XII. Boek. 1. Hoofd. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Truncus transverfalem palmam altus , vulgo digi- 
tum craffus eft, raro binos, ac mox fefe dividit in 
majores ramos, qui ob craffitiem inflexiles funt, ex- 
terne ftriati inftar aliorum Coralliorum , fed profun- 
dius, qui peculiaris eft charaéter omnium Corallio- 
rum, atque hz ftrie non reéte, fed oblique & finuo- 
fe decurrunt, interne Corallium hoc nigrum quoque 
eft, folidum, nec concavum, atque varia craffa (trata 
feu volvuli fibi incumbunt, ex quibus pater, hafce 
arbufculas per adpofitionem externam crefcere & mul- 
tiplicari, cujus rei fignum evidentius eft, quod, fi ex- 
terna lamella feparetur , proxima huic fubjeéta non 
vere nigra fit, fed cinerea, & quafi calce obducta, 
quod tamen non bonz eft note, optima enim funt, 
quorum lamellz arte fibi inpofitz ac fere infepara- 
biles funt. 
Craffi rami, uti ditum eft, inflexiles funt, nifi per 
uandam aétivitatem dein memorandam, funt enim 
ubftantie cornez, feu mixte ex ligno & faxo, fed 
ita ut lignea prevaleat pars, ac proinde leviffimum 
eft omnium Coralliorum, fique frufta fricentur con- 
tra fefe invicem, corneum quafi fundunt odorem , fed 
non penetrantem. j 
In teneris ramis hic & illic bacce fed rare obcur- 
tunt magnitudine granorum Piperis, externe obfcure 
lutez, interne concavar& inanes, tenui obductz cor- 
tice , que falfo & erronee pro fructibus feu femine 
hujus plante habentur, tempore autem fponte deci- 
dunt, nec in vetuftis obfervantur fruticulis. 
Radix eft conus obtufus, brevisque, mox fefe di- 
fpergens inrupes corallinas, inquibus crefcit, actam 
feter fefe ipfis infigit, ut nulla vi evelli poffit, fed 
ferro diffolvenda eft, vel cum rupe tota adtrahenda 
eft, ac dein feparanda , vel brevi fupra radicem magno 
cultro cadendà ‚ uti vulgo id Amboinenfes perficiunt, 
qui hoc Corallium non tanquam aliquid rarum , fed 
pro re Medica & Armillis id colligunt. 
Prope radicem extra rupem altera cinerea , dura, & 
faxofa adparet crufta, ex qua aliquando ramuli quidam 
pufilli progerminant. 
Senectute hi frutices plurimos perdunt fuperiores 
ramos , reliqui obtufi funt, ac fenfim magis magisque 
externe calceis maculis obfefii fant, quum & ifte fra- 
ilis decidit cortex. Atque truncus & inferiores rami 
mveftiti funt. mox di&ta cinerea crufta, qua ¡plis tam 
firmiter adheret, ut fepararimequeat, & nigrum Ac- 
carbaar per eam decurrit inftar nigri cordis plerumque 
ad femi digiti craffitiem , in vetuftiffimis ad digiti eras- 
fitiem, immo aliquando -cráffius eft, externe ftriatum 
inftar aliorum Coralliorum , plerumque cinereum , 
aliquando etiam gilvum & flavefcens, quod melius 
cenfetur.- > H ds y i 3 M P HW. 4 
Crufta hec interne folida eft, & marmoris duritiem 
habet , obfcure cinerea, feu ferret coloris , interntixto 
viridi colore, fere aefi viridis cafeus recens feindere- 
tur, peculiarem formans fubftantiam , que tamen de 
Coralliorum qualitate participat, quod natura demon- 
ftrat , quum tam firmiter nigro adheereat , atque ex- 
terne Coralliorum ftrias gerat.: Quum vero nullibi fola 
erefcat hee crufta, fed femper nigro juncta fit Coral- 
lio, hinc fimul hoc in Capite defcribere eas voluimus. 
. Inlitore finus Amboinenfis pueri mei fimilem inve- 
nerunt radicem. diverfis incurvis & nodofis ramis in- 
flexam, quorum qum brachium craffi, & nodi mi- 
norem pugnum magni erant. ` Wiss qr TE 
Pitino Sam babebant pro radice arboris , fed per 
fonum animadvertentes, faxutn effe, ad me eam de- 
En. in qua mox obfervabam , nigrum Calba- 
arium per omnes ramos & nodos decurrere, prz re- 
liquis excellebant ifti do cii NET ultra digitum 
craffi, ex quibus cognofcebam , ingentem & vetuftis- 
fimam fuiffe arborem Accárbaar, cujus Amboinenfes 
tres primarios amputaverant ramos ingenti cultro Par- 
.fang dicto, ac radicem tanquam inutilem abjecerant. 
Ad hanc vero incomptam molem in fegmenta fcin- 
dendam hoc mihi maximum prebuit laborem, primo 
id tentans ferra dentata, fed hoc non füccedebat , 
quum omnes dentes mox obtufi effent , dein id inftitui 
ferra plana fine dentibus, qualis adhibetur ad marmor 
{cindendum, quod fuccedebat, fi continuo aqua ad- 
fundebatur, per faxofam nempe cruftam , que prius 
undique feparanda erat ifta ferra, fed per nigrum cor 
penetrabat ferra dentata, ac tali modo quadam feg- 
menta comparabam , aC raros quosdam nodos, per 
Quos nigrum Calbahaar inftar nervi decurrebat. "seg 
197 
De Bam zynde maar een dwersband is in "t ge- 
meen een Vinger dik , en zelden twee d i dik, a 
bogtig , en verdeelt zig flraks in boofdtakken , die wegens 
baare dikte niet buigzaam zyn, alle van buiten geftreept , 
gelyk andere Corallen , dog dieper , "t welk een eigen ken- 
teeken is van alle Koraalgeflagten , en loopen de fireepen 
niet regt, maar fcbuins, en bogtig. Binnen is bet mede 
zwart, maffief, niet bol , en men ziet verfcheide dikke 
rollen op malkander leggen , waar uit blykt, dat deze 
boompjes door een toezet van buiten en van onderen op ver- 
meerdert werden , waar van nog een klaarder teeken is, 
dat , als men de buitenfte rolle fepareert , die naajt daar 
onder gelegene niet regt zwart , maar graauwagtig , en 
beft met kalk er S * are egter een fout is, want de 
efven zyn, daar de rollen digt en onafzonderlyk o - 
kander ^ en. : dits 
De dikke takken, als gezegt , laten baar niet buigen , 
dan door een zekere bandgreep , bier na te verbalen , 
want ze zyn boornagtig van fubftantie , ofte gemengt van 
boute en fleene natuur, dog dat bet groejende bout mees- 
ter zy, en dierbalven is bet ook bet lig fle onder alle Ko- 
raalgeflagten , en als men de flukken tegens malkander 
wryft, geven ze een kleine boornagtige reuk van zig. 
Aan de fyne takken ziet men bier endaar, do weinige 
befien in de grootte van Peperkorrels of slade, van 
buiten donker-geel , van binnen bol en ydel , met een dun- 
ne fchille , welke men abufievelyk voor vrugten of zaad 
van dit gewas boud, want ze vallen met ter tyd van zelfs 
af, en aan de oude firuiken ziet men ze niet. 
De wortel is een korte flomp , die zig firaks verlieft in 
de witte Koraalklippen, daar op zy waffen , niet te min 
daar in zoo vaft , dat men ze met geen geweld daar uit 
trekken kan , maar men moet ze met yfers losbreeken , of 
met klip en al ophalen , en dezelwe als dan ofjiaan, of 
men moet ze kort boven de wortel met een boumes afkap= 
pen, gelyk ordinaris de Amboinezen doen, die xe tot geen 
rariteit, maar tot de Medicyn en armringen zoeken. 
By de wortel buiten de klip ziet men een andere asgrau- 
we, barde, en fleene korfte, waar uit zomuyds nog eeni- 
ge kleine vakjes fpruiten. 
In de ouderdom verliezen deze firuiken bare meefte bo- 
ventakken , de andere werden flomp , en allenkskens van 
buiten met kalkagtige plekken bezet , wanneer ook de voor- 
Jebreeve broffe febor [Je afvalt. Inzonderbeid werd den ftam 
en ondêr fle takken bekleed met de naaftgenoemde asgraauwe 
korfte , die daar aan zoowaft is, dat men ze niet Jepareeren 
kan „en bet zwarte Accarbaar loopt daar door, als een zwart 
bert , in "t gemeen een halve vinger dik, aan de zeer oude 
ook een gebeele vinger en meer dik, van buiten geftreept 
als andere Koralen, in ’t gemeen asgraauw , zomtyds ook 
vaul of geelagtig , "t welk voor beter gehouden werd. 
Binnen is deze korft maffief , en zoo bard als marmer- 
fileen, donker-grauw of yfJerverwig , daar wat groens one 
der loopt  fcbier als of men een groene Kaas vers p fryt 
makende een byzondere fubftantie , die egter de era ip 
van Koralen participeert , °t welk denatuur aa , om 
dat ze zoo vaft aan "t zwarte groeit , en van buiten de - 
fireepen van Koralen beeft. Dog om dat bet nergens al- 
leene groeit, maar altyd aan deze zwarte mn pr 
zoo bebben wy ze t'zamen in een Hoofaftuk 5 
Op bet firand van den Amboinfe inbam, | myne 
Fongens diergelyke wortel gevonden, met verfcheide krom- 
me en knoeftige takken, waar onder zommige een arm dik, 
en de knoeften een kleine vuift groot waren. 
Zy zagen bet eerft voor een wortel van een boom aan, 
dog aan den klank bemerkende dat bet fteen was, br 
ze by my, daar aan men firaks zag , dat bet zwarte Kal- 
babaar door alle takken en knoeften doorliep , onder andere 
Reeken die takken uit, ruim zoo dik als een vinger , daar 
aan men bemerkte, dat bet een groote en zeer ouden boom 
van Accarbaar moefte geweeft zyn, waar van de Amboi- 
neefen de drie voornoemde takken met een Parrang afgekapt, 
en de wortel als onnut weggeworpen badden. : 
Dezen onbezuisden klomp nu in flukken of moten te za- 
gen, beb ik geen kleine moeite gebad, eerft Probeerende met 
een getande zaag , "t welk niet wilde aangaan , vermits alle 
tanden terftond emp wierden, daar na taften ik bem aan 
met een vlakke zaag zonder tanden , gelyk men gebruikt om 
bet Marmel te zagen, “twelk doen gelukte „als men gefta- 
dig water daar op goot, te weten door de fteene korfte , de- 
welke men eerft rondom los moefte afzagen , maar door bet 
zwarte bert te komen moefte men weder een getande zage ne- 
mien, en zoo kreégen wy eenige moten daar van, en eenige rare 
knoeften daar bet zwarte Kalbabaar als tbe $ 
B3 
