XII. Boek. XX. Hoofd/t. 
Celebis incole icti a pifce. Fean favangi , vel ab 
alio quovis venenato animali , hunc conterunt lapi- 
dem fubtiliffime cum aqua, inliniuntque jétui, quem 
in finem femper lapidis fruftum fecum portant tam in 
mari, quam in filva. 1 
Chimicus quidam hic in Amboina Tinéturam ex eo 
præparavit , qua utebatur inftar Tin@ture Corallio- 
rum, Optimumque ejus effeétum viditin Colicis affe- 
Gibus a frigore & flatibus ortis. 
OBSERVATIO 
Hoc Halcyonium eft vera Tubularia purpurea Tourn. Tab. 342: 
& Coralliis affinis, Alcyonium fiftulofum , rubrum. F. Baub, 
tom. 3. pag. 808. & Coralliis affine Alcyonium rubrum Mo- 
rif. bife. tom. 3. Tab. & Fig. ultima, & Tubularia purpurea 
Imper. pag. 822. Omnium optimam & integerrimam habet 
hanc Tubulariam D. Buttnerus in Coralliograpbia fua fubrer- 
ranea Tab. 1. fig. 3. cui dicitur Tubularia Coralloides, feu 
Globus Corallinus pag. 18. ubi brevis ejus defcriptio eft. 
AMBOINSCH KRUIDBOEK, 
237 
De Inwoonders van Celebes pefteeken z i 
Vifch can fwangi, of van pi Ao stri 
wryven dezen Jicen fyn met water, en fmeeren bet op den 
Jieek , tot welken einde zy altyd een Dat vanden fieen b 
zig dragen, zoo op Zee als in ^t Bos. d 
Zeker Laborant bier in Amboina beeft daar uit een 
Tinétuur gemaakt’, dexelve als Tin@ura Corallorum ge- 
bruikende, en byzonder grooten effe daa a 
? r by gev 
Coliken van koude en wind aan Oui a 
AANMERKING 
Dit Halcyonie is de opregte purpere Tubularia van Tourne ; 
342. en het Alcyonie met de Keren cra EN 
en rood van F- Baub. tom. 3. pag. 808. en het roode Alcyo- 
nie gelyk aan de Korale van Morifon bifi. tom. 3. de laatfte 
Plaat en Figuur,en de purpere Tubularia van Imperat. pag.822; 
Het befte en heulfte van allen heeft deze Tubularia afge: 
beelt de Heer Buttnér in zyn onderaardfebe Coralliográpbie Tabs 
SE 3. by ge ze ii Kei Tubularia aan het Koraal 
; Ofte de Koraalagtige klomp o ; 
korte befchryving is. EA Siit qi 
CAPUT VIGESIMUM. 
Mutulabatta. 
uum hee planta ad Corallia quoque refertur, 
& quantum: videtur, ejus quoque fpecies eft, 
"hinc ipfi locum hic concedere etiam oportet. 
Sed quod mirum eft, licet inveniatur, ac potiffimum 
procucatat in Timora, Solora, & adjacentibus infu- 
is, in quibus Lufitani & Belge jam per tot annos 
mercaturam exercuerunt, & etiam habitaverunt, ipfius 
tamen ortus & locus natalis Europzis penitus ignotus 
eft, Sab incolis tam incerto& vario modo propofitus , 
ut fere nefciamus , quid de ea commemoratur fimus. 
Multum inpendi laborem, ut ejus ortum & naturam 
inveftigarem tam apud iftarum infularum ipfos inco- 
las, quam per amicos, qui ibi imperium tenebant , 
quique per dominos quosdam jubebantur illud inda- 
gare, fed omnia frufta fuere, uti ex relationibus fub- 
fequentibus id Le&ori patebit. 
Facobus Wykerfloot fummus Timore gubernator, 
Copanz habitans, mihi anno 1680 hanc mifit relatio- 
nem. Quid Mutulabatta fit, & ubinam inveniatur , non 
pro certo dici vel indagari poteft. Incolz enim Orien- 
talis plage putant ab Occidentali, & illi Occidentalis 
ore putant ex Orientalis hujus Timore infule ripa. 
deferri , fi vero antiqui Rottynenfes interrogantur, 
Mutulabattam accepiffent ex infula , que juxta Rotty 
& Savo defluxit, que infula hodie non amplius inve- 
nitur , fed he funt modo imaginationes hujus nationis, 
ita ut nemini notum fit, unde deferatur, velquanam 
ejus fint vires. E S 
Sed per fratrem homicide Talo intellexi, Mutu- 
labattam in Savo ad fclopeti circiter ejectionem a 
pago Timo in monticulo ex profunda fofla ad viri 
circiter longitudinem, uti hodie confpicitur, produ- 
&am fuiffe foraminulis refertam & tanquam politam 
redditam. Quum vero omnes brevi moriebantur , Ti- 
menfes, & inter illos ipfe Talo foflam lapidibus & 
terra fibi miftis inpleverunt & obturarunt. Hus usque 
D. Wykerfloot. 
Radja Salomon, Rex depulfus ex Ade Mantute fita 
in Orientali angulo Timoræ, ifto anno hic in Amboi- 
fa degens, & licet accuratus effet vir, multarumque 
rerum expers nullum alium mihi dare potuit relatum, 
quam quod Mutulabatta tam in ejus regione, quam in 
reliquis infulis ad Orientem fitis, usque ad Tennem- 
mer & Timorlaut vulgare effe amuletum, fed incolz 
de ejus ortu nil aliud fciunt enarrare , quam quod ex 
Occidente deferatur. ; 
Sub finem iftius anni hic vir mihi quoque mifit amu- 
letum pedem cum quadrante longum, quodque dice- 
bat veram effe Mutulabattam , denfaque & contracta 
erant glabra grana tubulofa, in medio equalis magni» 
tudinis , ubi fava erant, ad extremitates fenfim detre- 
fcebant , formam gerentia amuletorum minoris gene: 
ris, coloris ex aurantio rubri, quzdam etiam minut 
coloris erant, pondusque habebant feptem biobulo- 
rum, ipfique videbantur digna effe femi theylauri s 
feu quinque inperialibus. Quis 
TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
De Mutulabatta: 
ewyl dir gewas mede onder de Koralen gereekent 
werd, en zoo ook na den fchyn een zoorte daar van 
15, 200 moeten wy hem albier mede een plaats ge- 
ven. Dog ’t welk wonderlyk is, boewel bet valt en meeft 
gedragen werd op Timor; Solor , en omleggende Eilanden, 
daar de Portugeefen en: Hollanders nu zov lange jaren pes 
negotieert, en gewoont hebben. Zoo is mogtans zyn oor- 
Jpronk en geboorteplaatze aan onze Europeünen gants ons 
bekent , en by de Inlanders zoo onzeker en variabel voor- 
geltelt „dat men niet weet, wat men daar van febryven zal. 
Lk beb er veel moeite omaangewent , deszelfs vor/pronk 
en natuur uit te vragen ; zoo by de natuurlyke Inboorlingen 
der voorfchreeve Eilanden y als door myne Wriendent, die’t 
Commando daar woerden ; en die bet ook door zekere Heeren 
opgeleid wierde zulks uit te vragen, dog alles te vergeef rg 
gelyk ik den Lezer uit de navolgende raporten vertonen zal. 
Jacob Wykerfloot, opperbooft van Timor, op Cepan 
refideerende , beeft my Anno 1680 dezen berigt toegezonden; 
Wat Mutulabatta zy, en waar bet gevonden werd ; zulks 
kan men niet regt te weeten krygen. Want de Inlanders van 
de Ooft meenen ; dat bet van de Weft, endie van de Weft 
meenen , dat bet van de Ooftkant dezes Kilands Timor 
komt , maar als men de ouden Rottynee/en daar na vraagt, 
zouden ze de Mutulabatta van een Eiland , dat Rotty en 
Savo was komen voorby dryven, bekomen bebben, "t welk niet 
meer te vinden is; en dat xyn ook maar prefumpties oftein- 
beeldingen van deze Natien , zoo dat ’er_niemand en weets 
waar bet van daan komt, nog deszelfs kragt uit te leggen. 
Dog door den Broeder van den Moordenaar Talo ver: 
Staan wy , dat de Mutulabatta op Savo, omttrent ven 
Musquetfchoot van de Negory Timo, op een klein Bergs- 
ken, wit een diepen kuil, ongeveer een mans lengte diep ; 
zoo als men ze tegenwoordig ziet ; met gaatjes en als gei 
Sleepen, bebben gebaalt: Maar om dat ze'altein’t korte ftier= 
ven , bebben die van Timo, en daar onder by Talo zelfs den 
kuil met [leen en aarde onder den ander gemengt; toeges 
aven. Dus verre Wykerfloot. 
Radja Salomon, verdreeve Koning van Ade Mantutoe, 
op den Ooftelyken hoek van Timor gelegen ¿ int voors 
Jcbreeve jaar bier in Amvoina prefent zynde, boewel een 
naukeurig man, en van veele dingen expertentie bebbende, 
beeft myn geen ander berigt konnen gevens als dat Mutu- 
labatta zoo wel in zyn Land , als de verdere Eilanden nà 
*t Ooften gelegen, tot Tennemmer en Timor laut toe een ges 
meene dragt xy ; dog weeten de Inlanders van deszelven oor: 
Jpronkniet anders te verbalen, dan dat bet van de Weft kome. 
In *t einde van 't zelve jaar beeft by my ook een fnoertje ` 
gezonden , “twelk by zeide bet opregte Mutulabattate zjn, 
vierdebalve voet lang , digt gereegen van gladde pypes 
formige kotrels, in de'midden van eene grootte , dewelké 
geel was , na de eindens allengskens kleinder , van gedaante 
als Koralen van bet kleinfte flag , maar Oranje-rood , zom: 
mige ook Meeni-roód ; wegende zeven dubbeltjes; by ben 
getaxeert op een balwe teil gout; y of eg ryksdaalders 
dig. rey 
aes Bois 
