:230 
Nomen. Latine Accarbarium album; Malaice Kalba- 
baar puti parampuan, h. e. Femina , quum præcedens 
monoclonos pro mare habeatur, ac folummodo Kal- 
babaar puti dicitur. 
Carolo Clufio libr, 6. Exotic. cap. 8. vocatur Hyppu- 
ris faxea, ejusque tenuem depinxit ramulum , fed ex 
deícriptione adparet , ejus naturam & qualitatem 
tunc temporis nondum fuiffe cognitam. Prima fpecies 
dici poffet Accarbarium album litoreum. Altera Accar- 
barium album pelagium , & cum ratione etiam Coral- 
lium album Indicum , nomen enim Hippuris minus vile 
eft huic nobili plante, licet per articulos fuos optime 
illam emuletur plantam. Amboinice Hatuébu pute, 
populis Ceramz Orientalis Sgaro futi. Hitoenfes vo- 
. cant Accarbarium pelagium haud male Hatu luli, h. e. 
Os faxeum, quum zque offa quam faxa referat, ipfis- 
que in ufu quoque eft ad Choleram, omnesque ardores. 
Loctis. Prima feu litorea fpecies vulgaris eft circa 
Amboine & Moluccz infulas, ubique ubi plana funt 
litora , & ingentes portus, in quibus ifta alba Co- 
rallia frequentia fant, que dein deferibentur. Nun- 
quam enim, quantum novi, in aliis id vidi crefcere 
lapidibus. Plurimum Amboinenfe reperitur in fretis 
Boeronis, Amblau&, Manipz, ora Boreali Ceramz, 
ac prefertim in finu Kauwz , in profunditate binarum 
& quatuor orchiarum aquz , immo aliquando defluente 
aqua nudum confpicitur. jer > 
Secunda fpecies cariffima eft , ac raro reperitur , 
quum in profunditate fexaginta & nonaginta orchia- 
rum crefcit, cujus nil nifi delapfi & abrupti rami con- 
fpiciuntur. Optima invenitur circa.iftas Bande infu- 
las, prefertim in fübmerfa Roffingeyna, que jam ad 
ing rbe quarundam orchiarum fub aqua fita 
eft. : $ À 
Secundum locum obtinet Ternatenfe , quodque in- 
venitur circa infulam Bonoam, Affahædi, Kauwan, 
& (inum Hatcewes. Tertium locum fibi vindicat Nus- 
fanivenfe. ` ` KS 
Reperitur quoque in infülis ante Johor fitis , fed raro, 
ac porro in boreali Borneo & Celebis ora. Ejus pre- 
tium eft aliquando fesqui, immo duplex pondus ar- 
genti , fecundz nempe five marine fpeciei, prima 
enim multo vilior eft. 
Uus. Omne Accarbarium album tam litoreum quam 
pelagium ab incolis hujus Orientalis Archipelagi in 
magno habetur pretio , & apud eos tanti fit, quanti 
pud nos Corallia rubra, immo apud quosdam multo 
pluris, praefertim apud "Ternatenfes , cujus rei juftam 
aberent rationem, fi vires poffideret, quas ipfi tri- 
buunt , fed que a noftra natione nondum inquifite 
Me accepte funt, licet incole id audacter perhi- 
eant. | 
Generaliter ipfi virtus tribuitur venenum refiftendi, 
cor confortandi , ardorem febrilem minuendi, ac fer- 
vorem ftomachi & bilis, ut & quamvis Choleram fe- 
dandi. Nullumque antidotum ab hoc Orientali po- 
pulo praeparatur, in quo hoc Accarbarium album non 
tanquam bafis eft, licet alias etiam admifceant fpe- 
cies, praefertim cineream & nigram, cum quibusdam 
conchis & offibus tam marinorum quam terreftrium 
animalium. Qualia funt Corallia rubra, Ebur, dentes 
-pifcis Doejong , Cornu Cervi, Solenes integri &c. 
Album five folum, five cum nigro mixtum propina-. 
tur, fi quis adfumpferit fortiffima & cerrofiva quafi 
purgantià. ^ ^» ; 
Item contra Choleram, æftum bilis, & vomitus ve- 
hemêntes , contra quemvis noxium cibum & Boletos. 
Aurum, argentum, Perle, Smaragde, € Granatus, 
vel hifce adfines in minori dofi ipfis admifcentur con- 
trita, heec non tantum veneno refi (tunt , fed etiam qui- 
busvis malitiis & vitiis, quz alicui adferuntur per po- 
tus amatorios ex incolarum opinione. Aurum vero & 
argentum ex meo judicio magis proficuum eft crume- 
næ, quam hominis ftomacho.- : 
`` Album five folum five cum cinereo mixtum > & cum 
aqua contritum , propinatur in ardentibus febribus ad 
eftum minuendum, & cor confortandum. Poft per- 
actam purgationem exhibetur quoque ad Gonorrhzam 
fubprimendam , ut & ad album feminarum fluxum, 
Ad plura alia vitia & morbos in ufü eft apud Incolas, 
fed quorum non tantam habemus experientiam quam 
priorum. 
e Quum 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber XII. Copat XV; 
Naam. In ’t Latyn Accarbarium album ; in’t Me, 
Kalbahaar puti parampuan , dat is bet wyfken, om gat 
bet voorige eenfiselige voor "t manneken werd gehouden: 
en flegts Kalbahaar puti genaamt. Y 
Carol. Cluf. lib. 6. Exotic. cap. 8. noemt bet Hyp- 
puris faxea, en beeft een dun takje daar van doen oficial. 
deren , dog uit de befchryvinge blykt, dat zyne natuuren 
deugden doenmaals neg niet bekent zyn geweeft. De eerfie 
zoorte mag men noemen Accarbarium album lictöreum 
De tweede Accarbarium albumpelagium,, en met reden 
ook Corallium album Indicum , want de naam Hyppuris 
is te flegt-voor dit edel gewas „ boewel "t met zu leden 
zeer wel na dat kruid gelykt. In °t Amboinfe Hatuëhu 
pute, by de Ooft-Cerammers Sgarofuti. De Hitenfers 
noemen bet zee Accarbaar niet qualyk Hatu luli,. aat is 
een fleenig been , om dat bet zoo wel beenen als teenen 
werbeelt „ en is by baar in gebruik tot bet Bort , en aller« 
bande brand. 
Plaats. De eerfie of firandzoorte is gemeen, omtrent 
deze Amboinfche en Molukfe Eilanden , over al, daar vlaka 
ke flranden en groote Reeven zyn, waar op bet vol van 
die witte Kraalfteenen is, die bier na zullen befchreeven 
werden. Want ik beb bet mynes erinners nooit op andere 
eegen zien waffen. Het meefte Amboinfe werd gevon. 
den op de Reeven van Boero , Amblau, Manipa, de Noord: 
kuft van Ceram, inzonderbeid in de bogt van Kauwa, op 
de diepte van twee en vier vademen waters, ja zomtyds 
valt bet met laag water fcbier bloot. 
De tweede zoorte is zeer duur , en werd Weinig gevon- 
den, om dat bet op festig en tnegentig vademen diepte 
waft, waar van niets dan de afgevalle, en afgefcbeurde 
takken voor den dag komen. Het befte windt men omtrent” 
de voornoemde Bandafe Eilanden. Inzonderbeid op pet . 
verdronken Rofingeyn, dat nu eenige vademen diep onder 
water leid. 
De tweede prys geve ik aan "t. Ternataanfche, en bet 
geene gevonden wort omtrent bet Eiland Bonoa ,' Afa- 
boedi, Kauwa, en de bogt van Hatoewe. De derde plaats — 
d b Nuffaniviffe behouden. ; 
: Men vindt bet ook in de Eilanden, die voor Johor leg- |. 
gen, dog weinig, en voorts op de Noordkuft van Borneo 
en Celebes. Zyn prys is zomtyds anderbalve en dubbelt 
gewigts filvers, te weeten van de tweede of Zeezoorte y 
want de eerfbe is veel flegter. , 
Gebruik. Al bet witte. Kalbabaar zoo ftrand als zee- 
zoorte , werd by de Inlanders dezes Oofterfchen Arcbipe- : 
lagus in groote agting gebouden., en by bunliedem zoo 
boog geagt , als by ons de roode Koraalen. ‘Fa by zome 
mige nog veelmeer , inzonderbeid by de Ternatanen waar : 
toe ze goede reden hadden, indien bet van die kragten was, . 
die ze bem toefchryven , dog by onze Natie nog niet önder= 
zogt of aangenomen; hoewel de Inlanders zeer vaft daar 
op ftaan. 
In’t generaal werd bem de kragt toege/chreeven , he 
venyn te wederfbaan, bet bert te [terken, de brand in de 
koortzen te verminderen , en bet woeden van de maag en. 
galle, en alderbande bord te ftillen. Daar werd geen te- 
gengift van deze Ooflerfche Natie toebereidt , doa in bet 
witte Kalbabaar niet bet fondament zy , hoewel ze de: 
andere ook mede daar by mengen , voornamentlyk bet zwar- 
Ze en grauwe , met nog eenige Hoornen en Beenderen 200° 
uit zee als landgetliertens. Als Bloed-koralen ; Yooor ; 
Tanden van den Vis Doejong , Herteboorn , Solenes in- 
tegri , of Zeepypen &c. Het witte alleen, of met de zwar- 
ten gemengt , geeft men in , als iemand fcherpe Corofyve 
Purgatien ingenomen beeft. 
Item tegens bet Bord, woeden der galle , en beevig bra- . 
ken, tegens alderbande /chadelyke koft , en Kambernoelien. > 
Gout, Zilver, Peerlen, Smaragden , en Granaten, d 
bare medezoorten in kleine quantiteid daar onder gewree- 
ven , refifteeren niet alleen bet venyn , maar ook alle febel- 
meryen , en kwalen, die iemand. door liefdranken aange- 
dáan werden na de manier der Inlanders. Dog na myn 
oordeel, gout en zilver meer goet in de beurs als ins men 
Jcben mage doet. 
Het witte alleen of met bet grauwe gemengt, en ge- 
wreeven met water, geeft men te drinken in beete koort- 
zen, om den brand te minderen , en bet bert te jterken. 
Na gedaane zuivering werd bet ook ingegeven om rig 
or 
veel andere gebreeken meer gebruiken’t de Inlanders , waar. 
rbeam te floppen , en den witten vloedt der Vrouwen. 
van wy zoo veel experientie niet en hebben , als van 
voorgaande, . : 
Dewyl 
