XII. Boek. VIII. Hoofdff. 
Una dimidia, pars ad finiftrum latus paulo planior 
etiam erat, acfi compreffa effet, externe nux glabra 
erat, àcfi fepius tractata fuiffet , coloris obfcure fufci , 
fere inftar putaminis vulgaris Calappi, cum veftigiis 
quibusdam venularum, acíi gluma obduéta fuiffet. 
Aperta hzc nux interne vacua erat fine lympha vel 
medulla, fed in interiore parte varie protuberantes 
detegebantur cofte vel dorfa, ejusdem fubftantie & 
duritiei cum putamine , fed odoratus quidam gratus- 
que odor cum quadam pinguedine exhalabat, inftat 
olei odorati Minjac mony dicti, vel inftar floris Pan- 
dani, qui tértio demurn anno evanefcebat. . 
Maccaffarenfes mihi adfirmabant , apud Magnates 
fuos fefe fimiles vidiffe fru&us, ejusdemque formz , 
qui per urinarios Badjos dictos adferebantur , a Mag- 
natibus auro obducuntur , & ad ciftas pro Pinanga 
adhibebantur. Vocant vero eam Denang taypa , Ma- 
laice Sobat mange; Latine Compar mange; Belgice de 
weerga van een Manga; nec mihi indicare poterant, 
ullam aliam medullam in ea detegi prater dictas iftas 
coftas. : 
Aliam preterea éx T'ernata accepi, anguftiorem 
precedente , nec multo majorem Manga , fed bine 
ejus internz partes parum plane erant, acfi tres fru- 
&us fibi mutuo adcreti fuiffent. Inferius quoque in 
bina crura diftinéta erat, que abfciffa erant, atque in 
interna putaminis parte fimiles. quoque. coflz fentiri 
poterant uti in priore , porro ejusdem. fubftantie & 
coloris , acrelatu Ternatenfium confirmatur, crefcere 
circa infulam Liffam Matolam in ignota arbore fub 
aqua, qualis arbor quodammodo defcripta eft fub 
finem fubfequentis capitis. 
Quum vero poftea expertus fuerim , iftud Compar 
Mangae fepe inveniri in mari Moluccenfi , ac praeterea 
dux Belgicus in litore Orientali Celebis circa Balante id 
invenerit in litus a mari proje&um , hinc occafionem 
naétus fui, id ulterius defcribendi, ejus autem forma 
eft uti fupra memorata fuit, fed inveniuntur quoque 
fru&us multo anguftiores , quorumque crura magis 
contracta & combinata funt. - Externe autem illi ob- 
du&i fant rugofa.& lanuginofa crufta inftar vens 
tis Coquinbo, fed que multo tenuior eft, -ac facile 
feparari poteft, quum nux niox glabra eft... . 
In inferiore foramine intra’ crura" petiolus locatur , 
quo hzc videtur rupibus fixa fuiffe," hic vero pedun- 
culus conftructus: eft ec multis fetis inftar fetorum 
Porcinorum,, vel uti hic Gomuto eft, ad aliquam par- 
tem longior ipfis cruribus ; ubi autem foramini inponi- 
tur , fo ces e medullz , fed 
evelli 
tam firmiterinhzret, ut non facile fine ruptura evell 
poffit,: e nil reperitur quam tenuis & mollis nu- 
cleus inftar Liplap tenere. ;nucis, quam Ter- 
natenfes volunt per formicas exedi,. Dod em, A 
hoc en conputrefcat,. nucem multum perdere vir- 
tutis, an hoc verum fit, inquirendum eft, nihil enim 
adhibent nifi fimplex putamen , quod cum aqua ape 
‘porphyritim, conteritur. St. propinatur, ipfi cunctas 
tribuentes virtutes , que fupra de Coco Maldivenfi 
enarratz funt, cujus rei quam maxime tamen dubius 
fum, licet ‘nil certi de iis producere. poffim ,- quum 
hzc nux ante paucos modo annos in notitiam venit. . 
Potiffimum per Soulanenfes „circa quorum infulas 
plurimum reperitur , & in Ternatam venalis-defer- 
tur, quivis autem nux pro. uno venditur inperiali , 
licet venditores octo vel decem follicitare audeant. ©; 
` Tabula O8uagefima prima 
Celebrem exhibet Cocum Maldivenfem, per bina foramina aper- 
. tum, ut interna confpici poffit medulla. ">> 
OBSERVATIO 
Augerius Clutius M. D. de hae Nuce Medica totam Opufcue 
lum edidit 4m/felod. 1634. in quarto inpreffum, cujus Nu- 
cis etiam meminit Valentin. in Hiftor. fimpl. Reform. libr. 2. 
` Cap. 17. pag. 224. reliquosque auctores conlegit $. Dale in 
Pharao. pag. 295. ad Coccum de Maldiva CS 
Tom. VI, CAPUT 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
217 
De eene belft aan de flinkze zyde was ook wat platter , als 
of by gedrukt was, aan debuiten zyde glad, als of ze lang 
gebandelt «vas , van couleut donker-bruin, fcbier als een 
gemeene Kalappus-dop , met eenige voet/tapjes van ader- 
tjes, als of er een bolfter ongelegen badde. 
De opgefneedene wierd van binnen ledig bevonden zon- 
der water of pit , dog daar waren verfcheide fcberpe uit- 
Steekende ribben of ruggen daar in, van dezelfde fubftana 
tie en bardigbeid als de fcbaal, daar kwam een zoete geu- 
rige vettigbeid uit, gelyk zeker welruikende -Olye Minjac 
mony genaamt, of gelyk de bloem van Pandang, welke 
eerft in ’t derde jaar verflapte. 
De MaccafJaren verzekeren my, dat ze by bare grooten 
diergelyke vrugten , en van dezelfde fatzoem gezien beb- 
ben, werdende door de watermen/chen Badjos aangebragt, 
van bare grooten met goud beflaan , en tot Pinang-dozen 
gebruikt , zy noemen ze Denang taypa , in "t Maleits 
Sobat mangz ; in 't Latyn Compar mange, in't Duits 
de weerga van een Manga, en wijten my ook niet te zege 
gen, dat eenig ander pit daar in gevonden werd, be 
de voornoemde ribben. . à 
. Nog een ander beb ik uit Ternaten gekreegen, fmalder 
dan de voorgaande, en niet veel grooter dan een Manga, 
dog de twee binnenzyden waren wat plat of vlak, als of 
"er drie vrugten tegens malkander gegroeit waren. Bes 
neden was zy ook in twee beenen verdeelt , dewelke afge- 
zaagt waren , en men kon van binnen aan de fcbaal 
diergelyke ribben voelen , gelyk aande voorgaande , voorts - 
van dezelfde fubftantie en couleur , en bet zeggen van de 
Ternatanen continueert , dat ze zullen groejen omtrent 
bet Eiland Liffa Matola, aan een onbekende boom onder 
water , diergelyken boom eenigzints befchreeven word in 
"t einde van ’t volgende Hoofáftuk. ot aed M A 
Dewyl ik nu naderbandervaren beb, dat devoornoemde 
Compar mange dikwils in de Molukfe zee gevonden werd, 
en ook een Duits Officier dezelve op den Ooft-flrand van 
Celebes , omtrent Balante op firand door de zee witgewor- 
pen, gevonden beeft, zoo beb eme Mg en de- 
zelve naarder te befchryven, baar rig Mat als bier 
hoven flaat , dog men vindt "er ook die fmalder zyn, en 
de beenen digter by malkander bebben. Bujten zyn ze om- 
geven met een ruige wolagtige korlte , gelyk a 
> 
een fteel , waar mede ze febynt op de klippen vaft Ron 
els als 
tegen. 
et Liplap van een jonge Kalap) VE 
natanen willen, dat men door lit ee- 
ten, ‚want ze zeggen , als dit Liplap daar in verrot , dat 
de Noot veel van bare kragt verlieft , of ze daar in ge- 
lyk bebben , ftaat te onderzoeken. Immers xy gebruiken 
niets dan de enkelde fcbaal , dewelke ze met water op een 
[teen wryven, en indrinken ,' baar alle de kragten toe- 
Jcbryoende , dewelke boven van de groote . Mal- 
diva verbaalt ftaan , waar aan ik zeer e, enegter 
niets zekers daar van voorbrengen kan, dewyl deze et 
eerft voor weinige jaren ın kenniffe is gekomen. Meg 
door de Soulaneefen , omtrent weikers Eilanden zy meeft 
vevonden , en in Ternaten te koop gebragt werden, bet 
tuk voor een ryksdaalder , maar de verkoopers durven 
wel agt of tien ryksdaalders daar voor eijeben. 
De em en Tagtig fte. Plaat 
Vertoont de vermaarde Maldivifcbe Cocus-noot, door twee gaten 
_ geopent, op dat het binnenfte merg of pit gezien kan werden. 
AANMERKING. 
Augerius Clutius, M. D. heeft een geheel Werkje over deze 
Indifcbe Noot uitgegeven, te Amfterdam 1634. in quarto ge- 
drukt. Van deze Noot maakt mede mentie Kae: in de 
Hiftor. fimpl, Reform. 2. boek, cap. 17. pag. 224. en de oye- 
Be KE eer aangehaalt S. Dale in zyn Pharmac. in 
quarto pag. 295. by de Cocus de Maldiva der Apotheken. 
Ee NEGEN. 
