tantis crefceret arboribus , fequi oporteba 
'dammodo referunt 
XII. Boek. VIII. Hooft. AMBOINSCH KRUIDBOEK.  ' jn 
Hinc Javani , omnesque , qui Zephyream oram 
magnarum iftarum Orientalium infularum usque ad 
Timoram inhabitant , anxii funt.fefe conferre ulterius 
tribus milliaribus , vel extra confpeétum terre , com- 
perientes enim, per undam ulterius & ad Zephyream 
i magis plagam propelli, in cymbam fefe conjiciunt, 
relinquentes navem, ac remis in cymba petunt ter- 
ram, timentes ceterum in abyflum Paufengi devolvi, 
ex qua nemo redit, ut putant. 
Adfirmant porro, Javanos quosdam hoc expertos 
fuiffe, atque Jave pro vero narraviffe, qui navibus 
nempe eo devenerant, fed qui pennas avis Gerude 
tenentes, ab ipfa Javam feliciter translati fuere. 
Fructus vero hujus arboris vocant Boa paufengi, 
vel Boa fengi , funtque nuces celebris iftius Calappi 
marine, que contra undas fefe elevantes aliquando in 
Jave E Solore litora projiciuntur, ubi talem etiam 
exercent reluctantem vim, ut in ipfa regione usque 
in ipfas prorepant filvas, ubi homines eas non inve- 
nirent , nifi a canibus detegerentur prius, qui contra 
hafce latrant. Bauen 
Ex qua fabula Lector facile percipere poteft, cur 
hic fructus tanti eftimetur, ac tam carus fit. Quum 
ipfis jam objiciebam , per noftras naves longe aliter 
etectum fuifle, poft Javam nempe nullam effe Abys- 
- fum in Zephyrea plaga, fed ingentem deteétam effe 
* regionem, quasdam preterea naves fub. prefecto 
Abele Taakmanno eandem regionem ad Zephyream 
. partem circumnavigiffe , nec ullam detegiffe abyflum, 
multo minus Paufengi, nil aliud regerere poterant , 
nifi quod talis tamen arbor in ifta plaga deberet effe, 
quum cjus fru&us in ifta projiciebantur litora. 
uod facile concedi poteft, quum inter Javam & 
iftam Zephyream plagam ultra centum milliaria am- 
plum eft mare, ubi multe arbores effe poffunt, licet 
non vero fimile fit, talem arborem in Abyflo vel 
maris profundo. provenire , fed quidem in fundo du- 
centarum vel trecentarum orchiarum. Dein enim in 
capite de Calbahario albo adnotabimus , hanc arbu- 
fculam inventam fuiffe in profunditate nonaginta Or- 
chiarum ,' fic. quoque credo; hofce flamines verbum 
- Paufengi audiviffe ab Arabibus, atque arborem effe 
' erefcentem in magno Indico mari, quod Africanam 
oram Orientalem alee Majottos irriguat ,. qua- 
rum incole vulgo Zangi feu Zengi, h. e. tofti Athio- 
pes vocantur, ubi minor horum fructuum fpecies re- 
peritur, quam poftea defcribemus. MEDIUS. 
Hic queedam. oritur difficultas, fi Calappa Laut in 
E evadiean 7 d 10 Baus pro: 
uando arbores fenefcentes eradicari , & in pi 
d , quod tamen nunquam vifam vel auditum eft , uti 
id tamen de aliis obfervatum fuit arboribus marinis , 
hinc potius in ea verfarer fententia, hofce fruétus in 
profunditate ex duris crefcere fcopulis fine caudice, 
vel forte ex craffo curtoque pedunculo , ac-maturos 
decidere. Haud facile enim natura accufanda eft, vali- 
. quas pretiofas proferre creaturas, easque femper cæ- 
Jare hominum vifui, in quorum gratiam omnia pro- 
$ 4 FNA 
duéta & creata funt. AENA 
Relinguamus itaque incertam iftam arborem, € 
quiefcat in matris nature, abfcondito gremio ac 
thefauro, donec quid certius ferus proferat dies , & 
ad defcriptionem ipfius fru&us , quem nobis concedit, 
quique notus eft, nos cönferamus.. Quam maxime ita- 
. que convenit cum Calappo terreftri, unde multi pre 
ignorantia hosutrosque confundunt fructus, eoque ma- 
gis quum in Maldivenfibus infulis in Calappis magni 
crefcunt fructus, item minores oblongi , quamvis quo- 
appa laut diverfee magnitudi- 
nis, fed notabile fatis in iis detegitur difcrimen, 
- immo quoad ipfam formam. Omnes enim terreftres 
Calappi fructus putamen durum , feu Tampoerong 
craffo obduétum gerunt pilofoque cortice. € 
Calappus vero marinus externe nil aliud habet quam 
tenuem rugofam feu mufcofam pelliculam cum cras- 
fis venis putamini incumbentibus , uti in vulgari Ca- ` 
lappi putamine, que abftrahitur, fub ea putamen feu 
ës locatur oblongum , ad unam partem 
acute definens , unaque ora magis protuberat altera, 
quzdam vero nuces fimplices funt , quedam gemine, - 
acfi bine fimul concrete, effent, quales SE ar 
Hierom zyn de Javanen , en alle, die de Zuidku 
de groote Eilanden Ooftwaart aan, tot Timor ig Bog 
nen, zeer bange , baar verder dan drie mylen of buiten 
t gezigte van 't Land te begeven, want bemerkende „dat 
ze door de flroom wat verder en Zuidwaarts aan gedree- 
ven werden, zullen zig in baar fcbuitje begeven , laten 
bunne jonk dryven, en roejen na land toe, uit vreeze dat 
ze na den afgrond van Paufengi getrokken werden, waar 
uit geen wederkeeren is. 
Zy bouden daar by nog flaande , dat zommige Favanen 
zulks ondervonden , en op Fava voor een waarbeid gerap- 
porteert bebben , die met baar jonk aldaar geweeft , en aan 
de Weeren van Geruda zig vaft boudende , van den zel- 
ven weder op Fava zullen gezet zyn. 
De vrugten nu van dezen boom noemen ze Boa paufengi 
of Boa fengi, en dat zullen die vermaarde Zee-kalappus 
zyn, die tegens ftroom opklimmende , zomtyds op Favaas 
en Solors dromen uitgeworpen werden, daar ze nog al 
zulken tegenfirevenden kragt bebben , dat zeeen fluk weegs 
Landwaart op in ^t bos komen kruipen , daar ze de men- 
Jcben niet zouden vinden, zoo ze niet eerft door de bonden 
ontdekt wierden, die daar voor flaan blaffen. 
Uit welke fabel de Lezer afnemen kan, waarom dere 
vrugt zoo boog geöjlimeert , en zoo duur gehouden wer- 
den. Als ik bun nu bier op zeide , dat zulks door onze 
Scheepen gebeel anders ondervonden was , te weten dat 
agter Fava in "t Zuiden geen afgrond , maar een groot 
Land ontdekt zy , dat ook eenige Scheepen namentl yk on= 
der den Commandeur Abel Taakman bet zeive Lana in 't 
Zuiden rondom gezeilt , en nog a! geen afgrond , nog Pau- 
Jengi gevonden badden , wiften daar op anders niets in te 
brengen , als dat evenwel die boom in °t Zuiden moefte 
Joan, om dat zyne vrugten op de voorfchreeve Jtranden 
opgeworpen wierden, 
Het welk men ligt kan toeftaan, dewyl tuffen Fava en 
dit Zuid-land over de bondert mylen ruime zee is , daar 
veele bomen konnen Haan, boewel "t niet waarfchrynelyk is „ 
dat dien boom juift in ier. of midden in zée voort- 
komt , maar «vel op twee bondert en drie bondert vademen 
diepte. Want wy bier na in 't witte Kalbabaar zullen 
febryven, dat bet zelve boompje op negentig vademen "os 
te gevonden is , 200 geloove ik ook, dat deze Moren bet 
woord Paufengi geboord bebben van de Arabiers , en dat 
bet een boom zy in de groote Indifche Zee groejende , die den 
Africaanfen Ooft-kuft en de Eilanden Majottos befpoelt , 
welkers Inwoonders in 't gemeen Zangi of Zengi, dat is 
gezengde Moren genaamt werden, alwaar men bet klein- 
der flag van deze vrugten windt, die wy bier na befchry- 
ven zullen, 
* E 1 S t |, 200 moefte - > 
dat zomtyds zulke bomen oud werdende tot eenigentyd uit- 
gewortelt , enop ftrand gedreeven wierden, "t welk nooit 
gefien of geboort is , gelyk wel van alle andere zee-bomen, 
bierom zoude ik nog liever indie meninge vallen, dat deze 
vrugten in de diepte uit barde klippen groejen , zonder 
ftam of op een korte , dikke , fteel”, en dan door rypheid 
daar van afvallen. Want men niet ligt de natuur be/cbul- 
digen moet , dat ze eenige koftelyke /cbepzelen zoude voort- 
brengen , en dezelve eeuwig voor s"men/chen gezigt ont- 
Duden, om wiens wille ales geebapen $ ` 
Laat ons dan dien onzekeren boom laten varen , en in 
moeder natuurs verborgene fchatkamer beruften , tot dat 
wat xekerders voor den dag komt, en ons weder tot de be- 
[chryving van de vrugte zelfs, die ze ons gunt , en bekent 
is, keeren. Zy beeft groote gemeenfchap met de Land-ka- 
lappus , daaróm veele uit omwetentbeid deze beide confun- 
deeren, te meer alzoo in de Maldivis aan de Kalappus-bo- 
men ook groote vrugien vallen, item kleine langwerpige , 
welke beide 200 wat gelyken na emer Pip) ver- 
ze grootte , dog daar is nog al een merkelyk onderfcheid 
zelfs in de gedaante. Wont alle Land'kalappuffen beb- 
ben de barde fchaal , of Tampoerong omgeven met een 
Hier doet zig een zwärigbeid op > indien de Kalappa 
Laut: E P ake, er We ? : 3 > 
dikke en bairige bolfter, ak Doubs Ss 
De zee Kalappus beëft van buiten anders niet dan een 
dun, rui, TI p met grove aderen, die op 
p "d 
de fchaal leggen , gelyk aan den gemeenen Kalappus- 
e afgefc eurt wer .. Daat onder ‚legt den. obi 
Tampoerong , die nog al langwerpig is, aan dé eene 
wat pits toelopende, en de eene zyde built meer uit dan 
de dire , zommige enkel, zommige pe) ah twee 
Noten aan malkander gegroeit waren ; ge meefte zjn, 
Dd2 waar 
