222 HERBARII AMBOINENSIS 
Amboinenfe feu primo defcriptum, eft longum iftud 
junceum , in quo faxofa pars lignofæ parum prevalet, 
quam maxime lamellatum, & facile frangens , quod- 
que per gradum vilius eft, ex hoc autem eligendum 
eft, quod paucos & rite extenfos habet ramos, & am- 
pla radice duris inpofitum eft faxis. rud 
Bina fragmenta cinerei Accarbarii fibi invicem ad- 
friéta , corneum fundunt odorem , multo graviorem 
nigro, fi vero propinetur , nil notabile percipitur. 
Radix ejus externe plana & glabra eft, fubtus pluri- 
mis foveolis excavata, ac duris inpofita filicibus, 
omne enim cinereum durioribus increfcit faxis quam 
nigrum. : 
Nomen. Latine Accarbarium cinereum ramofum ; Ma- 
laice, Accarbaar feu Calbabaar peti, quod nomen cum - 
fubfequenti commune eft, ad diftinétionem vero utri- 
usque hoc cinereum mallem vocari Accarbaar caju, 
quum femper os lignofum fit vero albo. Terna- 
tenfes tamen, Tidorenfes, & Papuenfes nullum aliud 
Calbabaar peti agnofcunt, quam hoc cinereum, quum 
fubfequens album Calbabaar bate vocant. 
Locus. In Amboina raro obcurrit, nec nifi hic & 
illic unus alterve fruticulus, circa infulas Manipam, 
Kelang, Bonoam, & Ceramam Borealem, majori co- 
pia circa infulam Oeby , ubi ingentes undique plani- 
que ftint portus. : 
Dir, Accarbarium cinereum apud incolas optimum 
cenfetur in ufu Medico inter Coralliorum fpecies , 
apud iftos nempe Moluccanos , fed ab Amboinenfibus 
& Maleyenfibus verum album praefertur , eandem 
vero poffident virtutem , atque hinc potiffimum fimul 
conteruntur fupra porphyritim cum aqua , & propi- 
nantur in ardentibus febribusad ardorem minuendum , 
& cor corroborandum, item contra quemvis noxium 
& venenatum cibum, contra Choleram, & bilis fer- 
mentationem. S 
uum vero more Indico cunéta hzc Corallia feu 
Lithodendra fimpliciter fola aqua fupra porphyritim 
conteruntur , quorum parva modo ingeritur quanti- 
tas, unde fepius repetendum eft, antequam effectum 
preftant. Hinc melius effet, fi in hifce regionibus ad 
manus effent mortaria ferréa vel marmorea , ut in iis 
contundi & comminui poffent, cam major ipforum do- 
fis fimul adfumi poffet, cuprea enim, nimis infeétant, 
larguntur & faporem cupreum hifce plantis marinis. 
Licet incolis concedere velim, per hanc friétionem 
. fupra porphyritim vires Coralliorum efficaciores A 
recentiores effe, majoremque fundere odorem con- 
tufis, fi diu fervantur, ipfis enim certa lex & regula 
eft, cunctos diu fervatos pulveres Coralliorum& ligno- 
rum minoribus gaudere virtutibus recenter contritis. 
Ceterum Accarbarium cinereum nulla arte fle&i vel 
Jeniri poteft , quum nimis participat de natura lapi- 
dea, unde & omnes teneri rami abjiciuntur, illiusque 
nulla fervatur pars , quam truncus cum inferioribus 
craffis ramis in ufum Medicum. i 
In Zephyrea Amboinæ parte alia porro fpuria Ac- 
carbarii reperitur fpecies , Accarbaar gabba gabba di- 
Eta, ut & Accarbaar boa zagu, Ambomice Hualapia , 
craffos gerens ramos, fatisque magnum formans fru- 
ticem, fed fpongiofa penitus & levis, ita ut facile 
cultro diffecari poffit, externe obducta pellicula tenui 
&rubra, quz facile etiam feparatur, interne plerum- 
que eft cinerea, & diftin&a in breves & tenues ra- 
mos, qui ad extremitates multa gerunt granula, eo- 
dem modo quo fructus in Zagu crefcunt, fed multo 
minora funt, & facile decidunt. 
Ubique tam fragilis eft hec fpecies , ut fine fractura 
vix tractari poffit, unde & fere indigna eft, ut inter 
Coralliorum fpecies numeretur , quidam ejus rami fu- 
perius lati funt & dehifcentes inftar fratte patelle , 
interne ftriati. 
In Leytimore parte Zephyrea reperitur in mari 
aperto ad profunditatem quinque, decem, & fexde- 
en; & cum retibus adtrahitur. Incolz de: 
fettu alius. Accarbarii hujus craffos fervant ramos in 
ufum medicum, praefertim ad Cephalalgiam tollen- 
dam ex ardore ortam, qui cum aqua conteruntur , 
pro » & craffior pulticula fronti adplicatur , 
ujus autem nullum infticui huc usque experimentum, 
quam diu melius Accarbarium ad manus eft. 
CAPUT. 
Het Amboinfe of eerft befchreeve is dat lange biesagtige 
daar aan den fteen even bet bout overwint , zeer febil lo 
rig, en kort afbreekende , *t welk een graad fiegter is 
bier onder moet men werkiezen bet geene weinige en wel 
uitgebreide takken beeft, en met een breede wortel op bar. 
de fteenen flaat. 
Twee ftukken van 't graauwe Calbabaar tegens malkan. 
der gewreeven , geven een boornagtigen reuk , veel flerker 
dan bet zwarte, dog in "b innemen gevoelt men "rt niet 
zonderling daar aan. De wortelis buiten plat, en glad 
van onderen vol kuilen, en op barde Kraalfteenen he. 
vefligt , want al bet graauwe wil bardere fteenen hebben 
dan bet zwarte. 
Naam. In't Latyn Accarbarium cinereum ramofum: 
in "t Maleits Accarbaar of Calbahaar peeti, gemeen met 
bet volgende ; dog tot onderfcbeid van beide wilde ik dit 
graauwe liever genoemt bebben Accarbaar caju, om dat 
bet altyd houtagtiger is als bet regte avitte. De Ternata- 
nen, Tidoreefen, en Papouwen egter willen geen ander 
Calbahaar poeti kennen, dan ditgraauwe, vermits ze het 
volgende witte Calbahaar batce zoemen. 
laats. Het wert in Amboina weinig gevonden 5 bier 
en daar een firuikje, omtrent de Eilanden Manipa, Ke- 
lang , Bonoa, en Noort-Ceram, meerder omtrent bet Eiland 
Oeby , daar rondom groote vlakke-reven zjn. 
Gebruik. Het graauwe Calbabaar wert by de Inlanders 
voor de befte medicyn gebouden onder de Koraalge/lagten, 
te weten by de voornoemde Moluccanen, maar de Amboi- 
neefen en Malyers bouden het regte witte voor beter , 
trouwens zy bebben fchier eenderlei kragt , en werden 
daarom meeft t'zamen gewreeven op een [leen met water > 
en gedronken in brandige koortfen , om de bitte te vermin- 
deren, en bet bert te flerken.. Item tegens alderbande fcba- : 
CH en fenynige koft; tegens bet Bord, en kooken der 
Galle. 
Maar dewyl men nade Indife manier alle deze fieenag- 
tige gewaffen maar flegts met water op een [leen wryft, 
waar van men teffens Weinig. inkrygt , 200 moet men ’t 
dikwils berdoen , eer men baat gevoelt; daarom zoude men 
beter doen, als men bier te land voorzien «vas.met, yzere 
of marmer-fteene vyzels om dezelve daar in klein te. ftoo- 
ten, en zoo met meerder quantiteit in te nemen, want de . 
koopere vyzels fmetten te veel, en deelen bunne kooperag= 
tigen {maak aan deeze Zeegewallen. Hoewel ik de Inlan- 
ders mede wil toeftaan , dat door bun wryven op een Been 
de kragten. der Koralen wel zoo fterk en vers zyn , ook 
meer teuk van zig ae de geftoote, die men: lange 
bewaart , zynde by baarlieden voor een vafte regel aange- 
nomen, dat alle bewaarde poeyers van koralen en bouten 
minder kragten bebben dan de vers gewreevene. 
Anders bet graauwe Calbahaar laat zig door geen konft 
buigen of leenig maken, om dat bet te veel van de fleene 
natuur participeert, daarom men al de fyne takken weg- 
/myt , en daar van anders niet bewaart dan den flam, 
met de onderfte dikke takken tot de medicyn. 
Men vindt op de Zuidzyde van Amboina nog een bas- 
taart zoorte Accarbaar gabba gabba , en Accarbaar boa 
zagu genaamt; Amboins Hualapia, zynde wel dik van 
takken, en groot van gewas, maar gants [pongieus, en 
ligt, zoo dat men "t gemakkelyk met een mes door /myden kan, 
buiten met een dunne roode fcbille bekleedt , die ligt afgaat y. 
binnen doorgaans graauw , verdeelt in korte dunne tak- 
ken, die omtrent baar uiterfle bezet zyn met veele kleine 
korls, op de manier ‘als de vrugten oam een Zagoekroon 
flaan, dog veel kleinder , en ligt afvallende. : 
Het is overal zoo bros, dat men ^t kwalyk aanraken kan ' 
zonder breeken , daarom (hier onwaardig onder de Ko- 
raal-zoorten gereekent te worden; zommige takkenzynvan ` 
vooren breed , met een gapende mond als een gebrooke febo- 
ida van binnen Scene i 
Men vindt bet op Leytimors Zuidzyde in de openbare 
Zee, op vyf, tien, en festien vadem diepte, en wert met 
de Böbbers opgebaalt. De Inlanders by gebrek van ander 
Calbabaar bewaren de dikke takken tot de medicyne , M- 
zonderbeid om boofdtpyn te verdryven , -dat uit bitte komt » 
daar van met water gewreeven wat innemende , en bet 
dikfte op *t voorboofdt fieerende , waar van ik nog geen 
experjentie genomen beb, zoo lang ik met beter Calbabaar 
voorzien ben, 
TWAALE- 
Liber XU... Caput XE 
