av HERBARII AMBOINENSIS 
Harumque hic Figuram exhibeo juxta naturalem 
magnitudinem delineatam , juxta quam etiam primam 
formabo defcriptionem , eft itaque gemina , acfi ex 
binis compofita effet Calappi nucibus ,-& inter has 
utrimque finus eft planus. 
Bine fuperiores extremitates parum rotundz funt, 
ubi puto petiolum fuiffe admiffüm. Binz inferiores 
rotundo acute funt , & finus intermedius aliquando 
“plicas quasdam gerit ad unum latus , unde dicitur, fi 
ab una parte confpiciantur, binas nates viri referre, 
vad alteram partem cffigiem femineam reprefentant. 
Totus fru&us octo pollices longus erat, & novem 
Jatus in Diametro, fed majores etiam fünt, ab uno 
nempe pede usque ad fesquipedem , fique externe con- 
ipiciantur , duplices haud melius comparari poffunt 
quamcum fcroto Tauri, inveniuntur enim quidam haud 
multo majores. Depuratus erat ab exteriore rugofi- 
tate, politus & niger inftar putaminum aliorum. Ca- 
lapporum, quz in fuppelleétilem depurantur, ac po- 
liendo -nigrefcunt. Externe non zqualem habet gla- 
britiem. inftar. vulgaris: Calappi putaminis-, fed pa- 
rum gibbofus & inzqualis eft ad rotundós angulos. 
Ad latera ventricofus, & per longitudinem ob{cure 
favaque decurrunt. ftrie , acíi veftigia effent corticis 
pilofi , fed he omnes poliendo glabrz erant. 
. Figura in medio rotundum exhibet foramen, quod 
ab hominibus in eo perforatum eft, ut interna me- 
dalla. feu. nucleus extrahi poflet, & ut elegans-res 
domeftica feu-fuppellex ex putamine formetur. Hoc 
os a vulgari quoque differt Tampcerong quoad 
ubftantiam , durius. enim eft, mixtamque videtur 
habere naturam. ex ligno & faxo inftar aliarum plan- 
tarum. marinarum. Interior nucleus, pretiofiffima 
hujus fructus pars, undique putamini adheret uti in 
vulgaribus. Calappi nucibus, non albus fed flavefcens 
fere inftar cafei ovilli diffe&i, ac tam durus ficcatur , 
„ut corneus quafi fit, qui eximendus, im frufta diffe- 
candus., ficcandus, & ad ufum Medicum fervandus 
elt, nullum peculiarem prebet. odorem. vel faporem, 
nifi. fupra. porphyritim: cum,aqua contritus faporem 
- quodammodo, prebet corneum: de quafi marinum , fine 
aliis.notabilibus qualitatibus ,. nifi. quod. refrigeret. 
im hoc detegere: non potui; dicitur: een 
"Lympha 
tiofüm- amentu y: quum.nunquam 
cidus vel nidorofus fit inftar alius- Calappi-nuclei.- 
& 
capitis pcena. vetitum eft, nullum. plebejum eos col- 
ligere vel fervare „ fed mi s etin 
& Bo gn D. regi obfer 
eos vendit:pretio, vel alicui.dono dat, .. 
pu BER 
aSinenfibus nautis Kuyn/ay dicitur, 
Co 
Ufus. 
omu- 
Liber XII. Caput VIIL 
Waar van ik een figuur geve , na baar natuurlyk 
grootte afgeteekent , waar na ik ook de eerfte befchryvin 
maken zal , zy is dan dubbelt, als van twee Kalappur 
noten i'zamen gezet , en tuffen beiden, onder en boven 
SH een ED a d Joint 
e twee bovenfie einden loopen wat rond K 
oordeel den ficel in geftaan te beben. De SC Eh 
loopen met een ronde [pits toe, en de keep tuffen beiden 
beeft zomtyds nog eenige ploojen aan de eene zyde. Waar 
door men zegt , dat ze van eene zyde bekeken twee billen 
van een man gelyken, aan de andere zyde zullen xe depe- 
daante van een vrouw uitbeelden. 3 
De gebeele vrugt was agt duimen boog, en negen dui- 
men breed, in den Diameter gemeten, dog men windt ze 
ook grooter , te weten van een tot anderhalf voet breed 
Wan buiten aangefien, kan men de dubbelde niet beter ver. 
gelyken dan by een klootzak van een Dier, want men vindt 
er die ook niet veel grooter zjn. Zy was fcboon gemaakt 
van de buitenfte ruigte gepolyft, en zwart gelyk andere 
Kaloppus-doppen, die men tot buisraad /cboon maakt, en 
door "t polyften zwart werden , zy beeft van buiten gen 
effene vlakte gelyk gemeene Kalappus-doppen y «maar is wat 
bultig of oneffen, aan de ronde boeken. Aan de zyde buik- 
kig , en in de lengte loopen donker-geele ftreepen als of "t 
voetfiappen waren van de bairige bolfter , dog alle door’: 
polyften glad gemaakt. 
In de figuur ziet men in bet midden een rond gat , ’twelk 
door menfchen daar in gemaakt is, om bet binnenfte mere - 
of pit wit te balen, en een Roftelyk buisraad bes Giel 
temaken, Deze fcbale ver/chilt ook van de gemeene Tam- 
poerong in de fubftantie , want zy is harder, en Dhur . 
een gemengt wezen te bebben van bout en fleen, gelykan- 
dere zeegewaffen. Het binnenfte pit zynde bet koftelykfte 
van deze vrugt, bangt aan de fcbaal rondom gelyk in de 
gemeene Kalappus-noten , niet wit, maar bleek-geel, fcbier 
als een opgefneede Schapekaas „ en droogt zoo bard op, dat 
bet hoornagtig werd ,'twelkmenmoet uitnemen „in flukken 
Jyden’, droog maken, en tot de Medicyn bewaren , daar 
is geen zonderlinge reuk nog fmaak in , dan op een Been 
met water gewreeven, fmaakt een weinig boornagtig „en 
na de ee, zonder andere merkelyke boedanigbeden dan om 
te verkoelen. 
Of "er eenige vogtigheden in "t binnenfte bol. begreepen 
zjn, en beb ik aan deze niet vernemen e $ n t. 
3 van ja in andere, als ze vers uit ee komen. Tt 
"wa Sha il uitgedronken , bet pit uitgenomen, en 
als een koftelyke Medicyn bewaart, om dat bet nooit veř- 
nuftig of rutkend werd gelyk ander Kalappus-pit. 
laats. Waar den boom tigentlyk flaat , of op wat klip- 
pen deze vrugten waffen , is als gezegt , tot nog, toe voor 
s menfcben. oogen verborgen , bet zy ons genoeg , dat wy 
weten, dat ze in de diepte van de zee groejen , en de vrug- 
ten 0 psi a agre tt Se worden „dit gefchiedt 
meet inde Maldiviffe Eilanden, waar van ze den naam 
dragen. Dog bet is aldaar-op den bals verboden , dat geen 
gemeen. man dezelve mag oplezen en bewaren, maar alle 
die men vindt , ^t welk ook nog zoo zelden gefebiedt , moet 
men aan den Koning brengem , die ze dan ten duurften 
— ia aan die by vil. ooo 
Op Savas Weft-en Zuidkuft , inzonderbeid by de Weft- 
boek Sampanthau, als mede op de Zuidzyde van Sumatra, ` 
voorts langs de geheele Weftkuft , by de Cbinecfe Zeelieden 
Kuynfay genaamt , en omtrent de Éilanden et de Weft- 
kut gelegen, by de Inlanders in ’t gemeen Nyas genaamt, 
bes n e ook, dE ‚wilde Inlander dezelve en 
en tot Padang, Priamang , en andere Koopjtedens 
alle dubbelt , gelyk ook 2n. 3 die op Favas -Zuidkujpen 
vallen, van een vuijk groot, tot een kleine Afta of elle in 
de breedte, Se? Y 
“Deus. bett terhpt on des bak oor Jig tat Dane 
dert. en. twintig a isi de dien RE 
werden voor de belte gebouden „waar van-bei,ftuk een voes 
breed, hondert en e ryksdaalders verkogtis. Fa men 
weet , dat zommige Koningen op deze Noten zoo verzot 
2m E dal ze een volgelade Fonk voor eene Noot gegeven 
Of mi Boa paufengi, “abaar van de Solorelfen roemen, 
door de Zuidzee op bun land gefmeeten, en door ’ blaffen 
der bonden in bet bos Bevonden wert, een en dezelfde 2) 
met de regte Calappa. laut, en beb ik nog niet konnen ver: 
, nemen, Want ze mengen: 260 veel fabulen daar by zonder 
eigentlyke befchryvinge „ dat bet iemand verdrietig valt 
bet zeloe aan-te biken. ut E SE 
Gebruik. 
