XII. Boek. I. Hoofdf. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Pifcatores aliquando eas adtrahunt per hamum, fi 
chorda pifcatoria fefe fleétat cali arbufcule , quam 
tum integram adquirunt cum tota etiam rupe, fi non 
firnimis magna. Aliquando fit, quod naffe, que Bob- 
bers, & Malaice Bubut dicuntur, funibus vel emi- 
nentibus angulis intricentur hifce, ac fic fimul adtra: 
hantur. s 
Naute- eas adducunt anchoris & harpagine , quibus 
fiepe has tangunt, & conquirunt, fed dolendum eft, 
Amboinenfes hafce arbufculas iterum in mare “proji- 
cere pre malignitate, quum loco pifcis, quem putant 
cepiffe, faxum conquirunt, ita ut hafce arbufculas in 
nullo babeant pretio, excepto Accarbdar feu Corallio 
nigro, quod pro armillis adhibent. 
Sinenfe mare multas etiam profert arbufculas marj- 
nas, quz in binas diftinguuntur clafles, quarum prima 
& vulgatiffima dicitur Haytsjiu, h. e. arbáfcula mari- 
na, que eft ramofa & fragilis ifta fubftantia ; que 
Flabellum marinum, Arbufcula marina ; & Pfeudo- 
Corallium nigrum dicitur, & etiam tricolor eft, alba, 
rubra, & nigra. 
Altera clafis omne id comprehendit, quod proprie 
Accarbaar feu Calbabaar dicitur , ipfis vero Titsjiu, 
h. e. arbufcula ferrea, diftincta quoque in albam, ru- 
bram, & nigram. Verum Corallium rubrum, Sanbofu 
di&um in ipforum mari non reperitur, fed a peregri- 
nis adducitur juxta ipforum feripta a Belgis & Guze- 
rattis, qui fine dubio id a Lufitanis adquirunt. 
Hoc itaque premium hifce claudimus verficulis, qui 
tanquam epigramma erunt huic horto matino , & in qui- 
bus arbufculz he de fe ipfis fequenti loquuntur modo, 
\ 
: van een vermeinende vis, een teen opbalen , 
195 
De Viffers baalen ze zomtyds op met baren -boek , als 
de Vislyn om een boompje zig flingert ,.’t-qwelk ze dange- 
heel opbaalen, met klip em al, indien re niet groot is. 
Zomtyds gebeurt bet , dat de Visfuiken , die men Bobbers 
in ’t Maleits Bubut noemt , met baren touwen of vie 
kende boeken daar in verwarren , en zoo Coen opge- 
baalt werden. 
De Scheeps-Lieden balen ze op met bare amkers en dreg- - 
gen; als zy een derzelve komen te vatten , maar bet is 
jammer, dat de Aboineefen deze boompjes opbalende, de~ 
zelve weder in zee fmyten uit moetwil , omdat ze in plaats 
tende deze 
zeeboompjes van geender waarden , bebalven bet zwarte 
Ackarbaar , °t welk ze tot armringen gebruiken. 
De. Chineefe zee Geet ook veelderbande zeeboompjes, 
verdeelt in twee boofdzoorten , waar van de eerfte enge- 
msenfte eigentlyk biet Haytsjiu , dat is Zeeboompje , 
zynde dat fyn getakte broffe goet , "t welk zy zeewajers, 
zeeboompjes , ien Pfeudo Corallium rubrum noemen, en by 
bun Lieden ook van driederlei couleur gebouden werd’, 
wit, rood, en zwart. 
De andere boofdzoorten begrypen al *t geene men eigentlyk 
Accarbaar, of Calbahaar noemt. By bun Lieden gt, 
dat is Yferboompje, mede verdeelt in witte , roodé, en 
zwarte, De regte roode Coraal, Sanhcfu genaamt, valt 
in baare zee niet , maar werd’er van Vreemdelingen aan- 
gebragt , te weten volgens baar Boeken van Hollanders 
en Guzeratters , dewelke bet buiten twyfel van de Por- 
E EEN 
Wy befluiten dan deze Voorreden metde volgende vers- 
jes , die tot een opfcbrift van onzen Zee-tuin zullen die- 
nen, waar in de Zeeboompjes van baar zelfs aldus fpreeken. 
Wy flaan in Tethys Tuin bedekt met duizend baren, 
Het groejend bout en Deeg ziet men in ons zig paren. 
Ons land heeft nooit befchout , nog zon, nog "s menfchen oog , 
Of ’t moeft een duiker zyn, die na beneden vloog , 
Een deel heeft egter zig aant maanligt bloot gegeven, 
Als ^s Heeren belLIg WIL aMbolnas Voet Dee be Ven. 
Amboin vergete nooit dien fchrikkelyken dag , 
Doen men de Zee ontbloot, ent Land verzonken zag. 
Hoc factum fuit terribili terre motu, qui Amboinz 
fuperveniebat decimo feptimo die Febriarii ftilinovi 
anno 1674, qui in hoc Herbario fepius commemora- 
tur, quum.in Hitoes ora mare ter tam fubito ibat & 
redibat, ut profundus in confpectum veniret fundus 
ad longum fpatium , quum & arbufculz he Lunam, 
que tum lucem. edebar, Confpexerunt. `": 
Hec maris commotio & raptus fequebatur mox poft 
terribilem terre motum, qui brevi ante inceperat & 
procedebat vehementi aéris fonitu, montium crepitu 
& ruptura, ac fcopulorum convolutione ,. haud aliter 
acfi mundus diffringeretur „ quo cafu prz reliquis bina 
ingentia terre rudera fubmerfa funt, unum in Hila, 
prope arcem Amftelodamum dictam , alterum fuit in- 
ens planumque zquor , ubi antea fuit ingens pagus 
belehu cum magno Paffar , totum itidem fubmer- 
fum fuit cum parte montium poft id fitorum , ita ut 
ifte locus jam ottuoginta & centum orgyas aquarum 
fit profundus. podus eoa dec aan A 
. Ibi quoque ex fubterraneo Cer catonio tres 
horrende maris unde elevate func inftar murorum 
erete, fuperneignee & albe, inferne nigre, & tur- 
bidam ac foetentem Continentes aquam, que ‘in tres 
fefe difpergebant partes, Una, que maxima, curfum 
pont SE juxta Hitoés oram , ubi multos pagos cum 
zdibus, hominibus , & animalibusrapiebat, & totum 
evertebat tractum. ad pene 
Hoc autem trifti cafu 2300 homines perierunt tam 
er aquam fubmerfi, quam per edes deciduas prope 
adtellum , quum & auctor hujus libri perdidit uxorem, 
. binos liberos, & ancillam in edibus fuis. 
Memorabilis autem hic annus € cafus denotatur per 
literas numerales fubfequentis verficuli. ` ` 
“Dit is gefebiedt by een Jcbrikkelyke aardbeving , welko 
Amboina overviel den 17. February nieuwe Dal, Anno 
1674. 't welkin dit Kruidboek meermaal aangebaalt werd. 
Wanneer op de Kuft van Hitoé de zee tot drie maalen 200 
fchielyk op en afliep , dat men den grond verre konde zien, 
alwaar dan de zeeboomjes den Maan, die doen fcbeen , aan- 
` Dit woeden der zee volgden op een verfchrikkelyke aard- 
beving , welke kort te vooren begonnen badde, en algaan- 
de weg duurde , met een vervaarlyk gedruis in de lugt , 
kraken der bergen , berften en omwentelen der rotzen , 
niet anders als of de waereld van malkander wilde breeken, 
waar onder anderen twee groote ftukken land verzon- 
ken zyn. Het eene op Hila, by onze Fortre[fe Amfterdam, 
bet andere erh eua Jak voorland, daar te vooren 
de groote Negorye Lebelebu met een grooten paffer geftaan 
baüde , is gebeel weg gezonken met een gedeelte van "t ge- 
hergte daar agter leggende , 200 dat bet op dezelve plaats 
nu wel tagentig en bondert vademen diep is. 
- Ook zyn van daar uit den onderaard/chen zwavelkolk 
drie yffelyke zeebaren opgereezen , als muuren over eind 
flaande, boven vurig en wit, beneden zwart, en van een 
troebel [tinkend water , die zig na drie plaatzen wenden. | 
De eene zynde wel de grootfle , nam baren koers oot The 
Kuft van Hito£ , daar ze veel Negoryen met menfcben , 
vee y en buizen wegmaaiden’, als of bet weg geveegt was. 
In dit droevi eval zyn over de 2300 zielen omgeko- 
men, 200 door et ever roek EP ‘als aan’: Kafteel ` 
door *t omvallen van huizen, waar by den Auteur ook 
verloren” beeft zyne Huisvrouw, twee Kinderen, en cen 
Meid, alle uit zyn buis. ` i 
“Welk jaar uitgebeeld werd door deze tellerterem, — 
ALs ^s Heeren heXLIg WIL AMbolnas Voet Dee beVen, 
-Sub- 
EA — — A 
