XIL Boek. XIV. Hoofd. AMBOINSCH KRUIDBOÉRK. ` 
Nomen. Latine Flabellum marinum cinereum; Malaice 
Accarbaar. abu abu, ac proprie Accarbaar caju, quum 
maxime lignofum fit inter Kalbahaar cinereum , & 
Kalbabaar gajang ob angulofos & fülcatos ramos trun- 
cum Gajani referentes. . 
Locus. Major fpecies raro obcurrit , potiffimum vero 
circa finus & angulos eminentes, ubi ingentia funt 
faxa in profunditate decem orchiarum aquz, & ubi 
fluxus funt 'copiofi , uti circa infulas Kelang, Mani- 
pam, & in periculofo angulo Nuffanives. Raro ita- 
que conquiri poteft , & cafu tantummodo cum reti- 
bus adtrahitur. Minor fpecies reperitur in Amboi- 
nen finu; & juxta oram Hitoes , ubi faxa dura fed 
-parva funt frequentia. ` ` i : : 
. Ufus. Si prime fpeciei integra & elegantia adqui- 
rantur flabella , fervantur tanquam aliquid rarum, fi 
prius pluviis exponantur in folo plano, & pondere 
quodam finus deprimantur, ita ut plani ficcentur. Juxta 
oras forcipe anguli dependentes & lacinie abícindi 
oflunt, tenuisque crufta tenuibus adhzreat ramulis 
iccata, fed incole fpernentes res curiofas , non ita 
eftimant: hafce arbufculas , quum modo craffos requi- 
runt ramos, uti in fractis arbufculis nil aliud remanet. 
Cunéta enim tenuia & pertexta interftitia abjiciun- 
tur, & crafliffimi rami accurate depurantur ab exte- 
riore crufta, in frufta amputantur quatuor vel quinque 
pollices longa; & in ufum medicum fervantur. Eas- 
dem habent virtutes , quas fupra Cap. 11. indicavimus, 
locumque — fecundum Papuenfe cinereum, 
junceo preferuntur. ` : 
Minos ai vix digna eft, ut fervetur, licet fub- 
ftantia ejus fit folidior , quin ejus laciniz effent ordi- 
nate & regulares, & rupis pars adherens , cui crufta 
relinquitur excepto in caudice, qui poliri poteft, ut 
_Accarbarium: dignofci. poffit. 
Ternatenfes & Tidorenfes hoc Accarbarium cine- 
reum. cariffimo habent ptetio , ita ut duplici argenti 
ondere vix ab iis comparari poffit, licet in ipforum 
infulis fit copiofius, fed ifte nationes pigra (unt A ut 
id i , licet nulla adeo eftimat quaevis Ac- 
ria hifce utrisque. : B. 
Ee EN cinereas fj nis magnam ftatuunt differentiam, 
optimamque cenfent ,. que Obfcure cinerea , leviffima, 
& lignofa eft, itaut pro ligno haberetur, in paucos di- 
ftinéta ramos, non rotunda, fed angulofa & fulcata, 
uti funt arbores Gajang & Niffat, quique facile con- 
teri poteft. Secundum locum tribuunt illis fruftis , que 
ex cinereis comparantur Flagellis. Tertium dant cras- 
fis ramis Erice marine. Quartum & vilifimum pase 
effe cinereum junceum, quod friétione lamellas fepa- 
rat, ac plerumque putridum gerit cor. ct 
Prater hafce alias binas numerant raras fpecies ex 
Papuenfibus infulis delatas , fed in Amboina € 
Prima eft fpecies Palmijunci albi, in raros sechs eu 
potius in obeufos apices diftin&ta. Altera lignofa pe- 
nitus eft & lenta , tenues gerens copiofosque ramos, 
in recenti vel femi falfa crefcens aqua, in maximis P'a- 
puenfium infularum Meffoala & Salawata dictis. . 
. B. Huius flabelli marini in Rumpbii opere nulla fuit addita 
pen an dubio idem eft, quo Keratopbyton album, 
denfe reticulatum, fibris latioribus, Flabellum marinum vul- 
go, a Boerb. in Indic. H. L. Bat, pag. 6. vocatur, 
CAPUT 
214 
Naam. Jn ’t Latyn Flabellum marinum cinereum j 
in ^t Maleits Accarbaar abu atu, en eigenilyk Accar- 
baar caju; dewyl dit bet boutagtigfte is onder de graauspe 
Kalbabaar, en Kalbahaar gajang , na de boekige en ges 
voornde takken, den [Lam van een Gajangboom gelykende. 
Plaats, De groote zoorte wert weinig gevonden, meeft 
omtrent uitfteekende boeken en kapen, daar groote Steenen 
zyn, op tien vadem water, en daar veel fl room gaat, 
gelyk omtrent de Eilanden Kelang , Manipa, en op den 
zorgelyken boek van NufJanive, os kan bet dierbalven 
weinig krygen, om dat bet by geval met de bobbers uitge- 
trokken wert, De kleine zoorte vindt men in den Amboin= 
Jcbe Inbam, en langs de kufle van Hitoe, daar bet vot 
barde en kleine fleenen is. 
Gebruik. Als men van de eerfte zoorte Jcboone gebeele 
wayers krygt, die kan men tot rariteiten bewaren, als 
men ze eerfi in de regen legt.op een platte grond, en met 
eenig gewigt de bogten neerdrukt, dat ze plat en droo 
werden. Langs de kanten kan men met een fcbaar de aft 
bangende boeken en lappen befnoejen , latende de dunne 
korfte aan de dunne takjes zitten, en daar aan opdrogen. 
Maar de Inlanders, die wan rariteiten niet bouden, ver- 
Jehoonen deze boompjes zoo niet, want bet bun maar om . 
de dikke. takken te doen is , gelyk ook aan de gefchende 
gen TER niets anders valt. 
ant al dat fyne netwerk fmyt men weg, zuivert de 
dikfte ter degen van de buitenfle Rori » kapt ze in fluke 
ken van vier of vyf duimen lang , en bewaart ze tot de 
medicyne. Zy bebben dezelve kragten , gelyk boven in't elf- 
. de Hoofaftuk gezegt it, en wert bum de plaats ma ^t 
tweede opregte Papoefe graauwe toegeëigent ; en bet bies 
agtige voorgetrokken. \ 
De kleine zoorte is kwalyk bewarens waardig , boewel 
ze vafler van fubftantie is, of de lappen moeten wat ges 
Jcbikt flaan, en bet aanbangend klipje nog hebben, daar 
aan men dan de korf laten moet, bebalven aan ’t ftam- 
metje, °t welk men glad kan fcbrapen , om bet Kalbabaar 
te bekennen. > së a 
De Ternatanen en Tidoreefen zyn zeer duur met dit 
graauwe Kalbahaar, 200 dat men * voor dubbelt zilver- 
ewigt kwalyk van bunlieden bekomen kan, boewel bet in 
Bins Eilanden overvloediger valt, maar die Natie valt 
wat lui in ’s opzoeken, boewel niemand van Kalbabaars 
zoorten meer boud dan die beide. 
Onder de graauwe zoorten maken ze nog een onder- 
Scheid, boudende voor °t befte bet donker-graauwe, zeer 
ligte , en houtagtige , zoo dat men bet voor bout zoude 
aanzien , in weinige takken verdeelt, niet ront, maar wine 
difcb en gevoorent, gelyk de bomen Gajang en Niffat y 
gemakkelyk om te wryven, De tweede plaats geven ze aan 
"t geene van de graauwe wayers komt. Voor.’t derde bou- 
den ze de dikke takken van de Erica marina. Voor’t vierde 
en flegtfte, bet graauwe biesagtige, * welk in "t wryven 
Schilffert , en gemeenlyk een verrot bert beeft. 
Daar en boven bebben ze nog twee andere rare zoorten, 
uit de Papoefe Eilanden komende, maar in Amboina onbe- 
kent. Het eerfte is een zoorte van Palmijuncus albus , 
dog in weinige takken of veel meer [Lompen verdeelt. Het 
ander is heel boutagtig en taai, vol fyne takken, groen 
jende in °t verfche of half brakke water „mede in de groot= 
Jte van de Papoefe Eilanden Meffoal en Salawat. 
N. B. Van deze Zeewajer is geën Figuur in het Werk van 
Rumpbius bygedaan, dog is zonder twyffel het witte Kerato- 
pbyton, dik gevlogten, met breeder vezels datby't gemeen 
Zeewajer, van Boerb, in de Ind. H. L. Bat. pag. 6. ges 
naamt wert. 
Ff VYF- 
