XII. Bet, XV. Hogfdp. 
Coeterum in brevia cedunt frufta, que in ufum 
medicum fervantur, hocque habent marem Accarba- 
rii albi, uti fubfequens femina eft. 
Nulla artc extendi. vel fleéti poteft ; aque enim 
incoétum extendi quodammodo poteft , fed frigefa- 
étum in priftinos redit finus & arcus , fique nimis 
flectatur, inftar vitri frangitur & diffilit , -uti fupra 
indicatum eft Plinium teftari de Funco marino, ` 
In res Medica nullz peculiares ejus virtutes mihi 
note funt, uti & Amboinenfes de iis nil norunt. Sed 
Magnates Moluecani quam maxime gloriantur plura 
ejus novifle arcana ex more ipforum fidei ,. ad virile 
nempe robur. confortandum , & Oleo virilitatis ad- 
mifcendum , quod ipforum Reges dicuntur adhibere. 
Ad hocce Oleum, quantum detegere potui, fumunt 
recens Calappi oleum , quod preparatum eft ex tali- 
bus Calappi nucibus , que in ipforum arboribus cre- 
fcunt ad Orientalem plagam,. nec in tali ramo plures 
una alterave nuce oportet effe., Eliguntque tales ar- 
bores , qua in folo crefcunt faxofo , pr&fertim in ta- 
libus rupibus, qua inftar infularum in mari Gre funt, 
quales funt undique circa infulam Sangir & Siau, in 
quibus Calappi de induftria plantatz funt, ac fuos ha- 
bent dominos. ALT cre di 
Huic oleo porro admifcetur tenuis farina albi & ni- 
gri Palmijunci marini, vel fi hac. deftituantur , fubfe- 
quens fumunt Accarbarium pelagium , cum quibusdam 
„alijs lignis & radicibus mihi ignotis. Plurimum vero 
oleum conficitur ex Calappi oleo & Acearbario albo 
tam monoclono quam nodofo & articulato. Quod con- 
tritum cum.aqua propinari quoque poteft, quufn ejus 
fapor non tam ingratus eft, quam odor. ` 
Aliquando oftrex & conche hifce Palmijuncis ad- 
crete funt, que relinquuntur, fi confervantur tan- 
quam res curiofe. Si fcopulorum nda quibus 
increta funt, non elegantem habent formam , ampu- 
tanda funt, aliique magis regulari filici adglutinanda & 
transplantanda funt, in quibusvis enim crefcunt duris la- 
pillis, argumento ortum ducere non ex faxi fubftan- 
tia, fed per maris vifcum-ipfis adglutinati ,. in quo vis 
feminalis latet, nutrimentum habentia primarium ex 
aqua marina , ac partir ex ipfo faxo per foraminula 
ipforum radicibus fuppofita, unde ipforum durities ex 
bs: natura nunc major nunc minor eft. 
Vulgatiffimi baculi quinque. pedes longi funt, fed 
maximi, quorum unicum modo vidi , undecim fere 
pedum longitudinem obtinebat, magnaque tenuis ex- 
tremitatis pars abrupta erat , optimaque ejus pars , octo 
pedes longa, anno 1682 magno Hetruriz duci miffa fuit. 
JEthiopes hoc quoque utuntur tam externe quam in- 
terne, contritum nempe cum aqua propinatur, & ex- 
terne dito oleo inlinitur, ad quavis flagitia ludibria 
pellenda , que a malignis hominibus alicui inferuntur, 
ut talis fit inpotens in lufu Venereo, addentes fubfe- 
quens album. ; go a o> 
Ipfius rafura quoque inlinitur i€tibus & morfibus ve- 
nenatorum animalium ad venenum extrahendum. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK, 
De, 4al 
Anders kappen zy bet in korte ukken, die ze bewaren 
tot de Medicyne , boudende ^t er bet mannekenvan 
wit Kalbabaar , gelyk bet volgende voor "t wyfken. 
Het laat zig met geen konft rekken of. buigen, want in 
beet water gekookt laat Jet: zig wel rekken ; maar koud 
geworden zynde, keert weder tot de oude bogten, ente 
zeer gebogen breekt als glas , gelyk boven gezegt is , dat 
Pliniús van de Juncus marinus getuigt. > 
In de Medicynen zjn my geene zonderlyke kragten. bee 
kent, gelyk ook onze Amboincefen niets daar van weeten. 
Maar de Moluccaanfe Grooten roemen daar van vee- 
le fecrecten te weeten , na baar geloofsmaniër „ om de man- 
nelyke kragten te ver[lerken , en onder t Oleum F'irilitatis 
te mengen, "t welk men zegt. bunne Koningen te befigen. 
Tot dit Oleum , zoo veel ik heb ervaren konnen , nemen xà 
verfche Kalappus-olye , die gemaakt is van zoodanige Ka- 
lappus-noten , de welken aan bunnen boom na "t Oojten’ 
&roejen , moetende daar en boven aan dien tak niet meer 
bangen dan een of twee Nooten. Zy Kiezen ook zoodanige 
bomen uit ‚die op fleénagtige gronden flaan, inzonderbeid 
op zoadanige klippen , die als Eilandekens in Zee le gen; 
gelyk daar zyn rondom bet Eiland Sangir en Siau, daar 
Kalappus-bomen al willens op geplant zyn , en bunne Ei- 
genaars hebben, ; 2 
Onder die Olye werd dan verders gedaan , bev fynemeel 
van wit en zwart Palmijuncus marinus , of zoo zy die 
niet hebben, nemen xe bet volgende Accarbarium Pelagium, 
met nog zommige bouten en wortelen, my onbekent. Do 
bet meefte word gemaakt van Kalappus-olyes en wit Kal- 
babaar y %00 GC ir als geleed. Het gewreeven met wa- 
ter kan men ook innemén ; bebbende geen zoo viezen fmaak 
als de reuk is. AD A y 
Men «indt zomtyds Oefters en Schulpjes om- deze Zee- 
rottangs gegroeit, die men dan daar aan laats als men 26 
tot raritett bewaart. Als de klipjes niet mooi zyn, daar 
ze op flaan, zoo mag men xe afflaan , en op een ander fat- 
zoendelyker keifteen plakken, want ze groejen op alderban- 
de barde fleehen , nogmaals tot een bewys , dat ze bunnen 
` oor/pronk bebben niet uit de /ubftantie des eus maar 
uit den m door de Zee daar op geplakt, daar de zaad= 
kragt in jteekt , nemende baar principaal voedzel wit bet 
zeewater „én ten deelen uit den Deen door de kleine gaat- 
jes onder aan de wortel zuigende , waar door bunne bare” 
digbeid na den fteen vermeerdert en vermindert, 
Degemeenfte ftokjes zjn vyf voetenlank, maar de proot- 
Be daar van ik maar een gezien beb , was by de elf voe- 
ten lank; en nog een groot fluk van "t dunne eind afge- 
brooken. Zynde bet befte fluk-daar van agt voeten lank, 
Anno 1682. aan den groot Hertog van Toskanén gezonden. 
De Mooren gebruiken ?t ook zoo binnen als buitens lyfsy 
te weeten bet gewreeven met water ingenoomen ; en van 
buiten met bet voorjchreeve Olye opge/meert , omalderban- 
de fcbelméryen. te verdryven y die door kwade menfchen - 
iemandaangedaan werden; omze onmagtig temaken int Vea 
nus-/pel, daar by doende bet volgende witte. > 
Zyn Jchraapzel werd ook geftreeken op de fleeken , en 
beeten van venynige gediertens „om bet venyn uit te trekken. 
E" "A4 
pu SES 
