XII. Bock. XVI. Hoofdft. 
Radix cum inferiore: trunci parte variis eminentiis 
& cavitatibus in faxis duris adeo intricata eft, ut vix 
feparari poffit, unde & radix vulgo projicitur.” In ra- 
mis hic & illic quzdam: confpiciuntur verruce intus 
concave, acfi veficule effent. 
Secundo. Species marina fimilis eft arbufcula, fed 
tota ejus forma hominibus huc usque incognita eft, 
quum nil nifi frufta & rami ejus conquiri poffint, ex 
quibus deduci poteft, non multum a priore abludere, 
nifi quod ramos gerat majores & crafliores , alioque 
formatos modo. Inferiores enim rami palmam vel Di- 
thamam longi funt, digitum vel pollicem crafi, ac 
rva vel fere nulla nigra gerunt colla, fi vero parva 
vi confringantur , femper in articulis franguntur, in 
quibus juncture dignofci poffunt , fuperius alii, fed 
uci breves obfervantur rami, qui albos articulos & 
nigra gerunt colla, inftar prioris, fed hac firmius fibi 
adherent, & magis polita funt. j 
Craffi rami utcumque etiam politi funt, in quibus 
vix Coralling {trie dignofci poilunt , oblique, & per 
longitudinem decurrentes. 
Externe. fqualide flava eft inftar Eboris fordidi, 
ac tempore cinereum contrahit colorem, interne al- 
bum eft inftar vulgaris Eboris, corde albo fed parvo 
conftans, circa quod obfeuri undique confpiciuntur 
volvuli , cum quibusdam refiduis nigre pellicule , 
praefertim in fractis articulis. 
Videtur enim in initio penitus articulatam effe inftar 
prioris , fed dein externe alba obduci, & concretam 
efle fubftantia, qua nigr& teguntur pellicule , que tum 
interne funt.. Nunquam cortice teéte confpiciuntur , 
quum plerumque vetufte funt, fi ps mare projician- 
tur, raro enim ipfarum rami cum hamis adtrahuntur , 
qui nil aliud nifi mucofum quod adpenfüm habent. 
Subftantia hujus Accarbarii lapidea penitus eft, fed 
levior precedente, & frufta-fibi invicem allifa obtu- 
fum prebent fonitum , acfi lignum ipfis admiftum effet, 
. quod enim fonum edit puri faxi, non tam preftans 
cenfetur, quale & id eft, quod in litore diu volutum 
eft, hoc enim per folem & mare nimis emaciatum eft. 
Ejus qualitas & virtus ex eo quoque detegitur, fi in- 
ter fricandum paucum fundat filicinum odorem, fed. 
majorem tofti panis, quem. etiam in aqua contritum. 
fervare oportet , fi propinetur. Alia porro hujus expe- 
rimenta mox fubfequentur. 
Circa Nuffanives lum, ubi maris fundus quam 
maxime faxofus eft, fimilis crefcit arbufcula in mare 
rofundo, cujus plurima frufta anno 1675 in Titore ejus 
ee inveni, cunéta eleganter alba inftar Eboris, 
tam glabra erant voluta, ut vix. Coralling venule in. 
iis detegi poffent, cunctaque inftar faxi dura, & fibi 
invicem allifa fonora, quzdam vero tam fubtilia erant. 
quam metallum vel fruftum Porcellanum. -Diffra&ta 
hec frufta interne articulos fuos exhibebant, fed ni- 
gra pellicula nil fere fupererat, atque cor in pluri- 
mis fruftis adeo conmolitum erat, ut facile conteri. 
& perterebrari poffet , unde & amuleta ex iis confici 
curabam. ; 
Albiffima frufta ultra pennam craffa, & candelz ob-. 
verfa femi pellucida erant, ita ut diftinQte nigri arti 
culi in iis notari poffent, Puto cunéta hzc frufta non. 
longe difperfa unius fuiffe arbufcula , que praecedenti 
anno per ingentem terre motum etadicata, & contra 
durum & ferreum dus do atm in frufta ifta fuit com- 
“minuta & difperfa. Aliquot dein poft annos menfe 
Novembri idem litus per meos pueros juffi examinari, 
qui alia iterum invenere frufta, fed non tam copiofa 
quam prima vice, usque in feptimum annum. j 
Ex quibus concludo, plures tales arbufculas in ifto 
locari mari, quarum maturiffimi rami quotannis fepa- 
rantur, & in litus projiciuntur, quales in Bande infu- 
lis, Poeloay, Peloron, & Bora in quibusdam 
annis reperiuntur, cunctaque hac frufta fordide al- 
. ba, faxea, & polita reddita funt ; non multum diverfa 
a Nuffanivenfi. t x x 
Alia porro primz fpeciei varietas a pueris meis in 
infulis Loeffa pynjoe inventa fuit, quz articulos ge- 
rebat longiffimos, ac fere fine iftis nigris collis, pro- 
funde fulcatos , & fonitum edentes , nec facile frangen- 
tes, fed odor non tam preftans erat quam prioris. 
Mare ibi tam vehementes agit fluxus & eftum, ut to- 
te arbufcule in litus projici non poflint, quum in 
frufta mox diffiliebant , rami tamen erant ultra polli- 
cem craffi. Nomen. 
AMBOINSCH KRUIDBORK. 229 
De wortel met den onderften ftamis met verfcheiden bul- 
ten, en bolligbeden in den Cie 200 BEE , das 
men ze kwalyk fepareeren kan, daarom: men. de wortel 
meeft weg finyt. Hier en daar adn de takken ziet men 
eenige wratten binnen hol, al of bet blaasjes waren. 
2. De Zeezoorte is diergelyke boompje , dog zyn gebee- 
le gedaante is de menfcben nog meeft onbekent , want men 
niet dan flukken en takken daar van beeft , waar uit men 
afnemen kan , dat bet niet veelvan de voorgaande ver/cbil- 
le, dan dat bet grooter en dikker 2y, en wat anders 
geleekent. Want de onderfte takken zyn een band of fpan 
lang , eenvinger of duimdik, bebben kleine of fchier geene 
zwarte baizen, egter als men ze met een klein geweld in 
Jtukken breekt, zoo gefcbiedt dat altyd in de leden , daar 
aan men de t'zamenvoegingen bekennen kan, boven xynan- 
dere, dog weinige korte takken daar aan, die bare witte 
leden en zwarte balzen bebben , gelyk bét voorgaande, 
„dog vafter aan malkander houdende , en glad Jar aman, 
e dikke takken zyn ook meeft glad, daar aan men effen 
de Koralyne firespen kennen kan, fcbuins , en in deleng- 
le gaande. 
Buiten is bet vuil-geel, als befmeert Yooor , en befterft 
met er tyd wat grauwagtig , binnen is bet wit , gelyk 
ordinaris Yvoor , ook met een klein wit bertje, daar men 
rondom donkere rollen ziet, met eenige overblyfzels van’t 
zwarte vliesje , byzonderlyk in de gebrooke leden. 
Want bet fcbynt , dat bet in't eerfte altemaal geleedt is, 
gelyk bet voorgaande , maar daar na van buiten mer de 
witte fubftantie begroeit , waar door de zwarte velletjes 
binnen fteeken , en bedekt blyven. Men beeft ze nooit met 
een Joch gezien , om dat bet meerendeels oudis, alsbet 
door de Zee uitgefpoelt werd. Want zelden baalt men tak- 
ken op met een Vishoek , die niet anders dan een fyme= 
rigbeid om zig bebben. 
De fubftantie dezes Kalbabaars is wel fteenbard, xy 
moet egter ligter zyn dan bet voorgaande , ende ftukente- 
gen malkander bonn moeten een doove klank geven, als 
. of er bout onder gemengt was , want bet ren als pure 
Jieen klinkt, werd voor zoo goed niet € s gelykbet 
geene , dat lange op ftrand gerolt beeft , zynde door de Zon 
en zee te zeer verfleent, zyme ES ent men ook daar aan, 
ais het in "t wryven weinig van de keiagtigen , maar meer 
van den gerooften broods reuk beeft , die bet ook in "t war 
ter bebouden moet, als men "t indrinkt , nog andere preu- 
pen ziet kort bier naar. 
Omtrent de boek van NufJanive, daar de grond der Zee 
zeer fleenigis , groeit diergelyke boompje diepin Zee, waat 
van ik anno 1675. op deszelf Zuidflrant veele ftukken ge- 
vonden bebbe , al te maal fcboor. wit als Yvoor , zoo Eras 
. gerolt, dat men effen de Koralyne adertjes. daar aan b 
nen konde , al te maal fleen bart, entegens malkander ge- 
Jlagen, klinkende zommige zoo f yn als Metaal of Porceliin. 
In ftukken gebrooken, bevont men, dat ze vanbinnen’ bun- 
ne leden badden, dog van't zwarte vliesken koft men fcbier 
niets vinden , ook was het berd in de meefte fiukken zoo 
vergaan , dat men "t ligt bryzelen en doorbooren konde y 
wesbalven ik daar Koralen van liet. drajen. 
: De witfte ftukjes ruim een febaft dik, degens een kaars- 
Je gebouden, waren balf doorfcbynend , zoo dat men be- 
Jcbeidentlyk de zwarte leden daar in bekennen konde. Ik 
gifte, dat alle deze [lukken niet ver van malkander ver- 
rooit leggende , van eenen boom waren gekomen, die in 
^t voorgaande jaar door dat groote aardbeeven uitgewor- 
telt , en tegens dien yferen rand «P iria mogle ge- 
lagen zyn, maar na eenige jaren in November, den zel- 
ven [brand door myne Fongens latende vifiteeren , bebbe 
al wederom andere ftukken gevonden , dog 200 veel niet als 
in't eerfbe maal, tot in 't zevende jaar toe. 
Waar uit ik befluite , dat veele boompjes in dezelve Zee 
moeten flaan, waar van jaarlyks de rypjte takken werden 
afgeflagen en opgejpoelt Zoodanig als men in de Banda- 
Jcbe-Eilanden , Poeloay , Poeloron, en Roffingeyn , in zekere 
jaren veele van deze ftukken vindt, alle vuil-wit , Steen 
bard y en glad gefchuert , van de Nuffaniviffe niet ver- 
Jcbillende. 5 
Nog een andere veranderinge van de eerfte zoorte, beb 
ik op de Eilandekens Loeffa pynjoe , door. mynen jongens 
gevonden. Hebbende.zeer tange leden , [chier zonder zwar- 
. te balzen , diep geftreept, en klinkende , niet ligt breeken- 
de, van reuk zoo goed niet als bet voorgaande: De Zeg 
brand daar zoo bard aan, dat men geen gebeele boompjes 
- aan firand kofte brengen , of wierden in ftukken geflagen, 
egter bleeven’er takken aan, ruim een duim dik, 
Ff 3 Naam. 
