214 
In hoc magnates fuum fervant Siri pinang , calcem, 
Tabacum, fimiliaque, que per diem continuo mafti- 
cant, pro vero credentes, talibus rebus in hoc puta- 
mine fervatis nunquam aliquid noxii poffe adferri, 
& additum venenum enervari , ac tales, qui has res 
ex putamine ifto mafticant, adeo fervare, ut nullum 
venenum ipfis nocere poffit. Aqua pro potu in ipfo 
etiam deponitur, quz aliquamdiu in eoreliéta, & po- 
tata homines confervat contra iftos morbos, femper . 
vero meljus eft, ut fruftulum medullz ipfi admifcea- 
tur. à 
Si he vires modo femi vere funt, meo judicio Ca- 
lappa laut melius dignum cenfeo centum inperialibus, 
quam Lapidem Porcinum, pro quo bodie tanta nume- 
ratur pecunia, & inter quos tot fpurii funt. 
Apud D. Wilbelmum Pifonem in Mantiffa, quam de- 
dit poft defcriptionem plantarum Indie Orientalis & 
Occidentalis , obcurrit amplus difcurfus contractus ` 
ex epiftolis & relatu variorum do&orum virorum , 
qui in India Orientali fuerunt. Ex quo patet Calappa 
laut primis annis, quibus- Belge Indiam Orientalem 
frequentaverunt , multo magis notum , plurisque fuiffe 
habitum, quam hodie , quum homines auri fame adeo 
corrupti funt, & contra ad res curiofas adeo ftupidi 
fati, ut tam nobile nature artificium , ac tam celebre 
ac primarium remedium videantur oblivifci. 
e I a VW * 
Attamen ex ifto Auétote, qui non in omnium ma- 
nibus verfatur , aliquid hic depromere & enarrare 
utile duco ad majorem notitiam celebris iftius fructus, 
uod non tantum ex aliis fed prefertim per ipfam 
uam experientiam expertus fuit. 
¡Primo narrat ex fcriptis Doctoris Clufii, has miras 
- uces nullibi inveniri, nifi in Maldivenfibus infulis, 
de ab o&avo gradu Borealis latitudinis maxime ad 
2 hyream tendunt plagam quatuor graduum Zephy- 
red latitudinis, qui p a ultra ducentas conftituit 
leucas per longitudinem, & triginta vel triginta quin- 
"que per latitudinem , atque ex relatu incolarum eft 
numérus 12000 infularum , tam majorum quam mino- 
rum ,\que per mare multis anguftis finibus in trede- 
cim cohortes: vel provincias diftinéte funt, quarum 
` Boreales. inhabitantur , fed Zephyree inculte & in- 
habitatz funt, funtque domicilia avibus marinis , om- 
‚nesque cin&g preruptis fcopulis. GE 
Hic pretiofa ifta nux per mare 'ejicitur, uti & Am- 
bra grifea, quam incola non tam pretiofam habent 
hifce nucibus, quas nullus privatus capitis pcena col- 
ligere vel fibi fervare audet, fed ftatim Regis ducibus 
exhibendz funt, quique regibus eas ftatim obferunt, 
atque inter chefauros regios nil tam pretiofum eft hac 
nuce, quam lingua fua vocant Tavarcare. 
H 4 e » r $. 
Pifo 1. c. eam nominat Nucem medicam maldiven- 
fem, quamque nemini vendere vel donare volunt nifi 
Regibus, Principibus, vel celebribus Argitalaffis, 
quod etiam fatis concedi poteft, fi hzc nux tam excel- 
lentibus gaudeat virtutibus, ut homines ex tam peri- 
'culofis & lethalibus libetet morbis ,* quales ipfi adfcri- 
buntur, nihil enim re vera pretiofius eft fanitate. 
Conje&ura ortus & generationis hujus nucis, ejus 
admirationem majorem reddit, incole enim, dicit me- 
"moratüs Clufius; nil aliud dé iis dicere norunt, nifi 
uod olim regio fuerit, ad occidentalem Maldiven- 
dium partem fità, in qua multe crefcebant Calappi , 
que fubmerfa fuit ; ad profunditatem fexaginta orchia- 
rum, fupra quam naves fortuito transnavigantes nau- 
“te ejus aliquam — vident, fed quum eam invefti- 
"gant, detegeré hanc non poterant. . 
\ Ee hifce fubmerfis Calappis judicant incolz , fru&us 
‘longo temporis traétu lapidefcere, ac dein per maris 
feroces undas ab arboribus detrufos in litus projici. 
Licet jam concedi poffit, talem fübmerfam effe infu- 
lam , nucesque has iis increfcere arboribns , credere 
tamen nequeo, ex vulgaribus provenire Calappis , 
quum illarum forma nimis ab hifce differat, ipfeque 
arbores tempore eradicate & projecte fuiffent , uti id 
fupra jam innuimus. = 
Lë 
Fran- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber XU. Caput VIIL. 
Hier in bewaren de groote Heeren baar Siri pinang 
Kalk, Tabak en andere dingen , die ze over dag geftadig 
kaauwen , vaft gelovende , dat men aan zulken ding in 
dezen dop bewaart , nooit eenige fcbadelykbeid zal konnen, 
toevoegen, al bet bygevoegde venyn kragteloos werden, 
en den genen die zulke dingen uit dezen dop eeten, zoo- 
danig bewaren , dat bem geen vergift fcbaden kan. Men 
doet ook drinkwater daar in , en laat bet een tyd langzoo . 
ftaan, bet welk dan gedronken den menfch voor de boven- 
gemelde ziekte bewaart , dog bet is altyd beter, dat men 
een ftukje van "t pit daar onder menge. 
Zoo nu deze kragten ten minften balf waar zyn, zoois 
myns oordeels een Calappa laut beter bondert ryksdaalders 
waardig , dan cemPedra de Porco, daar men bedendaags 
zoo veel geld voor geeft, en daar onder zoo veele valjche 
loopen. : 
By Dottor Wilhelmus Pifo in zyn Mantiffa , of toe- 
gift die by agter zyne befchryvinge van de Ooft- en Weft. 
Indifcbe planten geftelt beeft , vindt men een wydloopig 
verbaal getrokken wit Brieven, en mondeling verbaal van 
verfcbeide Heeren en geleerde Lieden, die in Ooft-Indien 
geweeft waren. Waar uit blykt, dat de Calappa laut in 
de eer[le Faren, dat de Hollanders Ooft-Indien gefrequen- 
teert bebben , veel bekender en in meerder eftime moet ge- 
weeft zyn, dan bedendaags , daar de menfchen door geld- ` 
zugt zoo ingenomen , en waar tegen de curieusbeid zoo 
verdooft is, dat ze zulk beerlyk kon[Luk der natuur en zo 
vermaarden Hoofd-arzeny fchynen vergeten te bebben, 
Evenwel uit dien Autbeur want die niet in alle, mans 
banden komt , moeten wy iets Copyeren en bier by zetten, 
geene nodig agte tot meerder kenniffe van die vermaar- 
de vrugt, bet geene by zelfs uit andere niet alleen, maar 
inzonderbeid door beerlyke experimenten ondervonden beeft. 
Eerftelyk verbaalt by uit de Schriften van Doctor Clu-' 
fius, dat deze wonderlyke Noten nergens gevonden wer- 
den dan in de Maldiviffe Eilanden , die van de agtfte - 
graad Noorder-breedte, meeft Zuidelyk firekken tot de Zui- 
der-breedte van vier grader, uitmakende ruim twee bon- 
dert Leucas of Spaanfche mylen in de lengte , en dartig 
oj vyfendartig in de breedte, na 't zeggen der Inlanders, 
een getal van twaalf duizend Eilanden , x00 groote als 
kleine, door de zee met meenige nauwe firaten , in der- 
tien troppen of Provintien verdeelt , waar van de Noorde- 
lyke bewoond werden , maar de Zuidelyke meeft woeft of 
andits wooningen en Plaatzen voor °t Zeegevogelt zyn, 
alle omgeven met fteile rotzen. Me. AD 
Hier werd nu de koftelyke Noten door de z£e opgewor- 
pen, gelykook bet Ambar-grys , bet welkde Inlanders ver- 
re 200 fey niet bouden als deze Neten , die ook geen 
particulier Perzoon op lyfs firaffe oprapen , en voor zig 
zelfs bewaren moet , maar moet Ze JE RE aan Konings ` 
Officiers geven, dewelk ze dan aan bare Koningen beban- 
digen, en is onder de Koninklyke [chatten niet dat in zul- 
ke eftime gebouden werd als deze Noot , die ze in bare 
Taal Tavarcare noemen. 
Pifo loc. cit. noemdze Nucem medicam Maldiven-. 
fem, die ze ook aan niemand verkoopen of verfchenken. 
willen, dan aan Koningen, Princen en voorname Admi- 
| raals, waar in ze eenig fints gelyk bebben , zoo deze Noot 
van zoodanige uitnemende kragt is, de menfchen uit 200 
gevaarlyke en doodelyke ziektens te verloffen , gelyk baar 
toegefcbreven werd , want in der waarbeid niets koftelyker 
is dan de gezondbeid. à 
De onzekerbeid van den oorfprong em generatie dexer 
vrugt maakt bare verwondering nog grooter , «vant de 
Inlanders , zegt gemelde Clufius , weten ons niet anders 
daar van te zeggen, als dat "er eertyds een land ena 
ds, beweften de Maldivis gelegen, daar veele Kalappus- 
bomen op [tonden , ^t welk verzonken zoude zyn , tot de 
diepte van omtrent festig vademen, daar de-Scheepen by 
geval over varende nog iets daar van zien , maar als 26 
daar na zoeken konden , ze ’t zelve niet vinden. 
Van deze verzonke Kalappus-bomen oordeelen de Inlan- 
ders, dat de vrugten met langbeid van tydeen ficenagugt 
natuur aannemen , en dan door geweld van de Zeebaren 
van de bomen afgeflagen zynde , opgeworpen werden. ' 
Hoewel men nu toeftaan kan , dat er een zoodanig Ver- 
zonken Eiland xy, en dat die Nooten ook daar op walen 
200 kan ik egter niet geloven dat zevan gemeene Kalappus- 
bomen komen , dewyl bare gedaante te veel daar van ver- 
. Jebilt , en ook zouden de bomen zelfs met "ertyd uitgewor- 
telt en opgeworpen werden » gelyk wy daar van al voorens 
gezegt bebben. Er 3 
ra a 
