226 
CAPUT DECIMUM QUINTUM. 
Palmijuncus marinus albus. 
_Kalbahaar puts lack: lacks. 
uinta fpécies eft Palmijuncus marinus albus, qua- 
les fupra Capite tertio quasdam nigras defcri- 
pfimus fpecies, hec enim planta marina fimpli- 
éem quoque erigit modo caulem, a feptem ad decem 
& undecim pedes longum , excepto extremo filo, 
quod plerumque tanquam inutile abruptum eft. Ejus 
craffities eft a penna ad digitum , inque vetufto infe- 
rior pars plerumque trigona eft, fed oris rotundis , 
fuperior vero rotunda. : AES 
'eneri plerumque rotundi funt, per longitudinem 
ftriati, fed tam fubtiliter, ut vix dignofci poffit. Ex- 
terne obduétus eft cortice rubro, tenui, & quodam- 
modo granulofo , qui inftar pellicule ficcatar , ac 
facile feparari poteft, fub hoc verum reconditur Ac- 
carbarium, externe ex cinereo flavum , nunc magis 
album; nunc magis cinereum. : 
Color internus idem eft; feu paulo magis obfcurus , 
fed teneri caules interne magis albent, aliquando pi- 
lis magis nigricantibus & decurrentibus notatus. In 
centro locatur cor tenue & album, circa quod vol- 
vuli quidam connexi funt , ipfi ar&te incumbentes , 
fubftantie folidioris , durioris, & gravioris quam in 
nigro Accarbario, ad tactum etiam magis friget. Bi- 
naque frufta fibi allifa & adtrita penetrantiffimum prz- 
bent corneum odorem cunctorum Accarbariorum , 
ac preterea toftam olent pinguedinem , ac proinde in- 
gratus eft hic odor. — ^ 
Aliquando in uno alterove caulis loco prominens 
confpicitur angulus feu tuber, acfi ramus progermi- 
nare voluiffet, quod tamen non ita eft, nunquam enim 
nigrum vel album Palmijuncum bifidum vidi , licet Mo- 
luecani perhibeant,, extremum filum aliquando] bifur- 
catum effe, fed que extrema pars, uti dictum fuit, 
nunquam confpicitur, quum a pifcatoribus abrumpitur 
& abjicitur. 
Caulis hic femper rectior eft quam in nigro, paucis- 
que gyris inflexus, excepto ad finem , ubi in magnos 
nus & circinos infleétitur, 
~ Radix eft tuber conoides , externe glabrum, fubtus 
. eoncavum , & foraminulisplenum, duris infixum faxis. 
"l'eneri "caules feu bacelli aliquando tanquam adgluti- 
nati flint duris lapillis, immo etiam coeruleis filicibus, 
qui ictu feparandi funt. Qui vero inradicati funt ma- 
nis fcopulis , fine fractura feparari nequeunt, quin 
fcopulus undique amputandus & cedendus effet. Quo 
durius fit faxum , cui increfcit, quo durior & gravior 
eft hee planta, fed eo minor. Si rubra crufta ficcetur 
in eo, in hoc uti & in cunétis Accarbariis comperi- ` 
„mus talibus cruftis gaudentibus , pluviofis menfibus , vel 
fi ccelum- fit diu humidum & pluviofum femper exfu- 
dare & humida effe, unde S 
fepe cauflätur, hinc optimum eft, rubrum desquamare 
corticem, & caules rite prius macerari, antequam 
ficcentur. 
Nomen, Latine Palmijuncus marinus albus y & Accar- 
barium unicaule album; Malaice Kalbabaar putt lacki 
lacki, h.e. mas, pro quo incole cunéta habent mono- 
clona. Accarbaria. ` ` tee 
Locus. Circa infulam Amboinam non vel raro inve- 
nitur, majori copia in Boreali & Occidentali Ceramz 
ora,in Manipa & Kelanga. Credo autem ibi frequen- 
tius crefcere, fed raro addúci, quum profunde loce- 
tur, nec facile adtrahi poteft per hamos vel per retia, 
ac preterea femper fere crefcit in locis, ubi ingentes 
funt fluxus, ubi & retia deponi nequeunt. In Moluc- 
cis & Papoenfibus infulis copiofius eft, fed fere non 
educitur nifi a Papowis, qui optimi funt urinatores. 
Ufs. A noftra natione potiffimum tanquam aliquid 
rarum fervatur, uti & hoc dignum eft , quum fit planta 
marina rara, qüum radicis fruftum relinquitur, fed 
rubra desquamatur crufta. Incole, ac prefertim Ter- 
natenfes bacellos ex ejus inferiore parte aliquando 
formant, tres quatuorve pedes longos, qui natura fua 
fatisreéti funt, & manibus tenentur , licet graves quo- 
dammodo fint. 
Cæ- 
centibus rebus putredo 
HERBARILAMBOINENSIS | Liber XII. Caput XV. 
VYFTIENDE HOOFDSTUK 
Het witte Zee-Palmbies. 
E vyfde zoorte is de witte Palmijuncus marinus 
D gelyk wy boven in ’t derde Hoofdftuk eenige zwar. 
te.befchreeven hebben, want dit Zeegewas beftaat 
ook. uit een enkelde teel, van zeven tot tien en elf voeten 
lang , bebalven den witerften draad, die gemeenelyk als on- 
nut afgebrookenis. De dikte is van een fcbaft tot een vin- 
gers aun de oude is bet onderfte gemeenlyk drieboekig 
dog met ronde kanten, boven rond. ? 
De jonge zyn doorgaans rond , in de lengte geftreept, 
dog zoo fyn , dat ment even bekennen kan. Van buiten 
is bet bekleedt met een roode , dunne , en wat korllige febors- 
fe, die als een fcbelle opdroogt, en baar ligt laat affcbil- 
len. Daar onder leidt bet regte Kalbabaar , van buiten 
graauw-geel , zomtyts Witter , zomtyts graauwer, 
Van binnen dezelve couleur, of wat donkerder, dog de. 
jonge fleelen zyn van binnen Witter, zomtyts met eenige 
zwartagtige bairtjes , die daar door loopen. In de midden 
ziet men eendun en wit bert , endaar rondom eenige rolletjes 
vaft en digt-op malkander leggende, van fubflantie vas- 
ter, barder., en zwaarder dan. bet zwarte Kalbabaar, 
ook in't gevoelen kouder. Twee flukken tegens malkander 
gewreeven, geven den flerkften boornagtigen reuk: onder 
alle Kalbabaars van haar 5 daar en boven naar: gebrand 
vet trekkende , en dierbalven onlieflyk. 
Zomtyds ziet men op een of twee plaatzen van dezen fleel 
een uitfteekende boek of Rnop: als of er een tak bad wile, 
de uitkomen , 't welk egter zoo niet en is , want ik beb 
nog den zwarten nog den witten Palmijuncus ooit in tweën 
verdeelt gezien , hoewel de Moluccanen zeggen, dat de 
uiterfle. draad zomtyds zig in taveén klieft: als een gaffel, 
welk eind, als gezegt, men nooit: te zien krygt, omdat bet 
van de, Viffchers weg gefmeeten werd, t 
Deze fleel is ook altyd regter dan aan "t zwarte, met 
weinige bügten , bebalven aan "t einde , daar bet in groote 
bogten en cirkulen begint te krullen. 4 
- De wortel is een kegelfarmige knoeft , huiten effen, van 
onderen bo] „ en volgaten, in barde ficenen vaft gewortelt. 
De jonge flokjes zitten zomtyds als geplakt op barde Deenen, 
zelfs op blauwe keifteenen , die men dan met een flag daar 
van feparseren kan. Maar die op groote klippen gewortelt 
zyn, kan men zonder breeken niet afkrygen, of men moet 
den klip rondom afkappen. Hoe barder den ‘fteen is , daar 
bet op ftaat , boe barder: en zwaarder dit gemas werds 
boewel bet klein blyft. Als men de roode korfie daar aan 
laat drogen, zal men aan. dit, gelyk aan alle Kalbabaars s 
die diergelyke korfte bebben , bevinden , dat zé in de tegen- 
maanden of by langdurig. vogtig weer altyd zweeten en 
vogtig zyn, "t welk dan aan de omleg gende dingen dikwils 
verrotting veroorzaakt, daarom is bet beft , dat mende roode 
Jcbor/Je affebille, en de ftokken ter degen uitverfe , eer men 
ze bewaart. : T a . 
Naam. In’: Latyn Palmijuncus marinus albus, & 
Accarbarium unicaule album ; in ’t Maleits Kalbahaar . 
puti lacki lacki , dat is bet manneken, waar voor de 
Inlanders alle de eenfteelige bouden. Ge 
Plaats. Om °t Eiland Amboina werd bet niet of weinig . 
gevonden , -meerder op de Noord-en Weftkuft van Ceram, 
Manipa, en Kelang. Ik geioove egter , dat daar wel meer 
groeit, maar weinig uitgebaalt werd, om dat bet diep ftaat, 
en niets beeft daar aan de wisboek of boorens der bobbers 
watten konnen, daar en boven meeft altyd Daat op plaat- 
zen daar flerke ftroom gaat, daar men dan geen bobbers 
leggen kan. In de Moluccas en Papoeas valt bet ook abun- 
danter , maar werd fcbier niet uitgebaalt dan door de Pa- 
poewen, dat treffelyke Duikers zyn. : 
Gebruik. Van onze Natie werd bet meeft tot raritett 
bewaart, gelyk bet ook waardig is , als zynde een zeld- 
. zaam Zeegewas , wanneer men een fluk van de avortel daar 
aan laat, maar de roode korfte afjcbilt. De Inlanders; 
inzonderbeid Ternatanen maken er zomtyds ftokken van den 
onderften ftam, drie en vier-voeten lank, die van natuur 
redelyk regt zyn om in de band te dragen, boewel ze, wat 
zwaar zjn. nm 
: Aders 
