XII. Boek. III. Hoofalt. 
Nomen. Latine Accarbarium unicaule, & Palmijun- 
cus marinus , ex forma plante juncez, que Palmi- 
juncus feu Rottang dicitur & fupra Libr. 7. defcriptus 
fuit, Malaice Tali aros , h. e. funis fluviatilis, & 
Roitang laut. Secunda fpecies peculiariter Accarbaar 
lacki lacki dicitur , licet prima hoc quoque gerat no- 
men. Latine Paímijuncus friatus. Tertia fpecies vo- 
catur Palmijuncus anguinus, Malaice Accarbaar oelar. 
Cunétz vero tres Ternatice Bau mautu. 
Locus. Omnes he tresfpecies inlocis crefcunt , ubi 
fluxus funt copiofi , unde & nomen geruit, item in 
. durioribus faxis quam Calbaharium, fed vario quo- 
dammodo modo. Prima nempe & fecunda fpecies in 
rupibus Corallinis non folidis fed granulofis , aliquan- 
do ejus radix in fimplicibus faxorum fragmentis fixa 
eft, quz fimul in una comprehendit gleba. Sic quo- 
que videtur, nutrimentum quoddam ex iis fugere , 
aum radices profunde ipfis inplantantur, & naturam 
equuntur lapidis , cui increfcunt. Quz enim ex folidis 
& duris progerminant lapidibus, duriorem & gravio- 
rem habent fubftantiam illis, quz mollibus & fragi- 
libus inpofita funt. 
Tertia fpecies femper infidet ruffis & cineribus faxis 
radicula ampla & rotunda, acfi adglutinata effet. 
Pifcatores norunt quzdam horum faxorum , magni- 
tudine pugni circiter , quum ab ipfis adligata funt 
funibus pifcatoriis, quz ex térra conquirunt & con- 
neétunt lis, ut hamus profundum petat mare, fique 
pifcem tenéat, ac funis conmoveatur, tum lapillus 
decidit, huic tum fefe figit dictus mucus feminiferus, 
formatquein eo arbufculam talem intortam , que pre- 
cipuum capit incrementum ex ipfo mari, nihilominus 
tamen quoddam trahit alimentum ex ipfo facco per 
lanam radicem , quz inferius porofa feu foraminulis 
tinta eft. Hinc arbufcula duriorem habet fubftan- 
tiam, tenuis eft, firma, & circinnata, quod in aliis 
Tali aros non obfervatur, que fungofis infident faxis. 
Binz priores fpecies inveftigande funt circa oras 
protuberantes vel circa anguítas maris ripas, ubi flu- 
xus funt rapidi. "Tertia fpecies reperitur in Amboi- 
nenfi finu hic & illic in fimilibus diis lapillis , qui 
plurimum ibi projiciuntur ad decem vel viginti or- 
chiarum profunditatem. Ante acutum promontorium 
parve Cerame in Hoeamohela, quod ad Zepyream 
vergit plagam, noftratibus ficcum Oryze promonto- 
rium dictum, incolis Siél, non modo continuus ac 
rapidus fluit fluxus , fed qui augetur per multos cxcos 
fcopulos, ante ipfum in mari pofitos, & aliquando 
fupra aquam eminentes. : 
` Ibi ingens admodum locatur Tali aros , cujus verti- 
cem incole aliquando fub aqua viderunt, & ex éo- 
rum relatu dixerunt pedis craffitiem obtinere. Pecu- 
niam fepe pollicitus fum, ut unus alterve fübmerfor 
id peteret, fed neminem potui exhortari, qui aude- 
ret id fufcipere, femper fefe excufantes ob vehemen- 
tem fluxum , qui eos aliquando nimis in profundum 
 projiceret, vel quod Lamium pifcem obfenderent. 
Sed hafce excufationes pretextas modo effe inde 
concludere poteram, quum in profundioribus & ma- 
is periculofis fepe fundum petunt & fubmergunt, 
n ifto enim loco non ultta viginti orchias fundus pro- 
fundus eft , & dies aliquando funt pacati, quum flu- 
Xus placidus eft. Vera autem caufla erat fuperftitio 
edam, quod hanc arborem facram & tanquam cu- 
odem iftius infule haberent, quamque vocabant 
Buto il, h. e. membrum virile Siël. 
Ceterum fi poffet evelli, talisque effet, qualis ab 
incolis defcribitur, non credo huic fimilem effe iri 
toto mundo unquam confpeétam, atque ut puto duo- 
decim orchiarum longitudinem haberet. Eam itaque 
ibi relinquemus in thefauro feu arca matris Tethyos, 
fperantes pofteros noftros dein eam deprompturos , 
vel per feneétutem eradicatam inventuros. Ante di- 
ctum finum rupis etiam praeceps locatur fub aqua, vel 
defluente aqua parum fupra hanc elevata , que idem. 
gerit nomen Butu fiel. 
Ufus. In Medicina bi Palmijunci parvi funt ufus, 
faltem non multum notus eft, excepto apud Terna- 
tenfes , qui eos in ufum vocant , praefertim tales, 
qui recti funt, & quidem prime ac fecundz fpeciei , 
eum pro vero habent mare, uti dein indicabitur. 
eteroquin omnes fpecies digne funt, que fervantur 
tanquam res rare, eliguntur vero & praferuntur mi- 
nime finuofe & planiffime cum frufto adherentis ra- 
dicis, 
bu dei Quz 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
203 
Naam. In’t Latyn Accarbarium unicaule 3 en Pal- 
mijuncus marinus, ma de gedaante van dat hiesdgtige 
gewas, Palmijuncus of Rottang genaamt „en Lib. 7. be- 
Jcbreeven , in ’t Maleits Tali aros, dat is Stroomtouw 
en Rottang laut. De tweede zoorte werd in 't byzonder 
Accarbaar lacki lacki genaamt , boe wel de eerfte dien 
naain ook voert, in 't Latyn Palmijuncus ftriatus. De 
derde zoorte biet Palmijuncus anguinus, in °t Maleits 
Accarbaar oelar. Alle drie in ’t Ternataans Bau mautu. 
Plaats, Zy waffen alle drie op plaatzen, daar veel ‚[troom 
gaal, waar van ze de naam bebben Sc. Op barder ftee- 
nen dan bet Kalbabaar , dog met eenig onderfcheid. -De 
eerfte en tweede zoorte wallen op Kraalkiippen, niet die 
maffief maar brokkelig zyn , zomtyds ziet men de wortel 
op enkelde brokken van /teenen Daun, die ze t'zamen in 
eenen klomp bevat. Zoo fchynt bet ook dat ze daar uit 
voedzel trekken, want bare wortelen fcbieten wat dieper 
in en aarden na den fteen, daar ze op /taan. Want die 
uit barde ma[fieve fteenen groejen, zyn barder en zwaar= 
y? van fubftantie , dan die op weeke en gebrokkelde 
taan, i 
De derde zoorte ftaat altyd op roffe en grauwe keifteenen, 
met cen breed rond«vorteltje, als of «e daar op gelymd waren. 
Zommige van deze jieenen een vuift groot , en minder 
zynde, kennen de Viffers, dat ze door baarlieden van 't 
land genomen , en in zee gefmeeten zyn. Wanneer ze die 
met een finger aan de visiyn binden , om den boek in zee 
te doen zinken , en als er een Vis aan komt en de lynge- 
Jcbut werd, zoo valt den fleen uit. Hier aan begt zig dan 
de voornoemde zaadflym, en formeert dat gekrulde boompje 
daar op, "t welk wel zyn principaalfte wasdom uit de zee 
beeft, maar niet te min eenig voetzel uit den keifteen. ook 
trekt door de platte wortel , die van onderen poreus of vol 
gaatjes is. Daarom beeft bet boompje cen barde fubjtantie, 
werd dun ‚- fiyf , en vol krullen , "t welk andere Tali 
aros niet en bebben, die op vooze (beenen jtaan. 
De twee eerfle zoorten moet men zoeken omtrent uit Be. 
kende boeken „ of omtrent nauw? zeegaten, daar fterke 
Jtroom gaat. De derde zoorte vindt men in den Amboin- 
Jehe inbam, bier en daar op gemelde keifteentjes , die meeft 
daar in Beren werden , op tien en tavintig vademen 
diepte. Voor de ftberpe neus van klein Ceram op Hoea- 
mobel, die na ’t Zuiden ziet, by de onze de drooge Ryft- 
boek genaamt, by de Inlanders Siél , gaat niet alleen een 
geduurige fterke flroom, die vermeerdert werd door vele 
blinde klippen , die daar voor in zee ieggen , en zomtyds 
boven water kyken. 
Daar omtrent fraat een ongemeene gróote Tali, áros, 
wiens top de Inlanders zomtyds onder water bekennen, en 
na baar gilinge wel een been, dik zal zyn. Tk beb dikwils 
geld ‘daar op gezet, om door de Fl ander Duiker den 
- &elven uit te balen , maar beb niemand können vinden , die 
de kouragie badden om daar na te duiken , baar excuferende 
op den fterken firoom , die ben tegen wil na de diepte mog- 
te voeren , of dat ze de Hajen mogren ontmoeten. 
Dog dat de excu/en niet Jufh/ant Waren liet ik my vaft 
voorftaan , om dat ze wel op dieper en periculeufer plaat- 
zen duiken ,. zynde bet. op die plaats: niet boven twintig 
vademen diep , en men beeft veele ftille dagen, als’er geen 
Jtroom gaat... Maar de eigentlyke oorzaak was een zekere 
‘fuperftitie, dat ze dien boom voor beilig, en als bet boofd 
van ^t gebeelen Land Hoeamobel agten , noemende bem 
Buto.fiél, dat is bet mannelyke lid van Sit. 
Anders zoo die konde uitgebaalt werden, en zoo byis,, 
gelyk bem de. Inlanders febryven, zoo geloove ik met dat 
zynes gelyken in de weereld gezien is, mogtende na gis- 
finge ruim twaalf vademen lang zyn, wy zullen bem dan 
daar laten in de fcbatkifle van de groote moeder Thetis , 
en boopen, dat onze nakomelingen bem nog tens zullen 
uithalen , of door ouderdom witgewortelt zynde, vinden. 
Dog voor de bovengemelde boek ftaat nog cen fieile klippe 
onder water , of met laag water een weinig boven komende, 
dragende den zelve naam Butu fiel. 
Gebruik. Jn de Medicynen bebben deze Rottangs klein 
gebruik , of dezelve is nog niet bekent , bebalven dat de 
"l'ernatanen wat werks daar van maken, inzonderbeid van 
zoodanige , die wat regt zyn van de eerfte en taveede zoor- 
te, dewelke zy voor *t regte manneken bouden, gelyk bier 
na volgt. Anders zyn alle zoorten weerdig tot zonderbare 
rariteiten bewaart te werden. Waar toe dan men uitkieft 
die de minfte en vlakjte bogten bebben, en nog een ftuk 
van den wortel. : 
à Cc 2 Dig 
