240 
` Poftquam vero per menfem pluviis fuerit expofitum, 
elegantem albumque contrahit colorem , acfi effet 
elegans faccharatum opificium , excepto ramo & infe- 
rioribus ramis, qui flavefcunt , vel cinerei funt colo- 
ris, ac breviores gerunt fpinulas ramis, ac multo ma- 
gis granulofi funt. : 
Subftantia totius arbufculz plerumque quidem faxo- 
fa & firma eít, nihilominus tamen tam fragilis, ut 
minima vi cun&i avelli poffint rami, obtufz quoque 
ramulorum fpinulz adeo fragiles fant, ut primo tactu 
fepe frangantur, & digitos etiam quodammodo læ- 
dant per acutas oras. Interna fübftantia albiffima eft, 
fubtiliter venofa , oblique nempe & transverfaliter , 
orofa, & fplendens inftar facchari, omnesque venu- 
æ feu tubuli ad iftas excurrunt obtufas fpinas, atque 
ubi he non obfervantur, in minima terminantur fo- 
raminula, quibus craffiffimi & rotundiffimi rami referti 
funt , ita ut externe ftellati effe videantur. 
` Secundo. Litbodendrum calcarium feffile, fubftantia 
fua non differt a priore, fed quidem forma , funt enim 
ingentes planique ftolones , binos tresve pem lati, 
non femper rotundi, fed obliqui & angulofi , in medio 
fovea excavati inftar ingentis floris vel patina, bafis 
ejus inferior craffa & curta rupi infidec Coralline. 
Ex hac crafla bafi , externe rugofa & brevibus referta 
Tamis, fenfim fefe in orbem explicant primarii rami, 
mox dehifcentes, inftar floris fefe aperientis. Hi cam 
denfe locantur, totque innumeris transverfalibus ex: 
tenfi ramulis, cancellorum modo fibi nexi & adcreti , 
ut in multis locis unicam forment maffam ` fubtus ob- 
feffi brevibus & fpinulofis ramulis, fed perpendicula- 
ricer concreti func innumeris rectis ramulis , minimum 
digitum circiter longis, & ultra pennam craffis, qui 
undique obfeffi funt fimilibus obtufis fpinulis, more 
Abrotani uti in precedente, in extremitatibus viola- 
cei quoque coloris, ejusdemque coloris, fi per pluvias 
fuerit depuratum, ut in priore. 
"^ He ambz fpecies nullam regularem fervant for- 
mam, fed adeo inter fefe mixte funt, ut quedam femi 
decumbentes , quedam ad dimidium erectz fint. Ipfa- 
rum rami cancellorum: more decurrunt plurimis in lo- 
cis fibi junéti, quorum fupremi femper rami plurimis re- 
ferti funt fpinulis, fed inferiores & craffiffimi utcumque 
rotundi funt , fpinuleque deciduz „ atque in ipfarum ' 
loco foraminula ftellata funt, quz terminantur in in- 
. ternos faxi radios. Quidam crefcunt multis curtis cras- , 
fisque ramis , verrucis & fpinis obfeffis, inter quas fo- 
raminula ftellata gon ocantur, quz fimul formam ` 
rzbent plani bulbi , fed ramuli potiffimum eriguntur, 
durioris funt fubítantiz utrisque, uti & in durioribus 
hi crefcunt faxis. 
Tertio. Litbodendrum digitatum ramos gerit breves, 
rotundos, & craflos inftar obtuforum digitorum in vola 
feu plana palma, vel inftar articulorum Zingiberis , 
nullasque fere gerit fpinas, fed planas & ftellatas ver- 
rucas. Aliquando hi digiti tam craffi funt, ut chiro- 
thecas lanarias referant. Quidam etiam crafli & ramofi 
inftar-Cornu cervi. Solidioris funt fübftantiz priore, 
interne albi quoque & radiati inftar facchari, fed ex- 
terne non ita albent quam precedentes, femperque 
flavefcunt, licet diu ad pluvias irrorentur. 
Quarto. Litbodendrum litoreum , arbufcule funt pu- 
fille , ex plurimis conftantes tenuibus ramulis, plu- 
rimum erectis , & fuperius acutis inftar fubularum , 
nihilominus fragilibus, verrucis & foraminulis obfefti 
funt inftar priorum, inque glebis fimul locantur, nec 
penitus albent. Ramuli culmum circiter craffi funt , 
craffiores camen prioribus. 
Omnes he quatuor fpecies plures habent varietates 
& miras formas, quas omnes defcribere nequeo, fed 
<untte rare. digna funt, ut ferventur, fi tam dura- 
biles quam elegantes eflent, omne enim recens e mari 
productum in extremitatibus & teneris ramulis haud 
multo durius eft faccharo cantho, fed inferiores & craffi 
rami fatis duri funt y fed, molliores Albaftro viliffimo. 
Contra omnes he fpecies diu in litore decumbentes 
lapidefcunt, ita ut frangi nequeant, ac duritiem fere 
obtinent Calbaharii albi, przfertim fi per mare polite 
funt redditz , unde & inperiti eas pro Calbahario ha- 
bent , fed difcrimen facillime detegitur, omne enim 
lapideum Carang rotunda & ftellata exhibet forami- 
nula, ac veram Calbaharium externe ftrias obfert Co- 
rallinas. Saxofum Carang etiam nunquam in Limonum 
fucco farti bullas emittet, uti Calbaharium. 
Nomen. 
^ HERBARIIAMBOINENSIS 
Liber XII. Caput XXI. 
Een maand daar na in regen geftaan bebbende, wert 
alles fcboon wit , als of bet een konftig gebakken zuiker. 
werk was , bebalven den ftam en onderfte takken , die 
geelagtig of graauw blyven, ook kortere doorns bebben „ 
dan de takken, Zynde veel meer met korreltjes bezet. 
De fubfiantie van "t geheele boompje is wel doorgaans 
fleenagtig en fiyf , niet te min zoo bros, dat men met de 
minfte moeite alle takken kan afbreeken , ook bryzelen de 
flompe doorntjes der takken, zoo dra men ze bandelt , fny- 
dende zomtyts wat im de vingers met hunne fcberpe kane 
ten. Binnen is de fub/tantie [pier wit , fyn geadert , fchuins 
en dwers, poreus , en glimmende als zuiker, loopende 
alle adertjes of pypjes na de voorf2. flompe dorens, daar 
dezelve niet zyn , eindigen ze in Kleine gaatjes , daar 
de dikfte en rondfte takken vol van zyn, en van baiten 
gefternt fcbynen. 
2. Lithodendrum calcarium feffile, of platte Kragle 
boompje , verfcbilt in fubftantie niet van "t voorgaande, 
maar wel in gedaante, want bet zyn groote platte fioelen, 
van twee en drie voeten breed , niet altyd rond , maar 
Jcheef , en geboekt, in de midden met een kuil, gelyk cen 
groote bloem of /chootel, beneden met cen dikken korten voet, 
die op de Kraalklippen vaft flaat. 
Van dezen dikken voet , die van buiten ruig en vol korte 
takken is , verfpreiden zig allengskens in't ronde de boofd- 
takken , [cbiely& van malkander gapende, SCH een open- 
gaande bloeme , of gelyk een doopfteen. Deze ftaan zoo 
digt, en met ontelbare dwerstakken , traaljesgewyze aan 
malkander vaft gegroeit , dat ze op veele plaatzen een fluk 
maken. Wan onderen bezet met korte en fteekelige takjes, 
maar regt overeind zyn ze begroeit met ontelbare regte tak- 
jes omtrent een pink lang, en ruim een [chaft dik, rondom 
bezet met diergelyke ftompe doorntjes , Averoons: gewys , 
gelyk aan’t voorgaande, aan baar toppen mede violet, en 
van dezelve couleur, als bet door den regen fcboon gemaakt 
-is , gelyk bet voorige. 
Deze beide‘ zoorten bouden geen vafte gedaante , maar 
vermengt zig door malkander zoo, dat zommige balf lega 
gende „en balf flaande zyn.. Hunne takken loopen traaljes- 
gewyze door malkander , op dé meefte plaatzen aan male 
kander vaft , waar van altyd de bovenfte takken met de 
meelte doorntjes bezet zyn, maar de onder fte en dikfte zyn 
meeft rond, de doorntjes afgevallen , en in derzelver plaats 
ronde gefternte gaatjes zyn, waar in de binnenfte firalen 
des fteens eindigen. Zommige groejen met veele korte dikke 
takken, vol wratten en doorns , en daar tuffen vol geftern- 
de gaatjes, uitmakende de gedaante van een platte bol, 
dog de takjes flaan meet overeind, zyn barder van fub- 
Stantie dag de beide voorgaande , gelyk zê ook op bardere 
eenen groejen. 
3. Lithodendrum digitatum beeft korte, ronde, dikke 
takken, als ftompe vingeren, aan een vlakke band, of als 
de klaauwen van Gember, beeft geen zonderlyke dorens, 
maar. platte en gefternde wratten, Zomtyds werden deze 
vingeren zoo dik, dat ze wanten of wolle handfchoenen 
elyken. Zommige ook zoo dik, en getakt als Herteboorns. 
cy zyn vafter van fubflantie dam de voorgaande, van 
binnen mede wit , en geftraalt als zuiker , maar van buiten 
willen ze zoo wit niet-werden als de voorige , blyvende 
geelagtig , al bleekt men ze lange. WE xui 
4. Lithodendrum litoreum zyn kleine boompjes , 
vit veele dunne takjes gemaakt, die meeft over eind fiaan, 
boven [pits als elfJen niet te min bros, met wratten en 
gaatjes bezet als de vorige , ftaandein klompjes by malkaar, 
en werden ook niet regt wit. De takjes zyn omtrent een 
Jtroobalm dik, en egter ftyver dan de vorige. 
Alle deze vier zoorten bebben nog veel meer veranderin- 
gen, en zeltzame gedaantens, die ik niet alle befchryven kan, 
alle raar en waardig om te bewaren , indien ze zoo duur- 
rabel als fchoon waren. Want al wat vers uit zee gebaalt 
werd, is aan de toppen en teere takken niet veel harder dan 
gebakken zuiker, maar de onderfie en dikke takkenzynre- 
delyk bard, dog nog al weeker dan de flegfte Aabafı. 
.. Daar en tegen alle deze zoorten, die langen tyd op ftrant 
leggen, werden fleenbard , zo dat men ze niet breeken kan, 
gewinnende fchier de bardigbeid van wit Kalbabaar , zon- 
derlyk door de zee glad gefleepen zynde , boe dat ze de oner- 
vare voor Kalbabaar eprapen, dog bet onder/cbeid blykt zeer 
ligt, want al bet verftsende Karang vertoont altyd zyne ron- 
de en geflernde gaatjes , en bet opregte Kalbabaar zjn Ko- 
raline ftreepen van buiten. Zoozal ook de verfteende Karang 
nooit inzuure Limoenfop kooken , gelyk bet eS dott. 
» 
