XII. Boek. VIIL Hait, AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
Francifcus Pyrardus de la Valla hanc paulo aliter 
narrat hiftoriam, qualem audivit , quum in Maldiven- 
fes per naufragium delapfus effet, ibique per hyemen 
degeret. Olim fuiffet infula quedam Palloy dicta, una 
pulcherrimarum & fertilifimarum ex Maldivenfibus 
non fub aqua fed fupra eam eminens, fed que nun- 
uam inveniri poterat; quum invefligaretur , licet 
Maldivenlis rex fæpe expertos nautas.ad eam. inqui» 
rendam mififfet , ac proinde aliquando. fortuito fefe 
obfetebat , fed difticulter in eam adpellere poflunt ob 
continuam circumferentiam fcopulorum prerupto- 
rum, quibus cin&a eft heee infula , quique forte in 
‚eam adpellunt, a malis geniis adeo vexantur, ut vel 
poem velvixeffugerepofänt. In hac itaque Palloya 
ne crefcent nuces, five, fub five fupra aquam, & de- - 
lapfz in proximas projiciuntur Maldivenfes infulas. 
. He porro nuces nunquam nifi geminz obfervantur 
(fupra vero indicavimus: aliquando etiam fimplicem 
inveniri) forma binorum Melorum fibi invicem adcre- 
torum, vel forma quorundam vaforum potatoriorum 
Cymbia di&orum , qua antiquis temporibus ad facri- 
ficia adhibebantur , vel inftar Sambuce, que erant 
bing plane naves fibi mutuo junéte arietes gerentes, 
quibus Marcellus olim urbem Siracufam oppugnabat. 
* He autem nuces oblonge & oviformes, tam firmi- 
ter fibi adcretz funt, ut feparari nequeant, ad inter- 
nam partem plerumque craífa & cornea medulla con- 
crete, que per feptum fibi adhzrec, & externe pu- 
tamini adeumbit , fed ab eo diftinéta eft quibusdam 
fubtilibus & fiecis membranis , uti Glandes in cupu- 
lis locantur. 
Hzc medulla primo tollitur, quum vafa potatoria 
feu epathos ex iis formare volunt , fed pauca ejus quan- 
titas 1n fundo relinquitur, ut virtutem aque commu- 
nicare poffet, que ex iis potatur. Ita vero dura me: 
dulla feu nucleus non nifi in frutlis ex iis fubduci po- 
teft, que usque ad minimam particulam inftar pre- 
tiofi medicamenti fervantur. Quedam ejus fruftula 
aureo nectuntur circulo, ut in aqua demitti poflint, 
quam potare volunt. = 
Excerius putamen (fupra autem diximus hoc parum 
rugofum effe, fed non ifto craffo & pilofo cortice 
obductum , quo vulgaris Calappi nux obducta ett) 
politur quadam pumicis fpecie , que fubtiliffime in 
aqua conteritur , & panno ex lana confecto fortiter 
fricatur, quo facto elegantiffimum , nigrum , & fplen- 
dentem contrahit colorem , fed nullum oleum adhi- 
bendum eft, quo putamen hoe rancidum ac nidoro- 
{um contraheret odorem. 
Rudolphus fecundus Romani inperii Caefar, quam 
maxime amans. quasvis res egregias & raras, edoctus 
excellentes hujus nucis virtutes, licitatus fuit hanc 
nucem quatuor millibus florenorum, fed eam conqui-. 
rere non potuit, quum hzredes Dni. Wolferi, qui 
eam folam in Belgio poffidebant , extra familiam 
noluerunt alienari. os > : 
Hic Wolferus Hermanides fuit Archithalaffus, qui 
anno Chrifli 1602. paucis navibus ingentem Lufitano- 
rum claffem fub ipforum prefedo Andrea Fortado 
de Mendoza ante Bantamam profligabat , atque hoc 
facto urbem liberabat a pertinaci obfeffione, quum 
Pangoraan Bantamz in hujus liberationis gratitudinem 
in thesauro fuo nil pretiofius poterat invenire, quam 
Cymbium ex hac nuce conftru&um, quod Architha- 
lail dono mittebat , fed prius operculum fuperius 
jufferat tolli, quum pudebat etm fub Archithalafle 
oculis obferre fructum , qui tam naturaliter femine 
pudenda referebat , porro exponens ipfi excellentem 
ufum & utilitatem iftius nucis, a quo tempore etiam 
primum in Hollandia innotuit. : 
Aliud porro exemplum ex memorato Pifone pro- 
ferre oportet, ex quo deduci poteft, quanto in pre- 
tio & eftimatione hic fructus habeatur ab Indiz prin- 
cipibus. Circa annum 1614. Prefeétus Petrus Both 
binos nobiles duces Pangoraan Bantame miferat, ut 
cum eo agerent de quibusdam rebus magni momenti, 
Joannem nempe Petrum Koen, qui tum erat przfes 
Bantame, & Jacobum Spex, qui ambo viri dein funéti 
funt fummo officio primarii ducis. Hi admifli ad Pan- 
' goraan, eum inveniebant in conclavi torquentem pu- 
tamen hujus nucis, ex quo cochlearia & crateres for- 
mare volebat, fublata prius medulla in parvis fragmen- 
tis, quorum ne particulam vellet perdi , ac pro in 
nemini famulorum hoc opus fidens ipfe id penat, 
inter 
214 
Francois Pyrard de la Val, vertelt deze biftori 
anders, gelyk by xe geboort beeft, doen by in duit 
door fcbipbreuk geworpen zynde , aldaar overwinterde. 
Daar zoude een Eiland zyn Palloy , eertyts een van de 
Scboonfte en vrugthaarfte ‘onder. de Maldivis, niet onder 
maar boven water , dog nobit te vinden, als men ’t zoekt ; 
boewel aen. Maldwiffen Koning dikwils ervare Zeeluiden 
daar na toe gezonden beeft, dierbalven maar alleen zig 
by geval zomtyts opdoende , dog zeer moeyelyk om aan 
te komen wegens bet gedurige onweer en fbyle rotzen, daar 
mede bet omcingelt is, en die daar op aankomen, werden ` 
van de booze geeften zoodanig gekwel:, dat ze of om bals 
raken; of ter naauwer nood wederom ontkomen. Op dit 
Palloy dan zullen deze Wooten groejen „ bet zy onder of 
boven water, en uitgewortelt, aan de naafte Maldivife 
Eilanden opgeworpen werden. d 
Zy werden nooit gezien dan dubbelt, (wy bebben boven 
8ezegi , dat men ook enkelde vint) in gedaante van twee 
Meloenen aan malkander gegroeit, of zekere drinkvaten 
_ Cymbia genaamt, die men in oude tyden by de offerban ` 
den gebruikt heeft, of gelyk de Sambuca, ^t welk waren 
twee vlakke Scheepen nevens malkander gevoegt, de 
Jtormrammen dragende , waar mede Marcellus eertyts de 
Jiad Siracufa Pie, a 
Zy zyn langwerpig en eyformig , zoo vaft aan malkan« 
der gegroeit; dat men ze geenzints fepareeren kan, aan 
de binnenfle vlakte doorgaans met een dik boornagtig 
merg begroeit, bet welk door een fcheidmuur aan au a 
der bangt, die tegens de buitenfte fcbaal aanleggenae is , 
dog van dexelve afgefcbeiden door eenige dunne en droge 
buidekens , gelyk de Eekelen in bunne buiskens leggen. 
Dit merg werd daar uit genomen , als men drinkvaten - 
daar van maken wil, «dog een weinig daar van aan dé ` 
grond latende , op dat bet zyne kragt aan ^t waver medes 
deelen. kan , ^t welk men daar uit drinken wil. .Het 
~ Voornoemde barde bert of merg kan men niet dan by ftuk- 
ken daar uit balen, die men tot bet minfte fcbilffertje toe 
als een koftelyk Medicyn bewaart. Eenige flukjes daar 
van maakt men vaft aan een goude kettingje, om dezelve 
în `t water te bangen, dat mn drinken wil. 
_ De buitenfte Jcbale (wy hebben gezegt , dat die wat ruig 
is, dog zonder de dikke en de batrige bolfter , die de ge- 
meene Calappus-noot beeft) wert gepolyf door "t rixxel, 
gants fyn im water gewreeven , en met eem wolle lapje 
Sterkelyk over gewifl , waar door ze zwart -blinkende 
wert, maar men moet geen Oly daar toe nemen, waar 
van deze fchaal een gar [Ligen reuk zoude.krygen. 
Rudolpbus de tweede Roomfe Keizer , een groot Lief: 
bebber van alle rariteiten , de groote kragten van deze 
Noot verfiaan bebbende , beeft eens vier duizend guldens. 
voor deze Noot geboden , dog beeft ze niet konnen bekomen; 
dewyl de Erfgenamen van de Wolfers, die ze doen alleen 
in Holland bezaten , buiten bun geflagt die niet bebben 
willen laten komen. 
Dezen Wolfert Hermanszen is geqweeft een Admje 
raal, dewelke in "t jaar Cbrifti 1602, met weinige fcbee- 
pen de groote Portugeefe Armade onder bunnen Admiraal 
Andrea Fortado d'Mendoza, voor Bantam verfloeg , 
en daar door die ftad van een barde belegering ontzettede s 
wanneer den Pangoraan van Bantam tot dankbaarbeid 
van deze verlofinge in zyn fcbat niets koftelykers wift te 
vinden dan een drinkvat van deze Noot gemaakt, "t welk 
by aan den Admiraal veréerde, dog alvoorens badde by 
bet bovenfte dekfel laten afzagen , dewyl by befcbaamt 
was onder ’s Admiraals oogen te brengen een vrugt „die zoo 
natuurlyk eemvrouwlykbeid verbeelde,en verders bemonder- 
rigtende van bet groote gebruik en nuttigbeid dezes Noots , 
van welke tyd zy eerfimaal in Holland is bekent geworden. 
Nog een exempel moet ik wit gemelden Pifo uit/chry- 
ven , waar uit men afnemen kan , in un AE eftime deze 
vrugt gehouden wert by de Indiaanfe Vorflen. Omtrent 
bet jaar 1614. badde den Generaal Pieter Both twee 
aanzienlyke Officieren aan den Pangoraan tot Bantam ğe- 
zonden, om van eenige gewigtige zaken met bem te Ges 
ken, te«veten Fan Pieterszen Koen, doenmaals Pre 
tot Bantam, en Facob Spex, beide Heeren namaals den 
boogen carabter van Generaal bedient bebbende. „Deze ter 
audientie toegelaten zynde, vonden den Pangoraan in een 
kabinetje flaan drayen aan een dop van deze Mag, daar 
by leepels en beekers van wilde maken, zynde bet merg 
met kleine [lukjes alvoorens uitgenomen”, waar van by 
niet een kruimpje wilde laten verloren gaan, en prey 
