XIT: Boek. XX, Hoofdft. 
Nil etiam melius inveniri poteft Mutcelabatta qua 
in iftis infulis fervi emi poffunt, pro binis enim amu- 
letis dicte. longitudinis fervus emendus eft. 
Societas Indica hinc multum inpendit laborem , ut 
veram formam Mutcelabatte in infula Save majoris ad 
auftralem plagam Timore fita indagaret, fed hanc ob 
rem navem perdidit, ac dein iftud negotium neglexit 
& omifit, quum proditio detegebatur, uti fupra in 
relatu D. W ykerfloot memoratur. 
Quum itaque tanta fit cohors Orangkayen feu Mag- 
natum in Timora & Rotti, utdicatur, in quodam di- 
ftriétu centum & decem Orangkayen numeratos fuifle, 
ipforumque fubjectos modo effe centum & novem, 
ac quivis tamen volebat gerere Mutulabattam, hinc 
neceffario multa factitia & fpuria adfunt, que illos 
oportet bene noviffe, out in illis locis mercaturam 
exercent. 
Hec itaque amuleta diua fordidis geftata hominibus 
inpallefcunt , & intus nigrefcunt, que iterum dépu- 
rant lixivio quodam, in quo hzc leniter fricant, & 
denuo exficcant. Hoc etiam tentavi in talibus fruftu- 
lis, que externe ftriata & tubulofa erant, & comperi 
depurari quidem , fed dein magis cinerea erant, quam 
antea fuerant, ita ut forte peculiare fit ipforum lixi- 
vium. i; | 
Coeterum nulle ejus vires medicate note funt, ita 
ut fine- dubio unica cauffa pretii & valoris fit partim 
imaginatio & incolarum genius , quamque forte geftant 
ob íanitatem & fortunam , partim quum tam rara fit & 
raro obvia. Quomodo etiam fit, certum eft, incolas 
nobis. nolle manifeftare locum, in quo reperitur, uti 
natio eftquam maxime invidiofa , que alias etiam egre- 
gias plantas & metalla, fue patrie produéta , nobis 
invident. &.ccelant. 
Similis inregularis Corallii fpecies reperitur in Regno 
Benya» in magnis fluviis in ipfa regione , fub aqua 
crefcens in faxis inftar.aliorum E ipforum- 
que lingua vocatur Akori, .eftque ccerulei coloris, de 
quo vide Dapperi Africam, pag. 126. . Alii id vocant 
_ Akogria, dicuntque non modo cceruleum , fed etiam 
luteum effe, inque ifta ora adeo zftimari,, ut pro tribus 
oblongis fruftis fervus conquiri poffit. 
CAPUT VIGESIMUM PRIMUM. 
Litbodendrum calcarium. Carang bonga. 
ecunda claffis arbufcularam marinarum nullo mo- 
S do adfinis eft Coralliis, inftar plurimarum præce- 
dentium, funt enim nature produéta, formam qui- 
dem prebentia arbufcularum , fruétuum, florum, vel 
fimilium, fed non lignofa vel flexilia funt , fed folum- 
modo faxofam praebent naturam. Atque hec iterum 
dividuntur in plures fpecies, quarum plurimum notas 
enarrabimus, ac primum hoc in capite quatuor pro- 
ducemus Lithodendri fpecies , quz ad calcem uren- 
dam adhibentur. 
Primo. Litbodendrum calcarium ere&um , elegans eft 
lanta, ramos adtollens digitum craffos, ad altitudinem 
inorum vel trium pedum, fuperius fefe dividentes in 
plures alios minores, & transverfaliter alios emitten- 
tes, qui proximis adcrefcunt ramis, ita ut tota arbu- 
fcula quafi cancellata fit. ; 
Externe autem hi obfeffi funt plurimis brevibus & 
obtufis fpinulis, folia referentibus Abrotani , fed que 
fuperne planiufcul& & ftellate funt, omnes obcupan- 
tes ramos usque ad ipforum extremitates, que obtufze 
funt, lete violacei feu ex fufco purpurei coloris , quum 
primum e mari producuntur , fed dein albefcunt. 
Rami hujus plante tam miram obtinent formam , 
ut quidam Cornu cervi, quidam cancellos , quidam. 
digitos.& majores literas referant. 
Recens e mari productum nullam peculiarem gerit 
eruftam inftar plurimarum Calbaharii Lee 
cierum , fed ubique obduétum elt ingrato & falfo vifco, 
qui plantam facit fordide flavam & cineream , excep- 
tis teneris extremitatibus, que violacei funt coloris, 
‘Poft 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
239 
Men kan ook niets beters vinden d n Mut 
As Autoe, 
in die Eilanden flaven te koopen , aar bs iy iy am 
Jnoeren van bovenftaande lengte een flaaf kan krygen. 
De Ed. Compagnie beeft daarom veel moeite gedaan om 
de regte gedaante van Mutoelabatta op't Eiland groot Sa» 
vo, Wejtzuid-aweftelyk van Timor gelegen, op te zoeken 
maar beeft daar over een Jcbip verloren , en daar na bet 
werk laten ftecken, vermits verradery daar onder liep 
as boven in "e verbaal van Wyker/loot aangeroert wert, 
ewyl nu zoo een grooten boop Orangkayen of Regens 
ten op Timor en Rotti zyn , dur bun a raek eft in 
zekere Negorye bondeft en tien Orangkayen getelt te zyn, 
daar baar aller Onderdanen maar bondert en negen wa- 
ren, en egter een yder dezen de Mutulabatta wilde drá- 
gen, x00 moet daar moodzakelyk veel vals goetje onder 
loopen, bet welk dan die geene ter degen moeten leeren 
kennen, die op die plaatfen bandelen. ` 
Deze Koralen lange by de fmeerige menftben gedra 
befterven zeer bleek, en deg o E eg e 
welke zy dan wederom zuiveren met een loogavater daar 
in zagtjes gewreeven , en weder gedroogt. Ik beb zulks 
geprobeert aan zoodanige ftukjes, die buiten geftreept en 
Pypeformig waren, en bevonden dat ze wel zuiver wier- 
den, maar befturven daar na graauwer , dan ze tevooren 
waren, zoo dat bet mifJcbien een byzonder boog moet zyn. 
; Anders zyn gants geen medicinale kragten daat van 
bekent; zoo dat buiten twyfel de eenigjle oorzaak van 
bunne extime xy, ten deele de inbeeldinge en inzinnigbeid. 
der Inlanders, die ze miffchien om gezontbeid en goed gem 
luk dragen ; ten deele om dat het zoo weinig en zelden ge- 
wonden wert, Het zy zoo bet wil, bet is zeker, dat de 
Inlanders ons niet willen openbaren de plaats, daar bet ge- 
vonden wert , gelyk bet cen zeer nydige Natie is, die nog 
andere koftelyke gewa/Jen en metalen, op bun land vallende 
voor ons verborgen. bouden. ale te d 
.. Diergelyke ongewone zoorte van Koraalgewas vindt men 
in "t Koningryk van Benyn, in groote rivieren , die lande 
waartinzyn, grocjende,onder water op (leenen, gelvkan- 
dere Koralen, en wert in die landtaal genaamt Akori, en 
zal blaauwagtig zyn, waar van ziet Dappers Africa pag, - 
126. Andere noemen 't Akogria, en zeggen dat men niet 
alleen blaauw , maar ook geel vindt, en opdegoudkuft zoo 
getrokken ‚is, dat men voor drie langwerpige flukjes cen 
Slaaf bekomen kan. 
_ 
EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. 
Het Kalkagtige Kraalboompje. — 
pare? ghey tapie Mey ei $ € ; 
T et tweede boofdgeflagt van de Zeeboompjes beeft geer 
ne gemeenjchap meer met de Koralen y gelyk de 
mie voorgaande ‚maar bet zyn gewafJen, die «vel 
de gedaante van boompjes, vrugten, bloemen, of andere 
dingen vertoonen, dog niets van de boutagtige en buig» 
zame , maar alleen ficenagtige natuur bebben: Dexe-ver- 
deelen bun wederom in veele*zoorten, waar van wy de 
meeft bekende zullen opbalen, en voor eerft in dit Hoofd- 
fiuk vier zoorten van Kraalfteenige we th befebryven, 
die men tot bet kalkbranden gebruikt, gelyk volgt. 
‚rt. Lithotendrum calcarium erectum , of opgeregte 
Kraalboompje, is een cierlyk gewas , met vingersdt 
takken op[cbietende , tot de boogte van twee of drie voeten, 
boven zig in veele mindere verdeclende, en dan nog over- 
dwers andere uit/cbietende, die aan de naafte takken vaft 
groejen, zoo dat bet gebeele boompje een tralywerk gelykt. 
Van buiten bezet met menigte van korte en jiompe 
doorntjes , gelykende de bladeren van”: kruid Abrotbanum 
of Averrone, dog vooren wat piat en gems alle tak- 
ken bezettende tot de toppen toe , dewelke ftomp toeloopen, 
en ligt violet of purper-bruin zjn, als xy eerft uit Zee 
komen, maar daar na wit verbleeken. 
De takken van dit gewas loopen zoo «vonderlyk, dat 
zommige Herteboorns , zommige tralien , zommige vingers 
en groote letters verbeelden, ` B, 
ers uit Zee komende H bet geen eigentlyke korfte , 
gelyk meeft alle voorgaande Kalbabaars zoorten , maar 15 
overal bebangen, met een onlieflyke en pekelagtige Aym, 
die bet gewas vuil-geel en graauwagtig maakt, bebalven 
aan de jonge toppen, die violet am. i 
