* -putamine , feu 
XII. Boek. VIL Hoofdf. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Ufus. Quanti etiam apud incolas eftimetur hic fru- 
&us ob exellentes ejus virtutes, que ipfi tribuuntur; 
tam parvi apud noftros fit Kaka , quum hi fibi 
imaginari nequeunt, tam vilem fructum, qui conge- 
ner videtur effe vulgaris Calappi, tantas excellentes 
poflidere vjrtutes. Utraque parte, ut puto, nimis lon- 
ge receditür, Europzi enim ejus nullam habent expe- 
. rientiam, vel quod impenfas vitent , vel quod eum 
pro pecunia fibi comparare nequeant , omnis enim 
Calappa laut fructus, uti dictum fuit, capitis poena 
Regi vel magnatibus iftius regionis obferendus eft, 
tumque nullo modo ab iis recuperari poteft. Quis 
etiam centum & quinquaginta imperiales vellet hic in 
India dare pro ifto fructu, eumaue in Hollandiam de- 
mittere ; quum nefciat, an decima nummorum pars 
reftitueretur. x 
Licet fciam, & etiam pateat ex Garzia ab Orta Libr. 
J. Arom. Cap. 26. ut & ex adnotationibus Clu/fii in 
iftud caput, Lufitanos pluris eum facere, ac Lixboz 
tam nuces, quam medullam ipfarum ibi venales effe. 
Garziam porro miror , ipfum harum nucum. non 
majorem habuifle experientiam , quum eos non dignas 
cenfet defcriptione vel inquifitione , qui tamen tot 
Indica remedia, ipfi antea incognita, in India edocta 
- & bono cum fucceflu explorata inftituit, & per Lufi- 
tanos multo facilius ac minori pretio Cocum conqui- 
rere potuit, quum: natio Belgica vix eum videre 
poffit. 
Contra omnes incole tam harum infülarum, quam 
Sinenfes eum forte nimis extollunt , quum eum ha- 
beant tanquam antidotum generale contra quavis to- 
xica pre omnibus aliis , quz ipfis nota funt, Lapidem 
. «enim Bezoardicum , Porcinum , fimilesque nil habent 
refpectu illius. Hujus enim virtutes, licet non fint in 
. fummó gradu , certas tamen ftatuerem de Calappa laut, 
‚non tantum ob refrigerantem ejus naturam , qua ve- 
nena, que plerumque calida func, ex(tinguere valet, 
fed etiam pratérea ob peculiarem ejus qualitatem 
veneno refiftere, quod ipfi commune eft cum cunctis 
Coralliifpeciebus. Plurima ac fumma vis eft in nucleo 
feu medulla, quam ficca & vetufta etiam fit. Dein in 
ampoerong, fed hoc non facile fran- 
gent, fed integrum fervant in fubfequentem ufum. ` 
infici per vinum. Hifce in terris fémper refrigerantes 
eliguntur & preferuntur res ad venena exftinguenda , 
ac dein per vomitus ejicienda, fed prater hanc refri- 
erationem oportet, ut fimul vis fpecifica & antidota- 
is adfit, quales precedentes plante marine, funt. 
` Calappa laut porro laudatur contra omnes inflamma- 
tiones & corporis ardorem: tam in febribus quam aliis 
in morbis, contra Colicam nempe, Apoplexiam , Epi- 
lepfiam , & ‚Paralyfin ,- quz ex ardore fuum: habent. 
ortum , uti per multos potus-calidos & frigidos pro- 
mifcue potatos , fed neutiquam contra illam Paralyfis 
fpeciem , que Beribery vocatur, & ex Luicophleg- 
matia vel Cacochymia fuum habet ortum. Hec itaque 
remedia ex medulla preparantur, licet putamen quas- 
dam etiam fed-multo minores poffideat virtutes, fed 
magnates nolunt, ut hoc frangatur , fed integrum fer- 
vant, ut ex eo pretiofa. formentur vafa, Per longitu- 
dinem in bina fecatur fegmenta , ita ut inferior pars 
her D 
ipfi incumbit , quin rotundum in medio feindatur fo- 
ramen, & ex lamella ifta operculum fit. Á 
fulam', fuperior operculum formet , quod arde ` 
213 
, Gebruik. Zoo D den vrugt by de Inlanders geéfti- 
meert wert Wegens de uitnemende kragten , die men bun 
toefchraft , zoo kleinen geloof vindt ze by onze Europia= 
nen, konnende ben niet inbeelden , dat zop een Slegte vrugt, 
die een medezoorte van een gemeene Calappus Jebynt te 
zjn , zulke uitnemende kragten zal bebben. Aan de 
eene en andere zyde wykt men myns oordeelg te verre af, 
de Europianen bebben "er geen experientie van, ef om dat 
ze de onkoften [cbuuwen, of om dat ze dezelve voor geld 
niet konnen krygen, want, alsgezegt, alle Calappa laut, 
die men bier en daar vindt, moet men op lyfftraffe aan de 
Koningen en Grooten diens lands bebandigen „en dan is 
"er geen kans ooit dezelve uit bunne banden te krygen, En 
wie zoude bondert vyftig: ryksdaalders bier in Indiën wil- 
len /pendeeren, en dezelve naar Holland voeren , daar by 
niet weet, of by *t tiende deel daar voor weder krygen zoude. 
Hoewel ik wel weet, en ook blykt van Gatcias ab 
Orta Lib. I. Arom.: Cap. 26, en de Aanteekening van 
Clufius op bet zelfde Hoofáfluk , dat de Portugeefen meer 
werks daar van maken, en dat men te Liffabon zoo wel 
de Noten als bet pit daar uit zien, en te koop kan krygen. 
Voorts over Garcias verwondert zynde, dat by van deze 
Nooten geen meerder ervarentbeid gebad beeft „ dezelve 
niet waardig agtende om te befchryven en probeeren „daar 
by nogtans zoo veele Indiaanfe geneesmiddelen, die bem 
te vooren onbekent waren, in Indiéngeleert , en met goed 
Jucces geprobeert beeft , en daar de Portugee/en veel ligter 
en voor minder prys aan de Cocos konnen komen, dan de 
Hollande Natie , die ze kwalyk te zien krygen. 
q exer Eilanden ` 
Daar en tegen alle de Inlanders zoo wel 
als Chineefen, verbeffen dezelve miffchien al te zeer , ftel- 
lende dezelve tot een Jouverein Antidotum tegens alder- 
bande venynen , boven alle andere, die bunlieden bekent 
zyn. Want Bezoar, Verkenjieen, en diergelyke agten ze 
niet daar tegen. Deze kragten, al zyn ze juift niet dn de 
boog de graad, zoude ik van de Calappa lout ontwyffel- 
baar "Bellen. niet alleen wegens buh verkoelende aart, 
waar mede ze de venynen, die gemeenlyk beet zyn, kan 
dooden, maar nog daar en boven ‚wegens, hun byzondere 
eigenfchap bet venyn tegen s Apu gemeen met alle op- 
regte Koraal-zoorten. De meefte en hoog ‚Ste kragt is in't 
pit, bet zy zoo droog en oud als bet wil.: Daar na in de 
Schale of Tampoerong , dog die wil men niet gaarn in 
{tukken breeken , maar liever gebeel bewaren tot bet vol- 
gende gebruik. v 
Het pit wert flegts met water op een fleen gewreeven, 
en 200 gedronken , dog gemeenlyk wert daar van een ge- 
mengt geneesmiddel gemaakt, van Calappa laut, wit en 
grauw Calbabaar , opregte Bloed-koralen, Ywoor , Herts- 
hoorn, alle met water gewreeven, en t’zamen ingedrone, 
‘maar dat is geen gebruik by alle de Inlanders, ook zoude 
den wyn geen nut doen by de ziektens, daar men Calappa 
laut tegens gebruikt, want men moet zig bier te land wel 
wagten Wyn, Limoenfap, of Azyniemand in te geven, 
die venyn in ’t lyf beeft „ aizoo de ervaring leert , dat 
alle gengen daar door gefubtilifeerd „ gaande gemaakt, 
ente ligter in de aderen, verfpreid werden „ welk abuis 
oan onze Natie dikwils getaxeert wert, en waar in ze 
ook febynen gelyk te bebben: want is bet niet genoeg be- , 
kent, dat over al in de wereld de meefte menfchen verge- 
ven worden, in en door wyn. Hier te land zoekt men 
altyd verkoelende dingen om de venynen te dooden , endan 
door-brakinge uit te werpen, dog die moeten by baar ver- 
koeling.nog een byzondere antidotale kragt behben, gebyk 
de voorgenoemde Leegewaffen Zyn. L'ho DED. 
Koorts wert de Calappa laut geroemt tegens alle ver- 
biëtinge en brand. des Ia, zoo wel in koortfen als anders, 
tegens, Colyk-, Slag, vallende Ziekte, en Lammigbeid , 
die uit bitte bunnen oorfprong neemt ,gelyk door veel beete 
en koude drank , door malkander genuttigt , maar geen- 
zints tegen die andere lammigbeid „die men Beri 
noemt , uit koude zugt.en.Cacochymia ontftaande. Deze 
remedien nu werden wit bet pit gemaakt , de fcbaal of deg 
dop. beeft wel eenige dog veel. mindere kragten; ook wil 
len de groote Heeren deuelue niet in ftukken.breeken, 
maar gebeel bewaren: om. koftelyke vaten, daar van erma- 
ken. Men zaagt ze langs beenen in. twee (bukken, dat 
bet onderfte een doos y ^t bovenfte een dek/eh werde, die 
naauw daar op fluit, of men nyt in de midden een rond: 
gat, en uit bet ftuk maakt men een dekfel. 
-pdg Hier. 
en. = A3 TEL qe DARET Qu ib. Mass e > 
` Garcias wil wel, dat men 't ook met wyn inneemt, 
A 
