200 HERBARII AMBOINENSIS 
Rationem, cur incolz hoc nigrum Corallium adeo 
amant geftare, nullam aliam indagare potui , quam 
quod in ea firma fint opinione, aliquem nigrum Cal- 
baharium geftantem , immunem efle ab incantamen- 
tis, devotionibus, & contagiofo aére, unde & pueros 
hoc geftare oportet, & ut fimul corpus bonam fervet 
formam, fique quodam cafu aliquid maligni vel veneni 
five per cibum , five per potum in corpore ingefle- 
rint, femper paratum & ad manus habent Bezoardi- 
cum, cujus rafurum propinant. Malaienfes autem pu- 
tant, non bonum efle, armillas ad eam partem, qua 
cutim tangunt, auro obduci , fed quidem ad extremi- 
tates, & fuperiorem partem aureas inponi figuras, 
dicunt enim non fine ratione , oportere, ut Corallium 
nudam tangat cutim , fi quahdam falubritatem adferet. 
In re Medica non minorem habet ufum, licet non 
admodum gratum fit, fi propinetur, ob faporem cor- 
neum & prefertim ob odorem , acfi nempe mixtus 
effet ex carbonibus, cornu, & Onyce marina. * Hoc 
autem Corallium fupra porphyritim teritur cum aqua, 
donec hec nigrefcat , ac fic propinatur , tam fola 
quam cum albo Calbahario mixta. 
Peculiares habet virtutes, quum compofitum fit ex 
fulphurea & bituminofa humiditate , que in aqua ma- 
rina latet, non enim putandum eft mare folummodo 
conftare ex fola aqua & fale, fub iis vero latent etiam 
alia falia & pinguedines , uti Sal Nitri , Sulphur, Bitu- 
men &c. que omnia mare ex mundi globo exfugit, 
& e quibus tot diverfe formantur plante marine, 
Pre reliquis hoc Indicum mare , quod Archipela- 
um Moluccanum conftituit , inpregnatum eft varia 
fal hurea pinguedine, ac bituminofis humoribus, ex 
ibus varie Ambre fpecies, ac prefertim nigra Am- 
bra (que perfecte Bitumen redolet, ut & hoc ni- 
-grum Calbaharium) fuum habent ortum. Argumen- 
to iterum, quod nigrum Calbaharium non crefcat e 
rupibus , quibus infixum eft, quum hz fint albe , 
molles , & ex falfa conftent materie, nullam exhi- 
bentes bituminofam humiditatem. 
Ad ufüm itaque Medicum talia plerumque fumun- 
tur frufta & fragmenta, que ad armillarum opus di- 
um non valent, attamen tam magna, ut facile manu 
.teneri, & fupra porphyritim cum aqua conteri pos- 
fint, hoc enim Corallium five folum, five cum albo 
Calbahario mixtum refiftit primo, atque enervat om- 
ne adfumptum venenum, praefertim omnem noxium 
cibum, qui ex mari petitur, quales funt noxii pifces, 
cancri, & corniculi &c. item venenatos Fungos, ac 
fimilem cibum, qui hominis fauces contrahit, fi mo- 
do ftatim tali homini aquam faccharatam infundant, 
ne fauces conftringantur , donec. medicamentum fit 
preparatum. 
Propinatur quoque, fi variole, & morbilli retroe- 
unt vel collapfi funt , ac per ingentem ardorem ho- 
mines quafi fuffocare volunt. ltem eos juvat, qui 
corrupti funt nimio potu Spiritus Vini & Arack, at- 
que inde magnam dnxietatem & ardorem in orificio 
ventriculi perfentiunt, & in quibus appetitus penitus 
eft proftratus. S 
„Cum albo Calbahario mixtum propinatur iis, qui 
acre & vehemens adfumferunt purgans, quod fortem 
excitat vomitum , ita ut fæpe fanguis fubfequatur, uti 
id fit per Petolam filveftrem, que fpecies eft Elaterii, 
fique alicui fine notabili. cauffa anxietas ventriculi 
fuperveniat, qui inflammatur, & cordis anxietatem 
cauflat , acfi fuffocaretur (quod Malaienfes Sakkit 
piffang vocant, non quiaoritur ex efu Mufz , fed quia 
fenfus eft, ach fructus Mufe ex ventriculo furfum 
‘fefe elevat , ad talem fuffocandum) tum etiam hoc 
nigrum Calbaharium ingerendum eft. 
Crufta ifta faxofa & cinerea , Crufta Accarbarii di- 
Ca, ad ufum medicum etiam confervatur, in pultem 
enim tenuem contrita & inlinita ardorem exftinguic, 
& dolorem mitigat in magnis anthracibus & Apofthe- 
matibus, fed ipfi ulceris centro feu oculo non inli- 
nienda eft, ne collabefcat vel materia retroéat. Hec 
pulticula etiam inlinitur i&ibus & morfibus quorun- 
dam venenatorum animalium. Quidam huic crofte 
emnes adfcribunt virtutes albi aharii, 
Si 
Liber XII. Caput Y, 
De reden , waarom de Inlanders dit zwarte Koraal zoo 
geern dragen, beb ik geen andere konnen uitvragen, dam 
dat ze in die vafte inbeeldinge zyn , dat iemand zwart 
Kalbabaar aan ’t lyf dragende bevryt zy voor alle tovery 
zegeningen, en kwade lugt, daar om ze de kinderen ook 
moeten dragen , op dat ze bet ligbaam altyd in een goede ge- 
daante bebouden , en als zy dan iets kwaads van Ee e 
koft of drank in "t lyf krygen, zoo bebben ze eenen Ce 
by zig gereet , waar van ze bet [chraapzel mogen drinken 
De Malyers bouden evenwel daar niet van ,. dat mendeze 
Armringen aan die zyde , daar ze tegens bet lyf leggen 
met goud beflaat, maar wel aan de einden , en boven o 
met goude figuren, want zy zeggen niet zonder reden 
dat bet Koraal de bloote buid.moet raken , als bet eenige 
gezontheid zal aanbrengen. 
In de Medicynen heeft bet niet minder gebruik, hoewel 
het niet al telieffelykis om in te nemen , wegens zyn boorn- 
agtige fmaak , en inzonderheid den reuk , als dewelke 
gemengt is uit kolen , boorn, en Onyks marina , men wryft 
bet opeen ruige fleen met water , tot dat bet zelve zwart- 
agtig daar van werd, en drinks bet 200 in, 200 wel al- 
leen als met wit Kalbabaar gemengt. 
Het beeft zyne byzondere kragten, als zynde gemaakt 
uit een zwavelige bitumineufe vogtigheid , die in "t zee- 
water fcbuilt , want men moet niet meenen, dat de zee 
alleenlyk beftaat uit flegt water en zout , maar daar on- 
der fcbuilen ook andere Salia en Vi ettigheden „als Sal Nitri, 
Sulphur, Bitumen Gc. die de zee uit den aardkloot zuigt, 
en waar uit zoo veele verfcheide Zeeplanten komen. 
Onder anderen is deze Indifebe Zee,die den Archipelagus 
Moluccanus maakt , bezwangert met verfcheide fulpburis- 
fe vettigbeid, en bitumineufe bumeuren , waar uit veelder- 
lei zoorten van Ambra, inzonderbeid den zwarten Amber, 
die duidelyk na Bitumen ruikt , en dit zwarte Kalbabaar 
baren oorfprong bebben. Al wederom een bewys , dat bet 
zwarte Kalbabaar niet uit de klippen groeit, daar op bet 
Daat, dewyl die zelve van een witte, weeke, en ziltige 
materie zyn , gants geen bitumineufe vettigheid verto- 
nende. ; 
Tot de Medicyn dan nemen ze gemeenlyk zoodanige 
Jtukken en brokken , die tot bet bovenfiaande werk van 
-Armringen onbekwaam zyn, evenwel nog al x00 groot , 
opdat men ze gemakkelyk in de band vatten „en op een [leen 
met water wryven kan, want de zelve, bet zy alleen of 
met wit Kalbabaar gemengt , refifteert voor eer[L , en dood 
allerlei ingenomene venyn , inzonderbeid alle fchadelyke 
koft „die wit de zee komt, gelyk.fchadelyke Viffen, Krabben, 
Hoorntjes &c. venynige Kambernoelien , en diergelyke 
koft, die een mens worgen wil, als men maar ten eerfien 
zuikerwater den menfche ingiet , dat de keele zoo lange 
open blyve, tot dat men ’t Medicament klaar make. 
„Het werd ook ingegeven, als de kinderpokken en maze- 
len ingellagen zyn, en met een groote brand den menfche 
verftikken willen. Item belpt die geene weder te regt, 
die baar bedorven bebben met veel drinken van Brandewyn 
en Arak , en daar door een groote benauwtheid en brand 
in de krop-van de mage gevoelen, en fcbier niet meer eten 
- konnen. 
Met wit Kalbabaar gemengt geeft men die geene im, 
die cen fcberpe purgatie ingenomen bebben, dewelke eem 
Sterk braken maakt, zoo dat er dikwils bloedna komt, §¢- 
lyk doet de Petolafilveftris, een zoorte van Elaterium of 
Ezels-comcommers , als iemand zonder kennelyke oorzaak 
een benaauwtbeid in de mage overkomt, wanneer dezelve zi, 
opblaaft , en de borft benauwt, als of men verftikken Wil 
de, ts welk de Malyers Sakkit piffang noemen, niet om dat - 
bet van "t eeten der Piffangs komt, maar om dat men ge- 
voeld, als of er een Piffang uit de mage opklom , en te- 
mand ver[tikken wilde, zoo zal men ook zwart Kalbabuar 
innemen. 
De asgrauwe fteene fcborffe , Crufta Accarbarii ge 
naamt , «verd ook tot de Medicyn bewaart , want tot een 
‚dun papje gewreeven , en op gefmeert verkoelt ze den brandy 
en verzagt de pyne in de groote bloedzweeren en apofte- 
men , dog men moet ze op "t ooge van de zaveeren niet jiry- 
ken, op dat xe niet te rugge o Men firykt dit papje 
ook op de fleekten en beeten van eenige fchadelyke gedier- 
ten. Zommige febryven deze korflen, Jchier alle kragien 
van ’t witte Kalbabaar toe. = Als 
