XII. Bock. YI. Hoofdf. 
Ipforum naturale folum eft in ingentibus rupibus 
maris, Carang dictis, que externe magnis prominent 
capitibus & nodis, acrugofe & mucofz funt. Interne 
eleganter albe, molliores quovis alio faxo, & venu- 
lis diftinéte inftar facchari albi, quique infra latius 
defcribentur, fub nomine Saxi calcarii, 
Hifce nigrum Accarbaar tam firmiter radicibus fixum 
eft, licet radix ipfa in nullas difperfa fit fibrillas, ut 
nulla. vi extrahi poffit, praefertim fi ifta cruíta Accar- 
barii ipfi inpofita fit, que in Carang itidem infixa eft. 
Reperitur quoque in duris, coeruleis ; rufis , & cinereis 
filicibus, fed tum multo minus, gracilius, & ad extre- 
mitatem cinereum magis eft precedenti, nullas emit- 
tens radices in filices, fed ipfis quafi adglutinatum eft, 
nihilominus tam firmiter, ut ab ipfis haud facile fepa- 
rari poffit. 
‘Ex quibus patet , hoc quoque Accarbaar nullum 
vel paucum admodum trahere alimentum ex fubjeétis 
fcopulis, fed iftum mucum, de quo in primo egimus 
capite, abaliisdefluentem arbufculis, vim feminalem 
infe concludere, atque ubi hic fefe figit, ibi novam 
format arbufculam , pabulum porro ducens ex bitumi- 
nofis & fulphureis maris particulis. en s 
.. Concludendum tamen eft, hoc nigrum Accarba- 
rium plus nutrimenti trahere ex dictis Carang rupi- 
bus, quam ex filicibus , quum primis fuas figit radi- 
ces, multoque majus , elegantius, ac nigrius eft, fi 
iis increfcat, quam in aliis duris faxis, ita ut pofterius 
tanquam fpurium veri habendum fit. 
Tpforum captura fequenti peragitur modo. Urinator 
reftem adligat trunco, quum cito adtrahitur cum tota 
rupe, fi non fit nimia. Sed fi nimis magna & graves 
fint, quam utelevari poffint , tum arbufculam undique 
circa radicem. cultris ferreis feparat , quod:in molli 
Carang facile fieri poteft. | Amboinenfis autem non 
tantum inpendere volunt laborem , fed mox cultro 
magno feu Parrang amputant arbufculam paulo fupra 
radicem, ubi nulla faxofa eft.crufta. —' e 
^ se Multo ignorantiores funt , «qui totum fruticem tor- 
quendo vel perftringendo volunt eruere , quo: plerum- 
que nil efficiunt , nifi quod optimos corrumpant ra- 
mos. Periti enim urinatores uno teftantur ore, fi diu 
Accarbatium torqueatur vel perftringatur, multo tena- 
eius ae lentius fieri, ita utuno ictu ac rapido elevan- 
dum fit, quod cum ]ubz dicto quadrat. Varias acce- 
. pi tales arbufculas, que hac torfione adeo incompte 
ac perdite erant, ut exteriores volvuli fepararentur , 
atqué nil boni ex iis comparari potuerit. 
« Ufus. Inter cuncta Corallia, que Indicum profert 
mare, hoc nigrum maxime zítimatum eft, & ufitatiffi- 
mum pro geftatione. Incola ejus nullam requirit. par- 
tem nifi craffos ramos , ex quibus armillas formant, ` 
tam pro viris quam pro feminis , quod fequenti fit 
dexteritate, Primo amputant ad unam partem ramos 
planos, qua brachiis adcumbent, quem in finem re- 
étos ac minime nodofos eligunt, ita ut ex tota arbu- 
feula non plures uno alterove annulo formari pos- 
fent, dein eos obliniunt recenti Calappi oleo, eos- 
que fupra ignem tenent, iterum eos obliniunt, ac 
denuo fupra ignem inflectunt tamdiu, donec mollefcant 
rami, quos tum in circulum inflectunt, extremitates 
colligantes, ac fic frigefcere finunt, tum nigrum hoc 
Corallium hanc fervat formam. 
: 
Hec brachialia dein poliuntur, ita ut Ebenum refe- 
rant verum , quod fit, fi primo radantur frufto vitri 
vel porcellani, tum omnes exteriores ftrie delentur 
poliuntur, quum glabra dein redduntur rugofis qui- 
busdam foliis, quale eft folium Politorium Libro 6, de- 
fcriptum , folia Socci, vel pellis Lamii pifcis, fed mi- 
Tus rugofum femper ultima vice fumendum eft , ac 
tandem glabro ofle fortiter fricanda funt. 
Quum has induere volunt armillas, ipfarum extre- 
mitätes deducunt, quibus brachium injungitur, que- 
que iterum fponte conneétuntur, nec metus eft, ut 
frangantur: ; 
Divites eas auro obducunt, vel figuras ex auro ip- 
fis inponunt. Magna frufta, binos ac plures digitos 
craffa , magnatibus obferuntur, qui ex iis elegantia 
manubriatelorum & cultrorum fabricari curant , eaque 
Pretiofiora habent , & preferunt aureis. 
: ; Ratio- 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
199 
Haren eigentlyken grond is op de groóte Zeeklippen Cas 
rang genaamt, die van buiten met veele koppen en knoes= 
= uitbutlen, en ruig en flymerig zyn , van binnen Jcboon- 
if, weeker als eenige andere fieen, met adertjes geftraalt 
als de witte zuiker , dewelke bier na breeder zullen be- 
JEbreven werden » onder den naam van Saxum calcarium. 
Hier op fiaat dit zwarte Accarbaar zoo valt gewortelt, 
boe wel de wortel zelfs baar in geene varélingen ver/preid, 
dat bet onmogelyk is de zelve uit te trekken s inzonderheid 
als de voorfchreeven Crufta Accarbary daar op leid, de- 
welke in den Carang mede waft gewortelt is. Men: vindt 
bet ook op barde, blauwe ; roffe, en grauwe keifteenen , 
dog veel kleinder , magerder „ en aan de einden roffer van 
couleur > dan de voorige , geene wortelen in den keifteen 
Jebietende, maar als daar op geplakt , nitt te min zoo vaft, 
dat bet daar van niet ligt te Jeparegren is, 
Waar uit blykt , dat ook dit Accarbaar geen of weinig 
vocdzel wit de onderleggende klippen trekt » maar dat dien 
Sym, waar van wy in 't eerfle Hoofdfluk gefprooken beb- 
ben, van andere boompjes afoloejende , de zaadkragt in 
zig bebbende, eh daar by zig vaft begt , een nieuw boompje 
formeert , zyn voedzel verder trekkende uit de bitumineufe 
en zwavelige deeltjes der zee. 
Evenwel. moet men ook befluiten, dat dit zwarte Accar- 
baar meer; voedzel trekt uit de voornoemde Carang - klip- 
Pen y, dan uit andere keifieenen, dewyl betinde cerftezyne 
wortelen [cbiet ,, veel grooter , fchoonder , en zwarter , 
daar bet groeit op, borde Jleenen , zoo dat ment laatjte 
als misgewalfen van bet regte bouden moet. 
Haren vang ft: gefcbiet aldus. Een Duiker bindt een 
Jtrop om den ftam , en laat bet aldus Jebielyk op trekken 
met klip en al, als dezelve niet te groot is. Maar de 
groote te zwaar zynde om op te balen , zoo moet by bet 
boompje rondom den wortel met y/ers losbreken, bet welk 
aan dien weeken Karang ligtelyk gefchieden kan. De 
„Amboinees wil zoo veel moeiten niet doen , maar kaptze 
‚firaks met zyn parrang of boumes af , kort boven de wor- 
tel, daar geen fleenen korfte is. 
Veele onwetender bandelenze , als ze dengebeelen ftruik 
met_wringen en drajen willen losrukken , waar mede zy 
gemeenlyk niet op doen, of de befte takken gefchonde op= 
brengen. Want de ervare Duikers verbalen eenparig, als 
"men aan ’t Accarbaar lange mart en wringt, dat bet veel 
tajer en vafler werd, en ook vafter bouden zal, zoo dat 
men "t met een ruk of met een kap moet uithalen , "t welk 
met Fubaas zeggen overeen flemt. Ik bebbe ver/ebeiden zul- 
ke boompjes gekreegen, die door dit wringen zoo bedorven 
waren, dat de buitenfte rolletjes af/chilfferden , en niets 
goeds daar van te maken was, 
Gebruik. Onder alle Koraalgewa/Jen, die de e Oo 
zee voortbrengt , is dit zwarte bet meefb geéftimeerde en 
gebruikelykfte om te dragen. De Inlander zoekt daar 
van anders niet dan de dikke takken om Armringen daar 
van te maken , zoo wel voor mannen als voor vrouwen , 
"t welk gefchiedt door de volgende handgreep. Zy fmoejen 
eerfi de takken aan de eene zyde plat , daar ze tegen den 
arm zullen aanleggen , daar toe de regte en de minknoefti- 
ge verkiezende , zoo dat ze uit een geheel boompje niet bo- 
ven een of twee ringen konnen krygen , daar na, beftry- 
‚kenze die met verfche Kalappus=olye , bouden ze over een 
kool vuur , befmeerenze nogmaals , en weder over "t vuur, 
zoo lange tot dat de takken leenig werden, die ze dan bui- 
gen in een ronde cirkel met de einden t'zamen bindende, 
en laten ze zoo kout worden, zoo blyft dat zwarte Koraal 
in de zelfde gedaante, 5 s, 
Deze armringen werden daar na gladgemaakt , zoodat 
ze bet natuurlyke Ebbenbout gelyken, ‘twelkge/chiedt, als 
men ze cerft fchraapt met glas of een fcberfje porzelein , 
dat alle de buitenfte flreepen daar uit komen , en effen 
werden, wanneer men ze polyft met. eenige ruige blade- 
ren , gelyk bet folium Politorium Lib. 6. befcbreeven , 
Soccom bladeren of een Hajenvel , dog bet minft ruige 
moet men altyd op "t laaft nemen, en eindelyk met een 
glad beentje fierkelyk wryuen. `. 
Als xy deze ringen willen aandoen , 200 trekt men de 
-einden wat van malkander , daar men als dan den armin 
duuwt, en laat zeayeer 'zamen fpringen, want het heeft 
een nood van breeken. | La 
Die de middelen hebben, laten ze met goud beflaan, of 
goude figuren daar inleggen. Degroote frukken y die twee 
vingeren en meer dik zjn , werden aan de groote Heeren 
gebragt , die daar van curieuze krisbegten en fteelen tot 
me[fen maken, en bouden die koftelyker , dragen ze:ook 
liever dan de gouden. AR 4 
è 
De 
