220 HERBARII AMBOINENSIS 
Anno 1693. beeft zeker Moorfen Paap door zynen jonge 
Anno 1693. quidam MEthiopicus flamen per fuum 
famulum in Manipa in finu Taniwaro , nigri Calbahari 
arbufculam voluit extrahi , fed quum eam diffolvere 
non poffet, puer ifte ex ejus tenuibus ramulis fru- 
&um avulfit magnitudine vetufte Pinange vel paulo 
minus, utrinque acuminatum, ac verrucis obfellum, - 
ac ftriis intricatis diftin&tum, fere inftar Calbaharii , 
. fed fubftantia gravioris , prope abruptam radiculam 
volvuli ifti quoque confpiciebantar fibi invicem inpo- 
fiti uti in alio Calbahario, coloris nigri. Volebat hunc 
haberi pro Boa Jangi, de quo fupra, atque nobis per- 
fuadebat, Sinenfes hunc licitaviffe pro 24 inperiali- 
bus, ut & poffeffori divitias adlaturum , fed ejus re- 
lacio parum fufpeéta erat , quum ejus populares Bo- 
nóerenfes multa centena talium arbufcularum evel- 
lunt, ac nunquam fimiles invenerint fructus , uti au- 
tem ab eo deteétus fuit, in adjecta eum exhibuimus 
figura. 
N. B. Ne quis decipiatur , attentum effe oportet ad binos fru- 
` &us, quí externa facie quam maxime fibi fimiles funt, mi- 
nor nempe Calappa laut, ac fru&ius arboris Nipe libro primo 
defcripti. 
Hic itaque difcrimen eorum notabo, quoad externam faciem, 
verus enim fructus Calapp laut, uti dictum fuit, diftinétus 
eft in bina crura, inter que fafciculus rugofus & pilofus con- 
peun quo, uti videtur, arbori adhefit, fique hic deci- 
at, rotundum adparet foraminulum , quod concavum pe- 
. metrat putamen, ex quo, fi recens fit, gratus exhalat odor, 
uti in ejus defcriptione dictum fuit, 
Contra fructus Nipz iftis binis deftituuntur cruribus , fed acute 
definimt fuperius, ubi arbori nexi fuere, ibique rotundum 
& profundum confpicitur foramen, fimilibus duris fetis ob- 
fun, ac eene n trigoni funt hi fru&us , quum vere 
Calappz laut plani fint, acfi bini concreti fuiffent. 
Tabula Ofaugefina fecunda SE 
Ad Figuram primam Compar Mange exhibet, ad finem Capi: 
.. tis octavi deferiprum. ; $ iuo 
Figura fecunda Cocillum delineat oblongum, En 
Figura tertia Cociljum-fi(tit planum, feu Caffanee formem cum 
ejus nucleo A interno, 
Figura quarta eft Cocus Melindanus minor. i SC? 
Litt, B eft Fruttus Calbabarii nigri putatus. — 
Aka ek 
AA 
Liber XII. CaputX. 
op Manipa, inde bogt van Taniwaro, een zwart Kalba- 
baar-boom willen uittrekken, dog den zelven niet konnende 
dos krygen, beeft den jonge van deszelfs dunne takken een 
vrugt afgebaald , in de grootte van een oude Pinang of wat 
kleinder , agter en vooren toegefpit ft’, met wratjes bezet 
en verwerde flreepjes vertoonende , fchier als Kabale” 
dog zwaarder van fubftantie , by. bet afgebrookene worteltje 
zag men ook de rolletjes op malkander, gelyk aan ander Kal- 
babaar , en zwart van couleur , by wilde dit voor een 
Boa fangi gebouden bebben , en maakte ons wys, dat de 
Cbineefen bem vierentwintig ryksdaalders daar voor gebo- 
den hadden, en dat ze den bezitter rykdomzoude toebrengen 
dog zyn verbaal valt wat fufpe& , om dat-zyne Landslie- 
den de Bonüers wel honderi diergelyke boompjes uittrekken 
en nooit iets diergelyken gevonden bebben. Immers zoo als 
bet van bem gevondenis, hebben wy 't in de nevenftaande 
figuur willen vertoonen. 
N.B. Om niet bedrogen te werden, moet men bedagt z 
op den onderfcheid van tweederlei vrugten, die malkande. 
ren van buiten vry wat gelyken, te weten de ‘kleine Calappa 
laut , en de vrugten van den boom Nipa, in myn Herba- 
rium lib. I. befchreeven, 
Ik zal hier van alleenlyk het onderfcheid zetten , zoo als ze 
van buiten aan te zien zyn , want de opregte Calappa laut 
als gezegt, is verdeelt in twee beenen, tuffchen dewelke men 
een ruig hairig bosje ziet, waar mede zy, zoo het fchynt 
` gan de boom vaft gezeten hebben, en als het zelve afvalt, 
zoo ziet men een rond gaatje ,’t welk in de holle fchale gaat, 
waar uit, als ze verfch zyn, een lieffelyke reuk komt, gelyk 
in hare befchryving gezegt is. 
. Daar en tegen de vrugten van Nipa, hebben de twee beenen 
niet, maar lopen {pits toe; boven daar ze aan den boom 
gezeten hebben, vint men een rond en diep gat, met diér- 
gelyke harde borftels bezet, ook zyn ze meeft driezydig , 
daar de regte Calappa laut meeft plat zyn, als of ze uit twee 
te zamen gezet. waren. 
De twee en Tagtigfte Plaat 
Vertoont in de eerfte Figuur de Compar Mange, op het einde 
van het agtfte Hoofdftuk befchreeven. 
De tweede Figuur vertoont een langwerpige Coquinbo. 
De derde Figuur ftelt voor een platte ofte Caftanjeformige Cae 
quinbo, met deszelfs inwendige Pit A. 
De vierde Figuur is de kleindere Melindifche Cocus. 
- Lett. B is de Vrugt van het zwarte Calbabaar gehouden, 
CAPUT DECIMUM. 
Accarbarium montanum 
Calbahaar gænong, 
quam, diu fabulofara habui, & nunquam vidi 
thd ferio relatu talium DE e qui ejus 
e oculares fuere teftes , incitatus , pro vero fimili 
id oo attamen Lectori nullam majorem fidem & 
certitudinem dare poflum, quam ex ipforam relatu 
intellexi, ©... … lt 
Hoc itaque erit verum nigrum Calbaharium , paucos 
gerens eurtos & craflos ramos, fimplicem plerumque 
erigens truncum , non in mari, fed in faxofis & hor- 
rendis montibus excretum circa oras maritimas fitis, 
atqué ubi nullz funt arbores: dente, 
pfis perfuadere volebam forte effe frufta Calba- 
barij marini per ingens & generale diluvium vel alias 
extraordinarias inundationesin montes projecta , ae 
tempore rupibus teéta, vel partim ipfis inradicata, uti 
in Amboinenfibus infulis in fimilibus defertis montibus 
| rcd dm centena ingentium concharum , quz 
bame decumana ; & Malaice Bia garse dicuntur , qua- 
ec e Pars vix a quatuor vel fex viris tolli po- 
ine cmt in fundo laxe, partim in rupibus 
tem quzvis fragmenta Coralliorum , tam laxa quam 
feopulis inherentia, quz cuncta fine dubio foperfioa 
univerfalis Diluvii-funt monumenta , quod & omnes 
hi norunt incole tam /Ethiopes quam gentiles, fed 
mihi refutabant , dicentes perfegte confpici poffe iftud 
lbaharium montanum ex rupibus effe excretum à 
quum erectum ftaret curtis prominens ramis , formam- 
que radicum in iis exhibens. 
N igra Calbaharia raram quand: habent fpeciem; 
etiam 
Simi- 
TIENDE HOOFDSTUK. 
He Berg- Calbahaar. 
E zwarte Calbabaren bebben nog een zeldzame 
zoorte „ die ik lange voor fabuleus gebouden bebbe, 
en nooit van my gezien is , dog door bet ernftige 
verbaal van zoodanige Inlanders , die ooggetuigen wilden 
zyn „aangezet, bebik't voor waarfchynlyk moeten aanne- 
men , konnende egter den Lezer geen meerder verzekert- 
beid mededeelen, dan ik uit derzelver woorden begreepen beb. 
Dit zal een regt zwarte Calbabaar zyn, met weinige 
korte en dikke takken, dog gemeene , met een enkelde fam, 
niet in zee, maar op fleenagtige en akelige bergen groe- 
jende, omtrent de zeekanten gelegen, en daar geen digt 
geboomte Staat. ` 
Tk wilde bun wys maken, dat bet miffchien flukken van 
Zee=Calbabuar waren, door de groote Diluvie of andere 
extraordinary overfiromen op deh 
‘er tyd door de oper bedekt of ten deele gevat, gelyk ik 
in de Amboinfe Eilanden op dier, elyke ry) d i le ge c 
ama decu- 
vonden beb «eel bondert groote Jcbulpen , 
mana; in ’t Maleits Bia garoe genaamt, daar vier en 
Jes mannen aan eene belft op te tillen badden , ten deele 
in den grond los, ten deele in de klippen vaft gegroeit. 
. Item alderbande ftukken van Kraalfteenen zoo los als 
in de klippen vaft, welke alle men voor ontwyffelbare 
overblyfzels boud van de univerfeele Diluvie, daar alle 
deze Inlanders van weeten, zoo Mooren als Heidenen. 
Maar dit fireeden ze my af , zeggende dat men perfect zien 
konde bet voornoemde Berg-Calbabaar , uit de klippen ger 
groeit te zyn als overeind ftaande , met korte takken utt- 
kykende, en een gedaante van wortelen daar in uii 
ergen gefmecten, en met | 
