238  HERBARIIAMBOINENSIS 
)uidam veri Timore & Rotty incolz a me inter- 
rogati, quenam effet hzc planta, mihi tam variabi- 
lem dederunt refponfionem , ut dicerem ipforum pro- 
pofitum efle, coram Belgis celare , quenam fit Mutu- 
labatta , & ubi reperiatur , mihi enim non credibile eft, 
tot incolas nefcire , undenam talis deferatur res, quæ 
ipfis in quotidiano ufu eft. i ; 
Rottenenfes dicunt , in Timora reperiri in regione 
montana Sunnaba, vulgoSunnebay dicta, eo loci, quo 
aurum detegitur. In montibus autem reperitur, tan- 
quam effent parva & angulofa grana , quz igni admota 
colliquefcunt , vel ut alii dicunt, non funduntur , fed 
tantummodo incandefcunt & mollefcunt, ita ut mal- 
leolo forma ipfis preberi poflit planorum difcorum, 
& perforari candefcente filo ferreo. 
ui perhibent ea colliquefcere, dicunt multa grana 
uni filo ferreo effe adducenda , & fupra ignem tenenda, 
donec colliquefcant, & dein alio ferro polienda efle , 
frigefacta tum longum exhibeat tubulum , qui tum ex 
lubitu in frufta frangitur, quorum extremitates plane 
poliuntur, & filis adducuntur. Species tamen quzdam 
eft, que flava eft , externe ftriata inftar Coralliorum, 
interne perterebrata & nigra, videnturque efle frufta 
fiftularum Tabaci diu ufitatarum. 
Si jam interrogas Timorenfes, uno ore negant, Mu- 
tulabattam in fua crefcere terra, & ad Savo te able- 
gant , quum in utrisque forte reperiatur locis. 
Ortum jtaque cjus feu locum natalem relinquentes , 
eam defcribemus, qualis nobis adparuif. Sunt autem 
“anula diverfz forma, plurima vero funt quafi.lamel- 
Foe (doo; quzdam cafei forma, quadam inftar fru- 
ftulorum fiftularum , fubftantiee adcedentis proxime-ad 
pallida feu flava Corallia, plurima vero funt ex rubro 
colore lutea, quzdam magis ruffa, quzdam pallidio- 
ra, ita ut haberentur pro amuletis diu geftis, fi iftam 
comptam obtinerent formam. 
Ipforum ortus probabiliffimus eft in montibus, ac 
proinde mineralis , atque tam in parvis fruftulis, quam 
in longis ramulis inveniuntur , qui naturaliter intus 
cavi funt. moda autem per ignem fundantur & 
formentur , uiteriori relinquemus explorationi , faltem 
mihi non fucceffit, fruftula enim Mutulabatte igni 
admota rubebant quidem, fed nullo modo mollia vel 
,duc&tilia erant, multoque minus candefcebant. 
Tn binas dividitur fpecies, maxima enim granula, 
queque optime pallidum referunt Corallium, vocabant 
incole iftarum infularum Ua. boa , feu Waboa, hzc 
pauca funt in una chorda, & cava, horumque grana 
funt magnitudine Nucum avellanarum , quorum 
magnates tria tantum in amuleto circa collum gerunt. 
Secunda fpecies ipfis dicitur Txeda, que funt granula 
arva, magis flavefcentia quam ruffa , multoque vi- 
ioris pretii. 
Prater has binas genuinas fpecies fpuria Muttula- 
batta eft, quam ex vilibus formant lapillis. Immo vi- 
detur potius effe cocta terra, quam vere admifcent , 
ut copia augeatur, alii vero dicunt, hocfpurium Co- 
rallium ipfis adferri a Kelings ore Cormandele „quod 
in ipforum patria coquitur ex terra quadam. Alia amu- 
leta, pe vulgus gerit & mulieres circa corpus, tres 
pedes longa ad extremitates plumbeas habent pyrami- 
des, que ornamenti gratia dependent. 
„Hec amuleta magna ex parte fa&itia funt & inter 
fefe mixta, quorum quarta pars vix genuina eft, vel 
bina modo paria magnorum granorum in medio, reli- 
qua mixta eft ex Criftallo, Borace, nigro'& colorato 
vitreo Corallio, uti & ex granulis cupreis, a centro 
fenfim decrefcentibus , fed omnia certo numero, quam 
-mixturam componunt , ut quivis fuum nofcat amule- 
tum. : 
Nomen. Nullo alio nomine nobis vel Indis notum 
eft, quam Malaienfi Muttulabatta, feu Muttulabatte 
quod videtur denotare Perlas lapideas. Timorenfibus 
tamen & Rottenenfibus hoc nomen ignotum eft, fed 
quidem bina ifta Uaboa , & Tzeda. . 
Ufus. In di&tisinfulis, Timora nempe, Solora, & 
adjacentibus usque ad Tennemmeram poft aurumnihil 
carius eft, vel in majori pretio hac Mutulabatta, que 
Me venditur dimidio pondere viliffimi auri Timo- 
renfis. Nullus eft Oranghay, vel ejus-uxor, quin ge. 
rant ad collum grana quedam vere Uaboz. 
Nil 
Liber XII. Caput XX. 
Eenige natuurele van Timor en Rotty by my ma dit ge- 
was ondervraagt , deden daar van 200 variable verbalen 
dat men zeggen zoude onder bun lieden een opgeftemt werk 
te zyn voor de Hollanderste verbergen , wat Mutulabatta 
zy, en waar bei valles want betis by my niet gelooflyk, - 
dat zoo veele Inlanders niet zouden weeten waar dat ding 
van daan kome, * welk zy zoo gemeen dragen. 
De Rotteneefen zeggen, dat bet op Timor valle vin bet 
bergagtige land/chap Sunneba , in t gemeen Sunnebay ge- 
naamt , omtrent die plaat/en, daar bet goud walt. Men 
vindt bet als kleine en boekige korrels in’t gebergte, die 
aan ’t vuur gehouden zamen fmelten, of z00 andere zeg- 
gen niet [melien , maar alleenlyk gloejend en week werden, 
dat men ze effen met een bamertje fatzoeneren kan tot platte 
Jebyfjes, en dan met een gloejend yzerdraad doorbooren, 
Die bet finelten ftaande bouden , zeggen dat men: veele 
korrels aan een yzerdraad moet rygen, en over "t vuur 
bouden , tot dat ze aan malkander [melten, en:dan met 
een ander yzer daar over firyken, dat ze effen werden 
dit koud geworden geeft een lang pypje, dat men dan ga 
believen in flukken breekt, de eindens plat flypt, en aan 
dradenrygt. Daar loopt egter een zoorte onder die beftor- 
ven geel is, van buiten gefireept als Koralen , van bin- 
nen doorgeboort , en zwart; febynende flukjes te-zyn wan 
lang gebezigde Tabakspypen. = 
Vraagt gy nu de Timoreefen , die zullen eenftemmig 
ontkennen, dat Mutulabatta op bun land waffe, en wyzen 
u na Savo, daar bet miffcbien op beide plaatfen walt. 
Zyn geboorteplaatfe overflaande, 200 zullen wy bet be- 
Jcoryven , gelyk bet ons voorgekomenis. Het zyn korreltjes 
van verfcheide gedaante, de meefte als dunne feby Der, 
zommige als kaaskens, andere als ftukken van pypen, van 
Jubftantie de bleeke of geele -Koralen naaftkomende‘, de 
meclte rood-geel, zommige wat rofJer , zommige wat Blee- 
ker , zoo dat men ze voor langgedraagde Koralen zoude aans 
zien , indien ze de gefcbikte forme badden. ` nt. 
Haren oor/prong is ma °t waarfchynelykfte uit’ bet ge: 
bergte, en dierbalven mineraal ; vallende 200 wel in kleine 
Stukjes als in lange takken, die van natuur van binnen 
bol zullen zyn. Hoe ze nu door bet vuur gefmett en ge- 
formeert werden, zullen wy aan ’t nader onderzoek bea 
veelen ; immers bet heeft "my niet willen fuccedeeren , 
avant de frukjes van Mutulabatta over ^t vuur gebouden, 
wierden wel rood , maar geenzints week en gefmedig , veel 
min gloejend. SE 
Men verdeelt bet in twee zoorten , want de grootfte kor- 
rels, en die beft na bet: bleeke. Koraal geleeken, noemden 
de Inboorlingen van genoemde Eilanden Uaboa of Waboa, 
deze zyn weinig aan een fnoer, en duur. Men vindt’er 
korrels van 200 groot als Haaze-nooten, waar van bunne 
' Orangkayen maar drie aan eenen fnoer geregen om den. 
bals dragen, De tweede zoorte. biet by bunlieden. Tzeda, 
*t welk zyn Kleine korrels , meer van ^t geele dan van ’t 
roffe bebbende, en veel flegter van prys. 4 
Bebalven deze twee opregte zoorten beeft men nog een 
baftaart Muttulabatta, "t welk ze van flegte fleentjes ma- 
ken. Fa bet fchynt veel meer een gebakke aarde te zjn s 
dewelke.zy onder de opregte mengen om den boop te ver- 
meerderen: dog andere zeggen , dat deze baftaart-Koraal 
bunlieden toegebragt werd door de Kelings van de Kuft Cor- 
mandel , die ze in bun land van een zeker flag aarde bakken. 
Andere fnoeren , die de gemene man draagt, en de vrou- 
wen om "tlyf , xynde drie voeten lang , bebben loode pira- 
miedjes aan de eindens, die zy af laten bangen als kwaften. 
Deze fnoeren hebben veele fchorremorry door malkander 
gemengt, waar van pas bet vierde part opregt is, of twee 
paar grootere korrels omtrent de midden. Het ander goetje is 
gemengt van Kriftaal, Barnfteen, zwart en gecouleurde 
Glaskoraal , als mede eenige kopere korreltjes , van bet 
midden kleinder en kleinder afloopende, dog alles in zeker 
getal, welke vermenginge zy maken , op dat ieder zjn fnoer 
kennen moge. Biot 
Naam. Het is met geen andere naam onder ons endelndia- 
nen bekent „dan met den Maleitfcbe Muttulabatta of Mut- 
tulabatte, "t welk /chynt te willen zeggen een Steenpaarle. 
By de Timorcefen en Rottenecfen is egter dezen naam on- 
bekent, maar wel de twee voornoemde Uaboa, en Tzeda. 
Gebruik. In de voornoemde Eilanden Timor ,. Solor , en 
de omgelegene tot Tennemmer toe, is na "t goud niets booger 
in waardy dan dit Mutulabatta , "t welk in "t gemeen te- 
gens balve zwaarte van’t flegtfte Timoreefe goud betaalt 
wert, Daar mag geen Orangkay of zyn vrouw zyn, of 
moeten eenige korrels van t. opregte Uaboa om den bals 
dragen., à 
8 Men 
