleedt. Het graauwe of boutagtige Accar- 
baar met een roode, de zeewajers zommige met een roode, 
zommige met een graauwe , zommige met een witte-kalk- 
agtige. De. graauwe en roode zyn ligt daar van af te 
zonderen, als men ze een tyd lang in den regen legt , of 
in een vogtige grond begraaft , en dan zoetjes-affchraapt, 
maar de witte, die aan zommige wajers hangt, is moeje- 
lyk om af te krygen, en werd meeft [leen hard daar aan. 
Men moet dan geen geloof daar aan ftellen , gelyk bo- 
ven nog cens gezegt is, dat de zeeboompjes baren oorfprong - 
bebben uit de Alga coralloides, boewel ze in gedaante 
zeer wel over een komt , want de ervaringe genoegzaam 
deert , dat de voorfcbreeve Alga nooit verfteent , maar 
ryp zynde van de grond los gaat , en in zyn kruilagtige 
Jubftantie op firand gefmeeten werd. Zoo is bet ook niet 
waar, dat nog regte Korallen , nog alle onze Indiaanfe 
zeeboompjes onder water een week kruidzyn, en boven 
komende eerft inde Lugt verfteenen, gelyk veele bartnek- 
kig willen jtaande bouden , zynde beweegt dit te geloo- 
ven, om dat ze de zeeboompjes onder water zien haar bui- 
gen als biezen , enna den firoom zig draajen , ook met 
die grauwe feborffe bedekt, die ze zeer wel na biezen doet 
gelyken. Dog dit fla ik toe, dat ze onder water veel-buig- 
zamer zyn, en in de lugt: ftyver werden, °t welk men 
ervaart aan alle groote klipjieenen , marmel,*en albaft, 
die veel gemakkelyker in baar moeders choot te bakken ns 
dan een tyd lang in de lugt gelegen bebbende. 
De manieren om deze zeeboompjes op te balen, en tekry- 
gen is ook verfebeiden, en zal dierbalven gevoegelyker ko- 
‚men dezelve by ieder zoorte in ’t byzonder aan te wyzen, 
als mede boe men na ieder zoorte aan de regte Koraal komt. 
Dit moet ik in "t generaal bier by zetten, dat ze meer 
door geval als met opzet uitgebaalt werden , en dat door 
de Viffers en Scheepslieden. 
De 
