Z 
XII. Boek. VII. Hoofdf.  AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
CAPUT SEPTIMUM, 
Erica marina. Accarbaar ruttu rutta. 
que Marinarum arbufcularum, licet fragilis fub- 
ftantie, & diverfe forme, quas fub his binis 
complectar, primo Tenui, fecundo Cra[fa. 
Primo. Erica marina tenuis, eft arbufcula ample ex- 
tenfa, plerumque latior quam alta, in tenuiffimos di- 
ftin&ta ramulos, ac foliola Erice noftrati fimilia, ob- 
fcure cinerea, & fragilia, fed ita camen ut tractari rite 
poflnt. Binos babet tresve primarios ramos, rotun- 
dos, & obfcure ruffos, externe parum rugofos , li- 
gnofos, fedfragiles, & facile frangentes, hecque te- 
nuiffima gerit foliola cum denfa coma, proxime ad 
Ericam adcedens. 
Granulofis increfcit faxis, ac plerumque fracta ad- 
trahitur , quum caudex tam fragilis eft, nulla etiam 
alia arte depurari poteft, quam quod pluviis & foli 
exponatur , donec mucofitas feparetur, fervans por- 
ro obfcure cinereum feu terreum colorem, rami quo- 
que ejus inregulariter locantur & transverfales dent 
fua coma varias referentes plumas. 
Secundo. Erica craffa plures gerit caudices ac pri- 
marios ramos e radicibus adfurgentes, qui etiam ob- 
fcure fufci & rugofi funt, ac quodammodo pungentes 
er abruptos ramulos. 'Foliola ejus paulo longiora 
unt, tenuiora, & in fafciculis conleéta inftar pluma- 
tum, ad taétum rugofa , inftar fetorum piloforum , 
melius hzc refert Indicum Ruttoe ruttoe, h. e. Mu- 
fcum fruticofum , quam Ericam, Nigrior eft ficcata 
priore, inpofita quoque fragilibus faxis, quum vero 
ejus caudex durior eft, hinc tota radix cum frufto ta- 
lium faxorum fimul adtrahi poteft. Si recens e mari 
S exta fpecies eft Erica marina, elegantiffima quo- 
'adducatur, magis mucofa eft priore, ac pruritum quo- 
dammodo cutis cauffat, uti de Foeno marino dictum 
fuit. 
Altera porro obcurrit Erice marine forma, fed tam 
rara, ut eam femel modo: viderim, apud Dom. An- 
zbonium Hurdtium , Gubernatorem noftrum Amboinen- 
fem feniorem. Hee compofita erat ex quibusdam la- 
ciniis, feu amplis & anguftis foliolis complicatis in- 
ftar chirothecz , fed fuperius aperta , durioris fubftan- 
tie utrisque prioribus , tenues gerens ramulos, quo- 
rum craffiffimi erecti, & ad latus extenfi erant , inter- 
ftitia vero cancellata erant, & pertexta aliis fubtiliori- 
' bus ramulis, ita ut "AM gereret formam Flabelli 
marini & Erice marine. Duro inpofita erat lapillo, 
& reperta erat in Uliafferenfibus infulis. — —— - 
Nomen. Latine Erica marina ; Malaice Accarbaar 
| ruttu ruttu, & Ruttu ruttu laut. 
Locus. In Amboinenfi, aliisque placidis crefcit finu- 
bus, ac potiffimum adducitur hamis & Bobbers. Ma- 
tura fponte eradicatur per mare in litus projecta Ar 
fracta ,fed omnes rami digni funt, ut ferventur , quum 
peculiares referant arbufculas, que aliis faxis inponi 
poflunt, nullum enim alium habent ufum, nifi quod 
tanquam aliquid rarum conferventur, > 
Supra quinto Capite dictum fuit, nos tam Cupres- 
fum , quam fubfequentes fpecies Erica marine con- 
generes habere Abietis & Quercus marine Theopbrafti 
Cap.7. Libr. 4. ab ipfo defcriptz. Atque Erica marina 
peapa pro ejus Quercu marina haberi poffet, cui 
amarifci folia tribuit , & uti videtur, ab Abiete 
non differt , nifi quod in multos nodofos ramos fit 
diftincta. 
- Similem plantam defcripfit Carol. Clufius Libr. 6, 
exotic. Cap. 5. fub nomine Fruticis marini Erice facie, 
atque hic ipfi ex Norwegia adlatus erat , tante ma- 
gnitudinis , quantam noftra gerit , cui nullam dedi pre- 
cifam menfüram, quum inzqualis admodum reperia- 
tur magnitudinis. Sic ejus caules aliquando concavi 
& fpongiofifunt. Rafura Erice marine, ac prefertim 
Equifeti marini, quod recens e mari productum cutis 
pruritum excitat , morfui Millepedum applicata ardo- 
rem & venenum extrahit. 
Tom. VI, CAPUT 
209 
SEVENDE HOOFDSTUK. 
De Zee-Heide. | 
e zesde zoorte is de Zeeheide, mede een van de cier» 
lykfte Zecboompjes , boewel bros van fubftantie, 
verfcheiden van gedaante , die ik onder deze twee 
zal brengen, de eerfte de fyne , en ten tweeden de grofe. 
I. FyneZee-Heide is een wyd uitgefpreid boompje , ge- 
meenelyk breeder dan boog, met zeer fyne takjes of bladea 
ren, onze Heide zeer gelyk, donker-grauw,en bros, dog 
zoodanig, dat ze bet handelen verdragen konnen. Het heeft . 
twee of drie boofdtakken , rond, donker-grauw, van bui- 
ten wat ruig , boutagtig , dog bros, en kort af breekende , 
dit beeft de fynfle blaadjes, digt van loof, en de Heide 
naaft komende. 
Het ftaat op brokkelyke fteenen , en werd meeft afge- 
broken opgebaalt , om dat den ftam zoo bros is , daar valt 
ook geen ander fchoon maken aan, als dat men * in regen 
en zonne legge, tot dat de flymerigbeid afgaat , bebou- 
dende voorts zyn donker-graauwe of aardverwige couleur, 
ook fiaan de takken onordentelyk, en dwers van malkan- 
der , met baar digt loof ver/cbeide pluimagien uitmakende. 
Il. Grove Zee-Heide beeft meer ftammen of boofátak- 
ken van de wortelen opfchietende , die mede donker-grauw 
en ruig zyn, ook eenigzints fteekelig door de afgebrooken 
takjes. Deze blaadjes zyn wat langer , dunder , en ftaan 
in bosjes by malkander als bosjes veeren , in "t bandelen 
wat ruig als baire borfteltjes, gelykende beter na’t Ooft- 
Indifcbe Ruttoe ruttoe, dat is beefleragtig Mos dan na 
Heide. Zy droogt zwarter op dan de voorige, Daat ook 
op brokkelyke fteenen , dog dewyl de ftam wat barder is, 
zoo kan men de gebeele wortel met een klomp van die ftee- 
nen (zamen optrekken, vers uit zee komende beeft meer 
en dan de voorgaande , die eenig fints jeuken op 
de buid veroorzaakt , gelyk van Fentim marinum ge- 
zegt is. ; 
Men vindt nog een ander gedaante van Erica marina, 
. dog zoo zelden, dat ik ze maar eens gezien bebbe, en dat 
by de Hr. Anthony Hurdt, onze Amboins oud Gouver- 
neur. Dezelve was gemaakt van eenige lappen, of bree- 
de en platte bladeren , t'zamen gevouwen als een band- 
Jeboen, dog boven open , barder van fubftantie dan beide 
voorige, met fyne takjes , waar van de dikfte over eind 
en ter zyden ver/preid ftonden, de tuffenplaatzen waren 
netsgewys uitgeweven met andere fynder takjes, zoo dat 
het een gemengde fatzoen badde vau 2ee-Wajer en zee-Hei- 
de, bet flond op een bard fieentje, en was gevonden in de 
Oeliaffers. - j 
Naam. In’t Latyn Erica marina; in ’t Maleits Ac- 
carbaar ruttu ruttu , en Ruttu ruttu laut. 
Plaats. Het waft in de Amboinfche en andere ftille bog- 
ten , werdende meeft met Visboeken en Büblersuitgebaals; 
bet rype werd van zelfs uitgewortelt , door de zee op firand, 
en in flukken gefmeeten, dog alle de takken zjn bewarens 
weerdig , om dat ze byzondere boompjes gelyken , die men 
op een ander klipje kan zetten, want ze bebben geen an- 
der gebruik, dan tot rariteiten te bewaren. 
Boven in "t vyfde Hoofdftuk is gezegt, dat wy zoo wel 
de Zee-cypreffen als de volgende zoorten van Zee-beiden voor 
medezoorten agten, van Abies en Quercus marina The- 
ophrafti by bem Cap. 7. Lib. 4. befchreeven. Inzonder- 
beid de Zee- Heide , zoude men voor zyne Quercus mogen 
aanzien , dewelke by Tamariske-bladeren toefcbryft , en 
zoo "t fcbynt van de Abies niet verfchildt, dan dat ze in 
veele knoeftige takken ver/preid is. f 
Diergelyk gewas beeft Carol. Cluf. befcbreeven Lib. 
6. Exoticorum Cap. 5. onder den naam van Frutex ma- 
rinus Erice facie, dog dezelve was bem uit Noorwegen 
toegezonden , en wel zoo groot ais onze Amboinfe, dem 
ees wy geen precyfe maat geftelt bebben, om dat men 
ze van zeer ongelyke grootte vindt. Zoo zyn ook zyne fiee- 
len zomtyds bol, en Jpongieus van binnen. Het fcbraapfel 
van Erica marina , en mzonderbeid dat van Equifetum 
marinum , "t welk vers uit zee komende een jeuken op de 
buid maakt , op de beten van de Duizenthenen geftreeken , 
trekt den brand en bet fenyn uit. 
Dd, AGT. 
