XII. Boek. II. Hoofdff. 
Si hoc Calbaharium ad fingularitatem quis fervare ve- 
lit, uti noftra natio id plurimum facit, tales eligende 
funt arbuícule, quarum rami potiffimum erecti funt, 
& fulcro infidene lapideo , (ed ne truncus fit concretus 
crufta ifta faxofa , vel faltem non nimis alte ea inve- 
ftitus, quod dedecori eft, uti & fi tenuiffimi ramuli 
abrupti vel decidui fint. Sic quoque unus truncus 
ex unica exfurgat radice , licet dein in ramos fefe 
mox difpergat, fi vero cinétus fit multis curtis & 
obtufis furculis ex radice adfurgentibus , hoc etiam 
dedecori eft, fed hi laterales furculi cultro facile ab- 
fcindi poffunt, ; 
Sic quoque rami aliquando in arcus concreti funt, 
item conche, oftrez , aliaque alba ac tenuiffima Co- 
rallia intermixta , & ramis adcreta, que omnia relin- 
quuntur, quaque particularitatem augent. 
Alter mirus ufus in hifce pofterioribus annis inven- 
tus eft, formandi nempe ex hoc Calbahario elegantia 
fceptra, que manu tenentur, & nunc ex unico, nunc 
ex binis tribusve conftant caulibus artificiofe inflexis, 
& finuofis, & raris quafi flammis diftinétis, ita ut vi- 
deatur tali modo naturaliter cretum efle ,. hunc in 
finem eligenda eft tota Corallina arbor, & examinan- 
dum, an unicum rectum caulem ex ea conquirere pos- 
fimus , an vero una alterave addenda fit, ita tamen 
ut truncus. inferior ad femi pedis circiter fpatium nu- 
dus fit. 
. Omnes reliqui rami cultro abfcinduntur, reliquum- 
qué raditur & politur, uti fupra indicatum fuit, dein 
oleo oblinitur, fupra ignem molle redditur, & flecti- 
tur per fefe invicem in(tar capillitii, talesque maculas 
& finus formando, quales videntur convenire ad or- 
namentum. 
^ Contexti hi rami ad extremitates filo connectuntur, 
quum hamuli vel capitula hifce adneétuntur, quamdiu 
enim hoc Corallium calidum eft, infleéti poteft ex 
arbitrio, & frigefaétum iftam fervat formam contexti- 
nempe fceptri, quod dein rugofis foliis poliendum 
eft, ita ut veftigia abfcifforum ramorum dignofci 
nequeant, & glabritiem adquirat Ebeni ligni. 
Hec fcéptta binos & ad fummum tres pedes longa, 
hodie rariffima ac prctiofiffima res eft, que ex nigro 
conquiri poteft Calabahario , quum raro tales reperian- 
tur arbores ; quarum rami ad hoe opus apti funt, ac 
tota arbor huic operi inpendenda. Hinc etiam digna 
&ftimantur hec fceptra, uc ad craffiffimam partem , 
que pro manubrio infervit, auro obducantur; & tan- 
quam donum magnatibus mittantur. 
~ Ad Calbaharium amputandum & poliendum , inter 
omnes Amboinenfes nationes nulla aptior reperitur, — 
quam equorei populi Bonoz & Manipe, quibus hoc 
opus committendum eft. ` ` E de 
In Sinenfibus legitur libris. Nigrum Tiesjiu toftum 
& pulverifatum curare vulnera contracta ex clavis. 
Quaedam harum arbufcularum fub aqua obdudtz 
funt cortice purpureo, vel pallide purpurafcente, qui 
nigricat vel obícurus eft, fi manu tangatur vel tor- 
queatur, fed fupra aquam elevatus & ficcatus, pallide 
cinereus eft & Fragilis, arbuícule etiam funt, in qui- 
bus mufculi Avicule dicti adherent ramis, decem vel 
duodecim numero, femper cauda elevati, fed in ex- 
traCtis decidunt. KS 
Ejus rami tofti in carbones fungofos , & tenuiter 
contriti, & ficci inpofiti ictibus venenatorum pifcium 
& millepedum, eos curant. De imaginario fruétu hu- 
jus Calbaharii vide ad finem Capitis noni. 
Tabula Septuagefima feptima 
Corallium exhibet nigrum , feu Accarbarium nigrum Mika " 
de quo vide Dale Pharmacolog. in quarto pag. 60 ubi plures 
inveniuntur de hoc auctores, vide & Boerbav, Ind. pag. 6. 
cui dicitur Keratophyton arboreum, nigrum. 
Tom, VI. CAPUT 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
201 
Als men dit zwart Kalbabaar tot rariteiten bewaren wils” 
gelyk meeft onze Natie daar mede doet , zoo moet meri x00- 
danige boompjes verkiezen, die de takken meeft over eind 
en baren fieenen voet nog bebben, dog den ftam moet niet 
begroeit zyn met die ficene korfte , of immers niet boog 
daar mede bekleedt, want zulks cen kleine misftant geeft 
ook als wanneer de fynfie takjes meeft afgevallen zyn. Zoo 
moet ook maar een [Lam uit eenen wortel ryzen , al vera 
deeld by zig dan terftond in takken. Maar als by omcin- 
gelt is met veele korte en flompe ryskens uit de wortel 
Jpruitende , dat mismaakt bem ook , dog dere zyde ryskes 
kan men gemakkelyk met een mes affnyden. 
Zoo ziet men ook dikwils de takken met bogen aan mals 
kander vaft gegrozit, item bier en daar fcbulpen, Oeftert- 
Jes, en andere witte fyn getakte Kraaljteentjes , aan de 
takken vajt gegroeit , alle welke men daar aan laat, als 
dienende tot vergrootinge van de rarigbeid, 
. Een ander zeldzaam gebruik beeft men in deze laatfte 
jaren uitgevonden, namentlyk uit dit Kalbabaar aardige 
Jepiers te maken, die men in de banden draagt, zomtyds 
uit een enkelden , zomtyds uit twee en drie fleelen konjlig 
door malkander gevlogten, beftaande, en met ordentelyke 
bogtjes raar gevlamt „zoo dat bet fcbynt van natuur zoodanig 
gegroeit te zyn, bier toe moet men nemen een gebeclen Ko- 
raalboom , en bezien, of men cen enkelde regte fleel daar 
uit.kan krygen, dan of men een of twee daar by moet nee 
men, dog 200danig y dat aan den [Lam beneden omtrent een 
halve voet bloot biyven; .: 
Al de andere takken fnydt men met een mes af, de an- 
dere fchraapt en polyft men , vals boven ftaat , daar na 
Jmeert men ze met olie, maak ze leenig over '-vuur , en 
vlegt zé door malkander als een bairlok , zoodanige vlake 
ken, en bogijes gevende, als men goet agt tot. vercieringe 
te dienen. 
De zamengevlogten bindt men aan de einden met een 
draad t'zamen , of men maakt er haakjes en knopjes aan. 
Want zoo lange bet warm is, laat bet zig buigen naar 
believen , en als dan koud geworden zynde , beboud bet de 
gemelde gedaante van cen gevlogten fepter , "t welk men 
als dan nogmaals met ruige bladeren moet polyflen , op dat 
men de voet{tappen van de afgefmeeden takken weinig be- 
kennen kan, en zoo glad worden als Ebben-bout. 
Deze jepters van twee, ten hoog [len drie voeten lang, 
zyn tegenwoordig bet raarfle en duurfte , dat men van 
zwart Kalbabaar bekomen kan, dewyl men zelden zooda- 
nige bomen vindt, welkers takken bekwaam daar toe zjn, 
en men een gebeele boom daar toe ver/nyden moet. Daar- 
oin zyn ze cok weerdig geagt aan bet dikfle einde met goud 
te beflaan , in forme van een bandgreep, werdende als 
dan tot prefenten aan groote Heeren gezonden. 
Het Kulbabaar te fnoejen en te Däer, ‚werden onder 
alle Amboinfche Natién geen gefebikter gevonden, dan de 
Eilanders van Bonoa en Manipa, aan de welke men zulk 
werk moet opofferen. T s 
In de Cbineefe Boeken leeft men, dat bet zwart Titsjiu 
gebrand en gepulverifeert , geneeft de geftooken wonden , 
die men van fpykers gekreegen beeft. 
Zommige van deze boompjes zyn onder water bekleedt 
met een peerze of ligt-purpere /chorffe , de welke zwart- 
agtig of donker werd, als men ze met de banden aanrgakt 
of begint te drajen, maar boven water komende, en droog 
werdende, werd ze ligt-grauw en bryfJelig. Men vindt 
ook boompjes daar de Avicule Moffen genaamt , aan de 
takken met tien en twaalf zitten , altyd met de fleert om 
boog , dog aan de uitgetrokkene vallen ze af. 
; Zone takken gebrand , tot dat ze tot vooze koolen were 
den, dezelve fyn gewreeven, en droog opgebonden genee- 
zen de Becken van fenynige Viffen en Duizendbeenen. 
Van de vermynde rife dezes Kalbabaars , ziet aam ’t 
einde van ’t negende Hoofdftuk. 
= De even en Seventigfte Plaat 
Vertoont het zwart Koraal, ofte het zwarte getakte Calbabaar , 
waar over ziet Sam. Dale in zyn Pharmac. in quarto pag.60. 
alwaar zeer veel Schryvers hier over gevonden werden, 
ziet ook Boerb. Index pog. 6. by wien ze genaamt wert de 
zwarte boomagtige Keratophyton, 
Ce 2 ee 
