XII. Boek. XL Hooft. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
. Similis itaque erit fubftantié, fignature, & coloris 
cum Calbahario marino , excepto quod in polito ruffz 
quedam vene confpiciantur, ceterum tam politum 
eft quam Ebenum , attamen in polito Ebeno eque ac 
in Calabahario marino fimiles quoque vidi venas , 
que componuntur, quum lamelle feu pelles, que fibi 
incumbunt , findantur in fectione , dicebantque porro, 
Calbaharium montanum fubftantie effe fubtilioris , 
venasque ejus efie tenuiores, gravius & frigidius 
etiam effe ad fenfum. 
Nomen. Latine Accarbarium montanum ; Malaice 
Calbabaar genong, h. e. Montanum. 
Locus. Huc usque nondum audivi, ullibi crefcere 
quam in Moluccis, in infula magna Gelolo, ibique 
in regione Kauw , que eft angulus combuftus ad Eu- 
rum vergens. : 
uidam /Echiops Hitöes jaétat, fefe inveniffe quo- 
que fruftum in ficco Oryze angulo feu Siél, que eft 
Zephyrea ora parve Cerame, in faxofo itidem mon- 
te, quodque-albicat, fed id adeo colat, ut nemini 
oftendere id velit. l 
Ufus. Tam rara & pauca invenitur ejus pars, ut meo 
. tempore non plus ejus notum fuerit, quam bina ma- 
nubria telorum Kriffen di&orum ex eo confetta ,” 
quorum unum poffidebat Rex Ternate, alterum Sen- 
gadje dicti Kouw ; uterque ea nollet dare pro quovis 
auro vel pecunia, quum tam fuperftitiofi funt, ut ipfis 
nullum fupervenire poffit malum, qui talia fecum ge- 
runt manubria. Illudque porro habent pro fpecifico 
remedio ad virile robur confortandum, quod Athio- 
pes, plures habentes feminas , quam maxime expetunt. 
CAPUT UNDECIMUM. 
Accarbartum cinereum ramofum, 
Accarbaar pacti caja 
KG ecunda. claffis primaria arbufcularum marinarum 
Corallinarum eft cinerea, que vulgo etiam vo- 
catur Calbaharium album, quum vero D 
album multo magis faxofum fit, ac multo aliam gerat 
formam, hinc ad diftindionem hoc cinereum vocabi- 
mus, quorum quinque funt fpecies. - à; 
. X. Accarbarium cinereum ramofum. 2. Virge fan- 
guinez. 3. Accarbarium cinereum Erice forma. 4. Fla- 
bellum. cinereum. 5. Accarbarium cinereum unicaule, 
Primo. Accarbarium cinereum ramofum , multa, te- 
nuia, longaque emittit flagella, tres quatuorque pedes 
alta, in paucos- laterales ramos diftinéta , qui trans- 
verfaliter decurrunt , ipforumque interftitia inferius 
paucis transverfalibus ramulis concreta funt, ita ut 
totus frutex videatur efle fafciculus Juncorum, fem- 
per ad.fluxus inflexus, ita ut raro erectus fit. 
Inferior ejus caudex minimum circiter digitum cras- 
fus eft, fed mox fefe dividit in tres quatuorve majo- 
res ramos, ubique externe obduétos rubro cortice , 
ita ut tota planta pro Corallio rubro haberetur. Die 
tuber cortex parum granulofus eft, € arbufcule ad- 
heret, licet ficcata fit, fed facile cultello abradi po- 
teft. Sub hoc verum confpicitur Corallium, externe 
tenuiter ftriatum uti in cunétis Coralliis, ex rotundo 
planiufculum & intortum, coloris leete cinerei, que- 
- dam vero ad flavum , quzdam ad pallide ruffum ten- 
dunt colorem , fique multum tractetur, glabrum red- 
ditur, acfi politum eflet. — . 
Interne pallide cinereum etiam eft cum corde quo- 
dam albicante, circa quod multi denfi locantur vol- 
vuli, fubftantiæ ex ligno, & faxo mixte , fed faxofa na- 
tura in hoc magis prævalet quam 1n precedenti nigro, 
. acproinde non tam facile infle&i poteftquam nigrum , 
ed facile frangitur inflar vitri, aliquando etiam Cor- 
perit, concavum eft, & fragile, præfertim in craffis- 
imis ramis, in quibus volvuli etiam facile feparan- 
tur friétione. — * à : y 
Inregularis eft fubftantiz , invenitur enim, quod 
lignofum admodum, leve, oblique intortum, & ob- 
feure cinereum eft, fique fricetur, molle, nec lamel- 
las exhibens , fine albo corde feu medulla , paucos 
emittens ramos, quod optimum cenfetur. Hoc non 
crefcit in Amboina , fed ex Papuanis defertur fond 
` fche gewas voor roode Keraal zoude aanzien, 
221 
Het zal van fubflantie, fignatuur en couleur bet Zees 
Calbabaar gelyk zyn, bebalven dat men aan bet gepolyfte 
zomtyis eenige rolje aderen ziet, anders zoo glad wert 
als Ebben-bout. Evenwel heb ik aan’t gepolyfte Ebbenbout 
gelykende , Zee-Calbabaar zomtyts ook diergeiyke aderen 
gezien, dewelke gemaakt werden, als men de fchilfferen of 
buiden , die op malkander leggen, in "t {cbeuren of uit ny« 
den door/plyt, bier op zeiden ze , dat bet Berg-Calbabaar 
nog al fynder van Jubftantie was , fynder aderen vertoos 
nende , ook wat zwaarder en kouder in't gevoelen was. 
Naam. Jn ’t Latyn Accarbarium montanum; in ’t 
Maleits Calbahaar goenong , dat is Berg-Calbahaar. 
Plaats. Ik beb bet tot nog toe niet geboord , dat bet 
elders waft dan in de Moluccos op ’t groote Eiland Ge- 
lolo, en aldaar in ’t difirid van Kauw, zynde een afges 
brande boek, na "t. Noord-ooften ftrekkende: . : 
Zekeren Moor van Hitoé geeft voor , dat by ook een 
fiuk gevonden beeft op den drooge Ryftboek of SÈL, zynde 
de Zuidelykfte {nuit van klein Ceram, mede in ’t fleen- 
agtige gebergte, en *t zelve zal witagtig zyn, maar by 
is er zoo geflooten mede, dat by °t niemand toonen wil, 
> Gebruik. Men vindt "er zoo weinig van, dat. in myn 
tyd niet meer bekent is geweeft dan twee Krisbegten daar 
van gemaakt, bet een by den Koning van Ternaten; 
‘bet ander by den Sengadje van voorfz. Kouw. Beide 
zouden ze voor geen goud of geld willen mifen, als zm. 
de met die fuperftitie ingenomen, dat ben geen quaad ont: 
moeten kan , die zulke iere by zig dragen; bouden 
ze verders voor een fouverein bebulpmiddel, om de rhanne- 
lyke kragten te verfterken , waar na de veelwyvige Moos 
ren eenelyk tragten. : ` 
pu A 
ELFDE HOOFDSTUK, 
Het gryze getakte Accarbaar. 
f ct tweede boofdtgeflagt van de Koraalagtige Zee= 
T boompjes is bet graauwe , dat men in ’t gemeen ook 
wit Calbabaar noemt, dog dewyl bet regte witte 
veel fleenagtiger is, en een gants verfchillende gedaante 
beeft , 200 zullen wy tot onderfcheid dit bet graauwe ge» 
Jlagte noemen, waar van zig vyf zoorten opdoen. 
1. Accarbarium cinereum ramofum. 2. Virge fan. 
uineg. 3. Accarbarium cinereum Erice forma. 4. 
Sa gus cinereum. 5. Aecarbarium cinereum unie 
caule. . 
1. Accarbarium cinereum ramofum, /chiet met veele 
dunne lange gerten op, drie en vier voeten boog , in weis 
nige zydetakken verdeelt, die ook regt voortloopen, en 
bunne tuffenplaatzen zyn. beneden met weinige dwerstak- 
jes Vzamen gegroeit, zoo dat de gebeele firuik een bos 
Biefen gelykt , altyd na den firoom gebogen , en zelden 
overeind [Laande. 
Den onder ften [Lam is omtrent een pink dik, maar vet- 
deelt zig ftraks in drie of vier bosfdttakken „overal van 
buiten bedekt met een roode fcbor[fe , zoo dat men 't gant» 
» Deze roode 
Jcborffe is wat gegranuleerd , en blyft aan’t boompje zit- 
ten, al is bet gedroogt , dog laat haar ligielyk met een 
mesje affchrapen. Hier onder ziet men eer{t bet regte 
Koraal , van buiten fyn geftreeps gelyk alle Koralen, uit 
den ronden wat plat, en gedraait loopende , ligtgraauw 
van couleur, zommige na 't geele, en zommige na ’t ligt: 
bruine trekkende , en door t bandelen wert bet zoo glad 
als gepolyft. + 
` Van binnen is bet mede ligt-graauw , met een klein 
avitugtig bert, daar rondom veele digte rolletjes leggen, 
van jubftantie uit bout en [leen gemengt, dog de fleenige 
natuur is bier in meerder , dan in 't voorgaande zwarte; 
latende zig dierbalven zoo ligt niet buigen als bet zwarte, 
maar breekt kort af als glas, zombyis is bet bert ook 
vergaan , bol, en bryzelig, inzonderbeid aan de dikfte tak- 
ken , daar aan de rolletjes ook Bet affchilfferen door. bek 
armen, ot 
Men beeft bet van ongelyke fubfiantie, want men vindt 
bet dat zeer boutagtig , ligt, fcheef gedraait, en donker- 
graauw is, zagt in 't wryven, en niet: Jcbilfferende , 
zonder «vit bert, met weinige takken opfcbietende , * 
welk men voor "t befte koud. Dit valt niet op Amboina y 
maar komt uit de Papoefe Eilanden. He 
i133 
