216 
inter torquendum vero multa narrabat legatis noftris 
de pretiofis & excellentibus hujus nucis virtutibus. 
Joan Petr. Koen nefcius tanti intereffe , quedam 
fumebat frufta protracte medullz , que volebat præ- 
fe&o Both donare, qui poft aliquot dies ibi quoque 
accederet, fed Pangoraan irato vultu illa ex ejus ma- 
nibus evellebat & auferebat , dicens naturam tam 
pretiofas res non produxiffe mercatoribus, qui nil nifi 
de lucro cogitant, quales omnes noftros fummos du- 
ces habebat, fed regibus & principibus, ita ut ne 
lamellam ipfi donare vellet. : 
In quadam epiftola ad eundem Dm. Clutium data 
per D. Laurentium Reaal, circa annum Chrifti 1615, 
qui tertius Indie fuit praefectus, varii proponuntur 
Aphorismi, nil aliud exhibentes , nifi fimilitudinem 
inter Maldivenfem & vulgarem Cacum, quam przte- 
rimus, quum multz in ea obcurrant res, quz divina- 
tiones modo videntur effe. 
Dottori porro Pifoni honorem tribuimus, primum 
inter Europzos fuiffe, qui multa egregia experimen- 
ta de excellentibus hujus nucis virtutibus inftituit in 
variis conclamatis morbis, nullo modo curantes par- 
vam zítimationem , quam non modo vulgus, fed 
etiam do&i Lufitanorum fcriptores Garcias , & Chri- 
ftopb. d Cofta.fovent de hac nuce. Quum itaque illius 
fit opus & experientia, hinc. ad ejus fcripta lectorem 
ablegabimus. Solummodo hic breviter enarrantes , 
ad quos morbos eam adhibuerit , ac primo contra 
affamptum venenum , in fpecie contra Arfenicum , 
fecundo contra Colicam biliofam , & Mordexi feu 
Choleram, tertio contra ingentem Cephaleam , quar- 
to contra Spasmum & Epilepfiam , quinto contra fe- 
bres ardentes , fexto contra partus dificiles, feptimo 
ad fotum mortuum expellendum , octavo contra 
‘Dyfentheriam, nono contra Cardialgiam. 
Dicit autem rafuram hujus nucis nullum peculia- 
rem habere faporem vel odorem, fique propinetur, 
nullo modo naufeofa eft, vel ardorem in faucibus , 
vel ventriculi vomitum cauffat, neque certam dofim 
ejus ftatuere poffe, quum certus fit quantitate non 
eccari, licet nimia vel pauca ingeratur copia , fo- 
ummodo autem ad normam fuam figit dofin a femi 
drachma ad quatuor fcrupulos, quod more Indico ni- 
mium eft, quum ibi non tam liberales funt hoc pre- 
tiofo medicamento. . GROB tS SoS ewe us 
Dein etiam quzdam proponit compofita contra va- 
rios morbos , in quibus Cocos maldiva mifcetur cum 
aliis Medicamentis juxta morbi genium , que fuo relin- 
quimus loco , quum ea in India non (unt in ufu, ubi 
*hzc Cocos folummodo in aqua contrita propinatur, 
cet maxime enim effet contra opinionem Indicorum. 
edicorum, hanc rafuram cum Oleo Amygdalarum, 
vel alia quadam pinguedine ingerere , quafi effet ad 
vomitum cauffandum in adfumpto veneno. Unanimi- 
ter enim putant, tales plantas marinas virtutes amit- 
tere, vel faltem enervari, fi quedam ipfis admifcea- 
tur pinguedo, atque an hoc etiam non fiat additione 
aliorum compofitorum medicamentorum , praefertim 
er ferventia aromata, aliis judicandum relinquo. Ego 
altem fimplicem prefero Indicum morem , folum- 
' “modo cum aqua eam propinare. 
Preter majorem nucem Calappz laut alia minor in 
Java reperitur fpecies, ex eorum relatu per mare Ze- 
phyreum*projecta , a priore quam maxime diverfa, 
non enim ultra dimidii iem magnitudinem obtinet 
interne. paucam vel nullam fere gerens medullam , 
que pro novem vel decem inperialibus venalis eft. 
:; Talisque fru&us.anno 1678 a pueris meis repertus 
fuitin mari flu&uans , circa infulas Xulanenfes, cujus 
diameter erat quatuor pollices in longitudine & tres 
in latitudine , duplex quoque , ach duo Mangii fru- 
Gus fibi adcreti eflent , unde $ Maccaflarenfe obtinuit 
nomen, inferior ejus hiatus pollicem profundus eft 
ac bina crura tam aréte fibi junéta funt , ut vix digitus 
intrudi poffit, inferiorque ipfius pars paululum den- 
tata eft, inter crura in ipfa nuce foramen eft, atque 
ex co juxta nucis peripheriam fulcus decurrit, fupe- 
periorque pars quodammodo etiam denticulata eft 
poftica autem rotundior & gibbofior, in antica parte 
juffi foramen rotundum feindi » Ut in Cavitatem inter- 
Rafn penetrare poflem. 
Una 
HERBARIIAMBOINENSIS  LierXII. Caput VIIL 
cok miemant van zyne dienaars betrouwende moe 
zelf doen, onder 't drayen aan onze gezanten et 
lende van de koftelykbeid en kragten dezer Noote. " 
Jan Pieterszen Koen niet weetende , dat daar zoo veel 
aan gelegen was, nam eenige flukjes van ’t uitgebaald 
pit, wilde dezelve aan den Generaal Both vereeren die 
na eenige dagen aldaar ftond te verfebynen, den Pan A 
raan met een gramlteurig gelaat rukteze bem die weder wt 
de band, zeggende, dat de natuur zulke koftelykbeden niet 
gefchapen badde voor Kooplieden , die niet als op winjt 
iuris Sc by alle oma e cag bielt , maar voor 
oningen en Princen , zoo dat by niet een [chi ie avi 
de eh volgen. d er 
In een brief aan den zelven Doctor Clutiu 
* ven door den Heer Laurens Reaal , omtrent *t Ee 
1615. geweeft den derden Generaal van Indien, werden 
ver/cheide Apvorismi geftelt , tot niet anders dienende 
dan een gelykenifJe te maken éuffen de Maldiviffe en de 
gemeene Gocos-noot , die wy overflaan , om dat veele dingen 
daar in verhaalt werden , die op enkelde giffingen fteunen 
Voorts willen wy Do&or Pifo de eere laten, dat by de 
eerfte onder de Europianen geweeft is, dewelke veel Beer- 
lyke experimenten van de voortreffelyke kragten dezer 
Noot in verfcheide defperate ziektens gedaan beeft zig 
geenzints flootende aan "t flegte gevoelen , "t welk niet 
alleen de gemeene man , maar ook de geleerde Portugeefe 
Scbryvers , Garcias en Chriftophorus à Cofta van deze 
Noot gebad hebben. Dewyl het dan zyn eigen werk is 
zoo zullen wy den Lezer tot zyne fcbriften wyzen. Al 
leenlyk bier in °t korte (ellen , waar toe by dezelve ge» 
bruikt beeft, ‚en zyn deze: tem eerfie tegens ingenome ve- 
nyn, in fpecie tegens Arfenicum, ten twede tegens Coli- 
cam biliojam, en bet Mordexi of Bordt, ten derde tegens 
zware Hoofdpyn, ten wierde tegens Spasmum en Epilep- 
fiam, ten vyfde tegens beete Koortfen , ten zesde zware 
Geboorte , ten zevende doode Vrugt uit te dryven , ten 
agtfte tegens Dyfentberiam, en ten negende Cardialgiam. 
Hy zegt, dat bet fchraapfel van deze Noot geen zon- 
derlinge fmaak nog reuk bebben im bet drinken , gants 
geen viezigheid of brand in de keel, nog brakenin de maag 
verwekt, dat men geen vafte dofis daar van ftellen kan, 
‚als verzekert zynde, dat men in de quantiteit, ’t zy te 
veel of te weinig niet feilen kan, alleen tot een provifio- 
neele regel flelt by zyn dofis van een halve drachma tot 
vier ferupels, ^t welk na de Ooftindife manier te ruim ge- 
nomen is, daar men met dit koftelyk medicament zoo libe- 
SE niet ES 3 
y geeft daar na nog eenige gemengde Compofitien voor 
tegens verfcheide ziektens , pai ien o Cod maldiva, 
vermengt met andere medicameuten , na den eifcb der 
ziekfe, dewelke wy aan zyn plaats laten, dewyl zulke in 
Indien niet te pas komen, daar men doorgaans deze Cocos 
Slegts met water gewreeven inneemt, en ’t zoude zeer 
firyden tegens "t gevoelen van alle Indife Geneesmeefters s- 
dat men dit raspel met Amandel-oly xà eenige vettigheid 
zoude innemen, quantswys om by ingenomen venyn’t bra- 
ken te verwekken, Want men boud bet eenftemmig daar 
voor , dat diergelyke Zeegewaffen baar kragten verlie- 
zen, of immers verdooft werden, als men eenige vettig- 
beid daar by mengt, en of zulks niet ook gefchiedt door "t 
bydoen van andere gecomponeerde medicamenten y ingon- 
derbeid van beete [beceryen , laat ik een ieder oordeelen. 
Ik voor my boude bet met de voorfchreeve eenvoudige In- 
dife manier , flegts met water in te nemen. 
‚Nu beeft men bebalven de voornoemde groote Calappa 
laut, op Fava nog een kleinder zoorte , na baar lieden 
zeggen door de Zuidzee uitgedreeven, van de bovenftaande 
vry wat ver/chillende , want ze is niet boven een balve 
voet groot, van binnen weinig of geen pit bebbende, 
waar van men het fluk voor negen of tien ryksdaalders 
koopen kan. 
Een diergelyke vrugt is anno 1678 door myne jongens 
gevonden in Zee dryvende , omtrent de Xulafe Eilanden , 
vier duimen lang en drie breed , mede dubbeit als of "er 
twee Mangas tegens malkander gegroeit waren, waar van 
ze den Maccaarfen naam heeft. De onder ftekloof is een duim 
diep, en de twee beenen ftaan zoo na by malkander , dat 
men even een vinger daar tuffen brengen kan, zynde aan 
baar onderfte eind een weinig gekerft , tufJen de beenen 
in de Noot zelf is een rond gat, van daar gaat langs de ` 
Noot een keep rondom, en aan *t boveneind is ze mede wat 
gekartelt , van agteren is ze wat ronder en bultiger , van 
vooren beb ik een rond gat daar in laten fnyden, om in de 
binnenfte bolligbeid te komen, 
De 
