XIL Bork. IV. Hoofd. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
CAPUT QUARTUM. 
Flabella marina. Accarbaar kipas. 
ubfequentes fpecies arbufcularum marinarum ni- 
S grarum non pro genuino fed pro fpurio Corallio 
habende funt, quum nimis degenerant a natura 
& fubftantia Coralliorum. 
Primo autem nobis obcurrit tertia fpecies arbufcu- 
larum marinarum nigrarum vero Calbahario maxime 
adfinis , que Flabellum marinum dicitur , ¡lle autem 
diverfam habent fubftantiam , colorem, & formam, 
quas omnes fub binis comprehendimus fpeciebus. 
Primo Flabellum marinum planum eft, fecundo Fla- 
bellum multiplex, ; 
Primo. Flabellum marinum planum , eftarbufcula ma- 
rina plana, plerumque rotunda , vel ad unam inclinans 
partem , fesqui & binos pedes alta & lata, compofita 
ex tenuibus & flexilibus ramis, quorum quidam erecti 
funt. in alios fefe mox dividentes, quoruminterftitia 
cancellata. vel retiformia funt multis, brevibüs , ac 
transverfalibus ramulis , ita ut tota arbufcula planum 
referat rete, fed tres habent formas, : eo 
. Elegantiffimz funt penitus plane, quarum rami ré- 
gulariter decurrunt fine protuberantibus gyris , ex- 
cepto ad oram , ubi recti rami parvis eminent angulis, 
externe obduéte obfcure ruffo , aliquando etiam ni- 
gro.cortice , arenofz & fragiles, quique, fi pluviis & 
vento aliquamdiu ille fuerint expofite, facile abradi 
poteft. Depurata autem talis arbufcula ex ruffe nigri- 
cat, & ramuli non funt rotundi , fed angulofi , & 
acutis oris notati, . Ip(ius fubftantia lignofa admodum 
. eft, levis, lenta, & flexilis. Inferior caudex angulo- 
fus eft & ftriatus 2 interne plerumque concavus & fun- 
gofus , ampla radice inftar membranz faxis fixus, 
. Secunda forma ejusdem eft magnitudinis &. fub* 
ftantie , vel paulo magis nigra, terreo obducta. cor- 
tice, qui facile itidem feparatur , fed hzc non tam 
plàna eft; multas enim gerit lacinias & incurvos ra- 
mos, qui ad oras Vel ad Jatera prominent, ac proinde 
non tam elegans eft prima. Er 
Tertia major eft binis prioribus, tres quatuorve. 
pedes alta & lata, ita ut extenfum referat pallium, 
ejus fubftantia fcre nigra eft, proxime Calbahario ad- 
cedens, immo inferiores rami tam duri & folidi fant 
quam ullum. Calbaharium. : 
Planam itidem obtinet formam, fed ubique lacinias & 
excrefcentias habet, qua ad latera locantur, in curtos 
definentes circinnatos & acutos ramulos, ita ut to- 
tum flabellum fpinulofum fit, fi tractetur , externe 
obduétum alba & cinerea calcea crufta, que difficul- 
ter abradi poteft. Infixum autem eft pellofa ampla 
radice potiffimum in faxis fragilibus , que fimul in 
una comprehendit gleba. 
Secundo. Flabellum multiplex compofitum eft ex 
multis planis laciniis , inregulariter decurrentibus , 
nec ultra fpithamz altitudinem obtinet, externe ob- 
ductum rubro & fragili cortice , aliquando etiam al- 
bicante , qui firmiter quoque adhaeret, interne cine- 
reum eft vel gilvum, durum, faxofum, & facile fran- 
gens, cum fequenti cinereo Calbahario maxime con- 
veniens, ejus fedes eft in durisfilicibus, quibusplana 
radice tanquam adglutinatum eft. , 
Depurati rami funt rotundi & glabri, in quibusdam 
fubtiliter ftriati, plures alie hujus funt varietates , - 
que fub hoc comprehenduntur. : 
Preter dicta ifta flagella, alia porro ingens cinerea - 
fed rara eft fpecies, quam mox infra fub einereo Cal- 
bahario defcribemus, quum ipfi adfine fit, 
Sic quoque omnibus flagellis commune eft, quod ` 
fub aquis naturali ifto vifco obducta fint, & gravem 
odorem marinum de fe fpargant, qui disparet, fi ali- 
quamdiu pluviis exponantur. 
Nomen. Latine Flabellum marinum; Belgice Zee- 
wajer; Malaice Accarbaar kipas , juxta planam ipfo- 
rum formam. Sinice Pabaytsjiu , & Ou baytsjiu, h. e. 
albz & nigre arbufcule marinz. 
; Locus 
205 
VIERDE HOOFDSTUK. 
De Zee-wajers, 
e volgende zoorten van zwarte Zeeboompjes zyn 
voor geen opregt maar baftert Koraal te bóuden , 
dewyl ze van de natuur en fubftantie der Koralen 
te veel afwyken. 
Voor eerft komt ons voor de derde zoorte van zwarte 
Zeeböompjes ¿met bet regte Kalbabaar de naa ite maag fcbap 
bebbende, die men Zeewajers noemt. Deze zyn van ver- 
Jebeide fubftantie, couleur , en gedaante , die wy alleonder 
twee zoorten begrypen. 
d De'eerfteiseen Enkelde vlakke’, de tweede Veelvou- 
ige. 
I. Flabellum marinum planum, ofte enkelde, vlakke 
Zeewajer , is een plat Zeeboompje, meeftrond, of wat aan 
eene zyde bellende, anderbalf en twee voeten boog en breed, 
gemaakt van dunne buigzame takken, waar van zommige 
regt over eind loopen , gaande weg zig in andere werdeen 
lende, waar van de Zufenplaarzen uitgeweven zyn, nets 
ofte ruits-gewys, met veele korte dwerstakjes , zoodat bet 
gebeele boompje cen vlak netje gelykt , dog zyn van drie= 
derlei gedaante. 
` De fraaifte zyn gants vlak, waar aan de takken orden- 
telyk loopen zonder witfbeekende krullen , bebalven aan den 
rand , daar de regte takken met kleine. boeken uitfleeken , 
buiten bekleed met een donkere roffe , xomtyds ook roode 
[chor fe, zandig en bryzelig. > die bem in regen em wind 
gelegt ligt laat afwryven, Het fcboongemaakte is uit den’ 
roffen-zwart, en de takjes zyn niet rond, máar boekig , 
en Jcherpkantig. Hunne fubftantie is ook zeer boutagtig , 
ligi» taai, en buigzaam. De onderfte ftam. is boekig en 
geftreept „van binnen meeft bol, en voos , met een breede 
wortel als Perkement op de fleenen geplakt, > 
De tweede gedaante is van de zelve grootte en fubftantia 
of wel zoo zwart, bekleed met een aardverwige feborffe, 
die ook ligt áfgaat , maar dit is zoo vlak fiet ; bebbende 
veele lappen, en gekrulde takken, die aan de kanten of 
aan de zyden uit een » dierbalven verre zoo mooi niet als 
t eer figs e ; 
De.derde is grooter dan die tweede , drie en vier voeten 
boog enbreed , zoo dat bet een uitgebreide mantel gelykt, zyn 
Jubjiantie is regt zwart , bet Kalbabaar naali komende , 
ja de onder [le takken am zoo barden majJief 
babaar zyn mag. AE 3 
Het heeft ook wel een vlakke gedaante, maar over al 
lappen aanwaffen, die ter zyden uit [Tau yin korte gekrul- 
de en fcberpe takjes eindigende y zoò dat de gebeelen was 
jer fteekelig valt in ’t bandelen , van buiten bekleedmet een 
witte of grauwe kalkagtige korfle , die moejelyk af te 
Jcbrapen valt. Het is gegrond met een buidagtige breede 
wortel , meeft op-brokkelige fteenen, die ze;t'zamen in een 
klomp vat. 25 
Il. Flabellum multiplex, veelvoudige Zeewajer is ge 
maakt van veele platte lappen, die pi se door mal- 
kander fiaan, en werd niet boven een fpan boog , van 
buiten bekleed met een roode bryzelyge fcborze , zommige 
ook met een witagtige , die mede vaft kleeft, binnen is 
het grauw of vaal, bard, fleenig, en kort afbreekende, 
met bet volgende grauwe Kalbabaar meeft over cen komen- 
de, zyn fitplaats is op barde keifteenen, daar bet met een 
platte wortel vaft opgeplakt is. 
De fchoongemaakte takken zyn rond , en glad, aan 
zommige fyn gefbreept „ hebbende nog meer verandering , 
die men bier onder brengen kan. 
s eenig Kal- 
=Bebaloen de voornoemde wajers is "er nog een groote 
grauwe „dog rare zoorte , die wy bier naaft onder *t grau. 
we Kalbabaar zullen befcbryven y dewyl ze van deszelfs 
maag [cbap is. 
+ Z0 bebben ook alle wajers gemeen , dat ze nog onder 
; water, zynde met de gewoonlyke flymerigbeid bebangen zm, 
en een zware Zee-reuk van baar geven , dewelke vergaat, 
als men ze een tyd lang in regen legt. 
Naam. /n't Latyn Flabellum marinum; in’t Duits 
Zeewajer; in ’t Maleits Accarbaar kipas, alle na bun- 
ne platte gedaante genaamt , in "t Chinees Pahaytsjiu , en 
Ou haytsjiu, dat is witte en zwarte Zeeboompjes. 
Cc 5 Plaats. 
